Maandag 03/08/2020

Een op de twee vrouwen en een op de drie mannen voelen zich onveilig

Van de Belgische vrouwen voelt 48,7 zich altijd tot soms onveilig, bij de mannen is dat 35,6 procent. Sociologe Christine Schaut onderzocht de oorsprong van het onveiligheidsgevoel. 'Het gaat niet alleen om angst voor misdaad en agressie, want dan zouden mannen zich onveiliger moeten voelen dan vrouwen. Weinig mensen weten het maar mannen worden vaker het slachtoffer van fysiek geweld dan vrouwen. Er zijn nog twee andere factoren: angst voor het onvoorspelbare en het gebrek aan sociale binding.'

Brussel

Eigen berichtgeving

Katrijn Serneels

'In grote steden is het onveiligheidsgevoel dat vrouwen en mannen ervaren, groter dan op het platteland of in kleine steden", zei sociologe Christine Schaut (universiteit Saint-Louis) op het colloquium Vrouwen en Steden, dat gisteren plaatsvond. "Dat blijkt uit de cijfers van de 'Nationale Veiligheidsmonitor'. Opvallend is ook dat bij de lagere sociale klassen het onveiligheidsgevoel groter is. Het onveiligheidsgevoel, zeker bij vrouwen, wordt vaak afgedaan als irrationele angst. En in verhouding met de criminaliteitscijfers lijkt de angst ook overdreven."

Toch is het onveiligheidsgevoel meer dan een rare fantasie van bange mensen. "De statistieken van de criminaliteitscijfers verklaren niet alles. Als angst voor criminaliteit de enige oorzaak was van het onveiligheidsgevoel zouden mannen er meer last van moeten hebben dan vrouwen, want zij worden vaker het slachtoffer van fysiek geweld. Ook klopt het niet dat mensen uit de lagere sociale klassen vaker het slachtoffer worden van criminaliteit: amper 20 procent van de slachtoffers komt uit de lagere sociale klasse. De angst om het slachtoffer te worden van agressie speelt mee in het ontstaan van het onveiligheidsgevoel, maar is niet de enige factor, zoals vaak gedacht wordt."

Er zijn naast de angst voor agressie nog twee andere factoren die aan de basis van het onveiligheidsgevoel liggen. "Dat zijn angst voor het onvoorspelbare en het gebrek aan sociale binding. Angst voor het onvoorspelbare betekent dat je je onveilig voelt in situaties waar je op voorhand niet weet wat er zal gebeuren, wie je zult ontmoeten. Publieke ruimtes in de stad zijn bij uitstek de plaatsen waar je met het onvoorspelbare geconfronteerd wordt. Als je op je werk binnenstapt, weet je welke mensen er zullen zitten, hoe je dag zal verlopen. In een metro zijn er elke dag nieuwe mensen die mogelijk een gevaar kunnen zijn, als je in een metrogang binnenstapt, weet je niet wie er achter je zal staan, en of die wel goede bedoelingen heeft."

Het onveiligst voelen mensen zich in het openbaar vervoer, bij de haltes of in de metro of bus zelf, zo blijkt uit onderzoek van de Canadese sociologe Ann Michaud uit Montréal. "Tot 90 procent van de vrouwen voelt zich onveilig als ze bij haltes moeten wachten of als ze zich op bus of tram bevinden", zegt Michaud. "Voor de metro en ondergrondse metrohaltes is de angst het grootst. Vrouwen zijn de voornaamste gebruikers van het openbaar vervoer: 60 procent van de openbare reizigers zijn vrouwen en 40 procent mannen. Vrouwen zijn dus afhankelijker van het openbaar vervoer dan mannen." Dat vrouwen vaker het openbaar vervoer gebruiken, kan verklaren waarom ze zich onveiliger voelen dan mannen.

Waarom zijn we zo bang in het openbaar vervoer? "Omdat je je daar in een gesloten ruimte bevindt met onbekenden: er kan van alles gebeuren," zegt Schaut. "Op een straat kun je nog weglopen, maar je kunt niet zomaar uit een metro springen. Ook 's avonds is de angst groter. Overdag zie je beter wat er op je afkomt, 's nachts is het donkerder, en wordt het nog onvoorspelbaarder." Uit onderzoek van de Vlaamse antropologe Ruth Soenen, die relaties in publieke ruimtes bestudeerde, blijkt ook dat 's avonds in de tram of aan tramhaltes de vermijdingsstrategie (in de verte staren, op een afstand van elkaar staan) vaker voorkomt.

Dan is er nog de problematiek van het gebrek aan sociale binding. "Mensen die het gevoel hebben buiten de maatschappij te staan hebben een gebrek aan sociale binding, waardoor ze zich kwetsbaarder en onveiliger voelen. Ze hebben meer wantrouwen, zowel in onbekende personen als in de politiek. Een alleenstaande moeder en een bejaarde man voelen zich kwetsbaar omdat ze geen partner hebben waarop ze kunnen terugvallen. Als er iets misgaat, moeten ze voor zichzelf zorgen. Het gebrek aan sociale binding kan zich in intieme kring, maar ook in economische kring situeren. Als je geen werk vindt, heb je niet alleen financiële onzekerheid, maar ook het gevoel dat je uitgesloten wordt. Het gebrek aan sociale binding kan gaan van niet meedraaien op het vlak van werk, op school, met de cultuur en de media, in de maatschappij tout court. Het wantrouwen dat dan ontstaat, is niet alleen wantrouwen tegenover politiek, maar ook tegenover alles wat nieuw, anders of onvoorspelbaar is. Dat verklaart het hogere onveiligheidsgevoel bij de lagere sociale klassen."

Ook al worden de sociaal zwakkeren niet vaker het slachtoffer van misdaad, ze hebben wel veel vaker behoefte aan psychologische begeleiding. "80 procent van de sociaal zwakkere slachtoffers krijgt een zware psychologische weerslag. Sommigen durven echt niet meer buiten. Het legt een kwetsbaarheid, een angst bloot die veel dieper zit dan de wonde die de misdaad geslagen heeft", besluit Christine Schaut.

'Het onveiligheids-gevoel is geen fantasie van bange mensen maar een gevolg van drie factoren'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234