Woensdag 07/12/2022

Een oord voor romantici en kunstliefhebbers

Drie jaar geleden werd het stadje Sintra, op dertig kilometer van Lissabon, opgenomen in de lijst van het Werelderfgoed van de Unesco. Niet alleen vanwege het waardevolle patrimonium dat het herbergt, maar ook om de natuurlijke rijkdom. Sinds vorig jaar beschikt Sintra ook over een gloednieuw Museum voor Moderne Kunst.

Alles begon bij de natuur. Of, nog correcter, bij de geologie van de streek. Sintra strekt zich uit op de flank van een 'serra' van granietsteen, die bijna loodrecht opstijgt uit het omringende laagland van de Portugese provincie Estremadura en doorloopt tot aan de Cabo da Roca, de meest westelijke kaap van het Europese continent. Op de toppen van dat ongewone bergland, vanaf het terras van het beroemde Palácio da Pena, heb je een bijna onmetelijk uitzicht over de omliggende vlakte. Door die uitzonderlijke ligging geniet Sintra het hele jaar door van een aangenaam voorjaarsklimaat, regenbuien inclusief. Water is overal overvloedig aanwezig. Juist aan dat microklimaat is, tot vandaag, de heel weelderige plantengroei in Sintra te danken. Tuinliefhebbers kunnen er hun hart ophalen.

Klimaat en vegetatie van Sintra hebben de mens altijd aangetrokken, al vanaf de prehistorie. Dat blijkt uit archeologisch onderzoek. In de Romeinse periode was Sintra een belangrijk centrum voor astrologie; het gebied droeg in die tijd de naam 'Maangebergte' en ressorteerde onder de Romeinse stad Olisipo, het huidige Lissabon. Ook de Moren, die in het zuiden van Portugal verbleven tot ze in de loop van de 12de eeuw uit het land werden verdreven, waren in de wolken over Sintra - in een van de eerste geschreven documenten over de stad heeft de Moor Almunime Alhimiari het over de uitzonderlijk grote appelen en peren die er konden worden gekweekt.

Toen Sintra weer deel uitmaakte van het christelijke Portugese koninkrijk werd het een traditie dat de vorsten er in de zomer verfrissing gingen zoeken. In de 15de eeuw werd begonnen met de bouw van het Nationale Paleis. In de loop van de eeuwen zou het verschillende keren worden verbouwd en - met veel smaak - verder uitgebreid. Het exterieur van het monumentale gebouw wordt tot vandaag beheerst door de twee grote, ronde schoorstenen bij de keukenvertrekken.

Als Sintra nu een grote uitstraling heeft, komt dat mee omdat het plaatsje het decor vormde voor heel wat historische gebeurtenissen. Zo nam koning João I er in 1415 de beslissing om Ceuta te veroveren op de Moren, het allereerste begin van de Portugese expansie. En omdat de vorsten zich aan het hof in Sintra omringden met dichters en andere kunstenaars die de lof van de streek zongen. In de loop van de 18de eeuw werd de plek ontdekt door Engelse reizigers, de pioniers van het toerisme. Lord Byron was een van hen. In elke toeristische gids over de streek is wel ergens in het inleidende hoofdstuk zijn omschrijving van Sintra als 'Glorious Eden' opgenomen. Welgestelden uit binnen- en buitenland zetten er in de loop van vorige eeuw prachtige villa's neer, verscholen in het groen. Want ook dat is een enorme troef van Sintra: het lijkt een beetje op één groot - weliswaar historisch - architectuurmuseum, met panden in allerlei neostijlen.

De buitenlanders keken soms wel neer op de plaatselijke inwoners. Lord Southey vond Sintra gewoon te mooi voor de Portugese inwoners: "Cintra is too good a place for the Portuguese; it is only fit for us Goths, for Germans or English." Wie Portugal vandaag alleen kent van de stranden in de Algarve, het beschouwt als een tweede Spanje maar dan op een regenachtige dag Sintra bezoekt, zou de Lord misschien nog enigzins gelijk kunnen geven. In die zin dat je de soms wat sombere romantiek die uit het decor spreekt inderdaad veeleer zult associëren met noordelijke contreien dan met het zonnige zuiden. Al kan je niet om de typisch zuiderse elementen in de architectuur heen, zoals de patio's in het Nationale Paleis, of de azulejo's die je overal aantreft.

Het Pálacio da Pena, dat hoog boven het stadje met zijn smalle straatjes uittorent en gelegen is in een exotisch park, slaat alles wat sprookjesromantiek en kitsch betreft. Het werd in de 19de eeuw ontworpen door een Duitse architect, baron Eschwege, samen met vorst Fernando II, en is een uitbundig amalgaam van allerlei neostijlen: neogotiek, neorenaissance, neomanuelijnse stijl.

Die manuelijnse stijl was typisch voor Portugal. In allerlei decoratieve details werd herinnerd aan de zeeën, onder meer door een steeds terugkerend schelpmotief. Alles in het Palácio da Pena, dat gele, rode en paarse buitenmuren heeft, twijfelt tussen overdreven en smaakvol. Sommige kamers laten een Arabische invloed bespeuren, er is een 'Indisch salon' en er wordt uitvoerig gebruik gemaakt van weelderig stucwerk, houtsnijkunst en geschilderde trompe l'oeil-effecten. Het paleis bracht zijn inwoners echter niet zoveel geluk. Amper zeventig jaar nadat het werd gebouwd, hield in Portugal de monarchie op te bestaan. In 1910 werd het paleis gesloten; twee jaar later opende het de deuren opnieuw, maar dan als museum.

Sinds vorig jaar beschikt Sintra nog over een ander prestigieus museum, waar Lissabon allicht behoorlijk jaloers op is. Het vroegere Casino van de stad werd een Museum voor Moderne Kunst. Maria Nobre Franco, 'de directrice van het Casino', beheert er een uitgebreide collectie internationale moderne en hedendaagse kunst die werd bijeengebracht door twee privé-verzamelaars, José Berardo en Francisco Capelo.

Berardo is een zakenman die goed geld verdient in de beurswereld en een groot gedeelte van zijn winst investeert in zijn collectie - op dit ogenblik al vierhonderd werken uit Europa en de Verenigde Staten. Hoewel hij ook een aanbod kreeg om de verzameling onder te brengen in Zuid-Frankrijk, verkoos hij uiteindelijk samen te werken met de stad Sintra, die het gebouw ter beschikking heeft gesteld. Het contract loopt over een periode van tien jaar en kan daarna worden vernieuwd. Momenteel wordt een oud theater vlak achter het Casino gerestaureerd. Het moet uiteindelijk samen met het museum één cultuurcomplex vormen.

Capelo is de man die de stukken voor Berardo aankoopt en die een selectie maakte om het museum in te richten. Berardo en Capelo lijken samen wel de opvolgers van die andere, wereldberoemde, mecenas die Portugal een plaatsje gaf op de kaart van de beeldende kunsten: Calouste Gulbenkian, de Armeniër die rijk werd in de olie-industrie en wiens kunstverzameling nog steeds een van de grote trekpleisters is voor Lissabon-bezoekers.

De werken in Sintra schetsen op min of meer chronologische wijze een beeld van de internationale moderne kunst van de laatste vijftig jaar. Tot nog toe bestond er in Portugal geen soortgelijk museum, maar in Lissabon zelf bevindt zich wel een museum van Portugese moderne kunst. De belangrijkste kunststromingen zijn in het Casino van Sintra vertegenwoordigd: onder meer Cobra (Karel Appel, Asger Jorn), de Europese abstracten (Vieira da Silva, Bram van Velde, Tapiès), de popart (met werk van Warhol, Tom Wesselman, Roy Lichtenstein, Claes Oldenburg), l'art pauvre (Kounellis, Mario Merz, Alighiero e Boetti) en kunstenaars uit de jaren tachtig en negentig als Anselm Kiefer en Baselitz, Bruce Nauman, Cindy Sherman, Jeff Koons... Momenteel proberen de verzamelaars nog een paar surrealisten, waaronder een Magritte, aan hun collectie toe te voegen. Volgens directrice Franco is het zeer belangrijk dat de Portugezen eindelijk kunnen kennismaken met de internationale hedendaagse kunst. "Je merkt dat er iets beweegt in dit land, er is een veel grotere openheid naar de rest van de wereld, ook op het vlak van beeldende kunsten. Portugezen voelen zich steeds Europeser. Het effect is stilaan ook merkbaar in galerijen en culturele centra." Naar verluidt zijn Berardo en Capelo ook druk bezig om een grote designcollectie samen te stellen. Die zou dan wel in een museum in de hoofdstad zelf worden ondergebracht.

Het Museum voor Moderne Kunst ligt op de Avenida Heliodoro Salgado in Sintra. Open van woensdag tot zondag en tijdens vakanties van 10 tot 18 uur. Op dinsdag van 14 tot 18 uur, gesloten op maandag. Telefoon: 01/924.81.70. De Dienst voor Toerisme van Sintra is bereikbaar op het telefoonnummer 01/923.11.57. Fax 01/923.51.76

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234