Woensdag 28/07/2021

Een ooggetuigenverslag uit het nieuwe, hippe China

Rachel DeWoskin is beroemd in China. Halverwege de jaren negentig kenden zeshonderd miljoen Chinese tv-kijkers haar als Jiexi, de manipulatieve westerse vamp die Chinees gezinsgeluk op de klippen deed lopen in de soap opera Foreign Babes in Beijing. Ze schreef er een boek over, dat straks een Hollywood-film wordt. Een Sex and the City voor de Chinese dating-scene. Door Gert Van Langendonck

n Silk Alley (Pekings markt voor namaakproducten, GVL) word ik op een dag omsingeld door een groep veertienjarige meisjes. Ik had net een nep-Prada-tas gekocht, grijs met een rode streep over de rug. Ze bekeken de tas met aandacht.

"Wij zijn dol op Jiexi", zeggen ze buiten adem, "Jiexi is zhen bang! (heel cool) Waar is Tianming? Is hij in Amerika? Hoeveel heb je voor die tas betaald?"

"Ik ben een actrice", zeg ik. "Degene die Tianming speelt, is ook een acteur. Voor zover ik weet, is hij in Peking. De tas was was veertig yuan."

"Natuurlijk ben je een actrice. Maar ben je in het echt ook verliefd?" Die tas moest twintig yuan zijn. Kunnen we een handtekening krijgen??"

Terwijl ik de handtekening zet, beginnen de meisjes te onderhandelen over de prijs van de 'Jiexi-tassen'.

"Op mijn restaurant-Chinees is niets meer aan te merken", zegt Rachel DeWoskin (32) nadat ze de serveuse in Swish, een Aziatisch restaurant in de New Yorkse Upper West Side, vakkundig te woord heeft gestaan. In New York wordt ze zelden op straat herkend als Jiexi, de heldin van Foreign Babes in Beijing. "De meeste Chinezen hier komen uit Hongkong en Zuid-China, waar de serie nu pas te zien is. Maar ik heb mijn piratenkopie van Foreign Babes wel in New York op de kop getikt."

Het is wellicht om de puristen meteen de mond te snoeren dat DeWoskin er een punt van maakt te zeggen dat Foreign Babes in Beijing, haar memoires over haar leven en sterrendom in het Peking van de jaren negentig, niet pretendeert het laatste woord te hebben over het nieuwe China.

"Ik heb zeker geen politiek boek willen schrijven", zegt ze. "Er zijn uitstekende boeken geschreven door China-experts. Maar dat is niet wat ik wilde doen. Toen ik in 1999 na vijf jaar in Peking terugkeerde naar de Verenigde Staten, viel het mij gewoon op wat een foutief beeld de meeste Amerikanen nog altijd hadden van de Chinezen. Veel mensen - zelfs jonge mensen - zagen de Chinezen in Mao-pakjes op de fiets rijden en kommetjes rijst verorberen. Terwijl mijn ervaring heel anders was: mijn Chinese vrienden waren juist heel hip, kosmopolitisch en modieus. Ze hadden ambities zoals wij, en ze zaten ingewikkeld in mekaar. Contradictorisch ook: loyaal aan China en aan de Chinese tradities maar tegelijkertijd heel geïnteresseerd in wat het Westen te bieden had. De contradicties die ik bij mijn Chinese vrienden zag, was ook de contradictie waarmee China als natie worstelde. Ik dacht: als ik nu eens een boek schrijf over mijn Chinese vrienden, dan kan ik misschien een beetje verandering brengen in de manier waarop mijn Amerikaanse vrienden over China denken."

Niet dat DeWoskin geheel China-onkundig was toen ze in 1994 naar Peking trok, op zoek naar een postuniversitair avontuur. Haar vader is Kenneth DeWoskin, professor sinologie en China-adviseur, en de DeWoskin-familievakanties gingen vaker naar de Yangtze-rivier dan naar Disneyland. Ze had noties van Mandarijns, net genoeg om een Amerikaanse CEO te overtuigen dat ze de ideale kandidaat was om haar pr-firma in Peking te vervoegen. Maar wat haar vertelstandpunt over China uniek maakt, is dat DeWoskin halverwege de jaren negentig een megaster was die overal in China op straat herkend werd als Jiexi, wulpse Amerikaanse mannenvreetster.

"Ik was op een party toen iemand mij vroeg: 'He, jij bent blank en een meisje. Wil jij in de soap opera van mijn vriend spelen?' Ik was op dat moment zo gedegouteerd door mijn werk in het bedrijfsleven dat het mij een welkome afleiding leek."

De soap was Foreign Babes in Beijing, bedoeld als een opvolger voor het erg succesvolle Beijingers in New York. De 'babes' in kwestie zijn Louisa en Jiexi (Jessie), twee Amerikaanse ruilstudentinnen in Peking. Louisa (gespeeld door een Duitse) is het goede meisje, dat verliefd wordt op een Chinese man, Tianlang, met hem trouwt en als ideale schoondochter het ouderlijke huis intrekt en zich schikt naar de Chinese zeden en gewoonten. Jiexi (DeWoskin) is de vamp, die verliefd wordt op Tianlangs gehuwde broer Tianming, en hem verleidt.

Er is een scène waarin Jiexi en Tianming de liefde bedrijven in een hotelkamer, die afgewisseld wordt met beelden van Tianmings vrouw die zwoegt in een fabriek, zich naar huis haast om het eten te maken, naar de klok kijkt en zich afvraagt waar haar man blijft. DeWoskin probeert vergeefs om het productieteam tot enige subtiliteit te bewegen:

"Ik wil niet moeilijk doen maar: waarom die beelden van Saozi tussen de liefdesscènes van Jiexi en Tianming?"

(ongemakkelijke stilte)

"Het is niet meer dan aiqing di shi (love business)."

"Love business? Maar waarom geven jullie Saozi dan geen minnaar?"

"Chinese vrouwen zijn conservatief. En ze is getrouwd. Het is Jiexi die de disanzhe is, de minnares."

"Oké. Maar denken jullie echt dat alle Chinese vrouwen conservatief zijn? Wat met de minnaressen die mensen voortdurend meebrengen naar onze etentjes en karaoke-avonden?"

"Buqingqu." (onduidelijk)

"Oké dan: denken jullie dat alle westerse meisjes zich zo gedragen?"

"Niet dan?"

"Wel, we zijn niet allemaal disanzhe."

Uiteindelijk ontzenuwt haar tegenspeler Wang Ling de situatie: "Weet je, Ruiqui (Rachel), Foreign Babes is gewoon televisie. Het is wat de mensen willen zien."

Het is misschien een evidentie: dat een soap opera in China niet noodzakelijk meer diepgang heeft dan het westerse equivalent. Eerder had DeWoskin de kostuumafdeling al proberen te overtuigen dat westerse ruilstudentinnen in China echt heel zelden bontmantels dragen. "Ik zag eruit als een personage uit Dallas. Maar natuurlijk waren de makers van Foreign Babes niet geïnteresseerd in waarachtig zijn, en ze waren zeker niet geïnteresseerd in wat ik daarover dacht. Wat zij wilden, was geld verdienen."

En in die zin was Foreign Babes toch wel een beetje een metafoor voor het nieuwe China waarin DeWoskin was beland, een China dat een kapitalistische economie probeert te verzoenen met een communistisch politiek systeem. Want de makers moesten twee dingen met mekaar verenigen: enerzijds een succesvolle soap maken en anderzijds de censuur plezieren. De westerse babes deden beide. Ze waren sexy en commercieel, en ze belichaamden een morele boodschap: dat de westerse waarden ultiem verderfelijk waren voor de Chinese samenleving. Voor dat laatste stond Rachel/Jiexi in.

"Het was pas toen Foreign Babes op de televisie kwam dat ik mij zorgen begon te maken", zegt DeWoskin. "Vooral toen ik hoorde dat de serie een kijkerspubliek van zeshonderd miljoen mensen bereikte. Tijdens het draaien had ik mij weinig vragen gesteld, om de eenvoudige reden dat mijn Chinees niet goed genoeg was om het scenario te lezen."

Ze wist wel dat Foreign Babes absoluut geen accuraat "beeld gaf van de buitenlandse kijk op China", zoals de producers beweerden. "Het was eerder een Chinese kijk op de buitenlandse kijk op China. Hoe Chinezen denken dat Amerikanen over hen denken." Zo wordt Jiexi bijvoorbeeld onterfd door haar Amerikaanse ouders, racisten die Tianming omschrijven als "lui en ongeciviliseerd". "Je mag veel dingen zeggen van de Chinezen, maar ik ken niemand die denkt dat de Chinezen lui zijn of geen cultuur hebben", zegt DeWoskin.

Maar Foreign Babes geeft vooral een weinig fraai beeld van de westerse vrouw. "Uiteindelijk hebben wij dat aan onszelf te danken. Het beeld dat de Chinezen hebben van de westerse vrouw is niet ontsproten aan de Chinese verbeelding. Het is gebaseerd op het imago dat wij van onszelf verspreiden. Als je weet dat heel China naar Baywatch kijkt, dan is het misschien niet gek dat Chinese taxichauffeurs tijdens de vrouwenconferentie in 1995 instructies kregen over wat te doen in het geval dat een westerse vrouw zich begon uit te kleden in hun taxi."

Uiteindelijk had DeWoskin zich geen zorgen hoeven te maken. In het jaar waarin Foreign Babes voor het eerst werd uitgezonden, werd DeWoskin overal tegengehouden voor handtekeningen of foto's. Grootmoeders aaiden haar over het hoofd en vroegen: "Vertel het nu maar: Tianming, dat was de echte liefde, niet?"

"Als Jiexi de Chinezen had moeten waarschuwen voor de gevaren van de modernisering, dan is het opzet echt wel mislukt. Overal waar ik ging in China in die tijd waren de mensen dol op Jiexi. Ze wilden Jiexi zijn. Zij was sexy, een bevrijde vrouw die wist wat ze wilde en ervoor zorgde dat ze het ook kreeg. Vergeet niet dat de Chinezen als geen ander volk ervaring hebben met propaganda. Ze hebben het met de soeplepel binnengekregen. Dat wil zeggen dat ze heel goed tussen de regels kunnen lezen."

Ironisch genoeg was het alleen de westerse pers die in de val van de propaganda trapte. De International Herald Tribune noemde Foreign Babes "een misleidend en potentieel gevaarlijk portret van buitenlanders dat de Chinese xenofobie in de hand werkt en voeding geeft aan een vurig nationalisme". In een lezersbrief merkte DeWoskin destijds op dat het racistisch was te suggereren dat een Chinees publiek niet in staat zou zijn het verschil te maken tussen een tv-drama en de realiteit. Zegt ze: "Ik ben in China heus niemand tegengekomen die dacht dat Foreign Babes een documentaire was over westerse vrouwen in Peking."

De Chinese pers bracht het er niet veel beter af. DeWoskin stelde met afgrijzen vast dat Chinese kranten opiniestukken publiceerden met haar naam eronder. Waarom ze haar dan niet om haar mening hadden gevraagd? De pr-persoon van het filmbedrijf kwam met het antwoord: "Het is vriendelijk bedoeld. Ze wilden een buitenlandse mening over de serie. Maar ze gingen ervan uit dat het moeilijk zou zijn om met jou te communiceren. Dus hebben ze jouw mening zelf opgeschreven."

Nee, als er iemand bekaaid uit Foreign Babes komt, dan is het juist de Chinese vrouw. Professor Sheldon H. Lu van de universiteit van Pittsburgh, die een thesis schreef over soap opera's in China, observeert dat het personage van Tianmings vrouw symbool staat voor de "marginalisering van de Chinese vrouw". "Zelfs nadat Tianming van haar scheidt, rebelleert ze niet. Ze blijft op vriendelijke termen met haar schoonfamilie en bekommert zich om de opvoeding van hun zoon. Ze hertrouwt niet. En wanneer Tianming en Jiexi in de slot-episode naar Amerika vertrekken, is zij van de partij om het jonge koppel geluk te wensen. Het is het beeld van de Chinese vrouw die haar verdriet in stilte verwerkt en aanvaardt wat het lot voor haar in petto heeft." Een beeld, aldus Lu, dat zijn oorsprong heeft in de traditionele Chinese literatuur en zelfs in de moderne Chinese cinema.

Het is precies de reden waarom de Chinese Anna, een van DeWoskins hartsvriendinnen in China, alleen maar met buitenlandse mannen uitgaat. Anna, Rachel en de Amerikaanse Kate zijn de Samantha, Carrie, Charlotte en Miranda in de Peking-versie van Sex and the City. Het is aan de hand van hun romantische escapades dat we het Peking van de tweede helft van de jaren negentig leren kennen.

Het verhaal van Anna, een collega in het Amerikaanse bedrijf waar DeWoskin werkt, is een herinnering aan hoe nieuw dit nieuwe China wel is. In 1990, toen het nog verboden was voor Chinezen en buitenlanders om samen op te trekken, had Anna een verhouding met een diplomaat van de Saoedische ambassade. Nadat ze betrapt werden in een hotelkamer, en Anna weigerde de verhouding af te breken, werden overal op haar universiteit posters opgehangen waarin haar verhaal uit de doeken werd gedaan. Anna rukte de posters af en ging illegaal samenwonen met haar vriend Khalid.

"Het valt niet te overschatten wat een gedurfde keuze dit was voor een twintigjarig Chinees meisje in 1992", zegt DeWoskin. "Anna's generatie was de eerste in de geschiedenis van China om onafhankelijkheid te verwerven, financieel en anders." Voor Anna betekent dit "dat ik nooit met een Chinees zou kunnen trouwen. China begrijpt mij niet. Chinese meisjes worden verondersteld zichzelf weg te cijferen, hun persoonlijkheid op te geven. We hebben zelfs allemaal hetzelfde fietsmerk! Vliegende Duif." Anna is sindsdien getrouwd met een Italiaan en woont in Parma.

Kate, die veel dichter bij Jiexi staat dan DeWoskin zelf, is het andere extreem. "Toen Kate Foreign Babes zag, verklaarde ze dat het scenario het verhaal van haar leven was", schrijft DeWoskin. Kate leeft een 'Chinees' leven. Ze woont in illegale appartementen, fietst naar het werk, kan de hits van China's bekendste rockster Cui Jian woord voor woord meezingen, en gaat uitsluitend op dates met Chinese mannen. "Ze noemt het proces 'meer Chinees worden', en ze gaat erin op met hetzelfde enthousiasme waarmee Anna haar westersheid aan de boezem drukt."

DeWoskin zelf zat een beetje tussen de twee. Haar eerste vriendje, Zhao Jun, is een tweetalige Chinese scenarioschrijver die jarenlang in Los Angeles heeft gewoond. Zhao Jun is verwesterd maar tegelijkertijd een vurig Chinees traditionalist; hij haat Foreign Babes. Het is een contradictie waar DeWoskin voortdurend mee geconfronteerd wordt.

Kate en Rachel raken bevriend met twee kunstschilders uit Sichuan, Zhou Wen en Zheng Yi. Wanneer ze kennismaken, gaat het gesprek over China kan nee zeggen, een antiwesters manifesto dat in 1996 wordt gepubliceerd en een enorm succes heeft. De auteurs ervan stellen dat wat China nodig heeft ultranationalisme is, "om het onevenwicht met Amerika te corrigeren". In het kielzog ervan verschijnen andere boeken met titels als Hoe China nee kan zeggen en Waarom China nee zegt.

Zhou Wen en Zheng Yi zijn fans van het boek. Zoals Zhao Jun zijn ze trots op de Chinese tradities, ook al is hun kunst zo on-Chinees dat hun doeken alleen in westerse kunstgaleries verkopen. DeWoskin zelf "voelt zich beledigd en afgewezen" door China kan nee zeggen, "alsof het tegen mij persoonlijk was dat China nee zei".

De confrontatie tussen de verwesterlijking van China en het Chinees nationalisme bereikt een hoogtepunt tijdens de Kosovo-oorlog, en het Amerikaanse bombardement op de Chinese ambassade in Belgrado. Studenten komen op straat om tegen Amerika te betogen, taxichauffeurs weigeren haar op te pikken omdat ze Amerikaanse is. Haar Chinese vrienden - zelfs de prowesterse Anna - gaan op in het Chinese patriottisme van het ogenblik. DeWoskin voelt zich in de steek gelaten. "Ik heb pas later begrepen dat mijn Chinese vrienden op zoek waren naar een evenwicht tussen hun verzuchtingen en hun cynisme. Ze willen niet het gevoel hebben dat ze China in de steek laten in hun zoektocht naar weelde of succes of westerse waarden. Mijn Chinese vrienden voelen een verbondenheid met hun Chinees-zijn die ik nooit heb gevoeld met mijn Amerikaans-zijn."

Aan het eind verdwijnt DeWoskin niet, zoals Jiexi, met haar Chinese vriend naar Amerika. Er is een pijnlijke episode waarin Shi Wei, Kates vriendje, zich doodrijdt nadat zij het had uitgemaakt. Kate en Rachel voelen zich meer dan ooit buitenstaanders, uitgesloten door hun vrienden die hen zo willen beschermen, en plots beseffend dat hun Chinees ontoereikend is om uiting te geven aan hun eigen gevoelens.

Tegen die tijd is Peking niet meer de verboden vrucht die het vijf jaar eerder was - "meer Hongkong dan Peking" -, en in 1999 besluit DeWoskin terug te keren naar Amerika om poëzie te studeren in Boston. Ze is inmiddels getrouwd en heeft een kind; maar haar man is niet Chinees. In China werd 'Jiexi' voortdurend door de media gevraagd naar haar mening over de Chinese mannen. "Ik heb dat altijd geweigerd", zegt ze. "Dating is dating. Uiteindelijk zijn mannen overal mannen, en Chinese mannen zijn er in alle soorten. Als mijn vriendin Kate uitsluitend uitging met Chinese mannen was dat ook omdat een Chinees vriendje in Peking hebben op dat moment deuren opende. Het was spannend en exotisch."

In het boek verklaart Kate op een bepaald moment plechtig: "Chinese mannen zijn sexy." En op dat vlak, zegt DeWoskin, zal Foreign Babes misschien toch een blijvende culturele impact hebben. "Foreign Babes was een leugen in de zin dat het vooral westerse mannen zijn die Chinese vrouwen uitzoeken dan andersom. De Chinese man is door het Westen altijd onheus behandeld: in de film is hij ofwel de gedienstige huisknecht of de mysterieuze Chinees à la Charlie Chan. De Chinese man is nooit voorgesteld als sexy. In die zin is een personage als dat van Tianming een hele vooruitgang."

DeWoskin zelf heeft het typische Amerikaanse parcours afgelegd: zorg dat je een ingrijpende belevenis meemaakt als twintiger, schrijf je memoires als dertiger en verkoop de filmrechten aan Hollywood. Dat laatste is inmiddels gebeurd; de release van Foreign Babes in Beijing. The movie, is gepland voor 2007. En in Peking, waar ze nog altijd een appartement heeft, zal DeWoskin altijd een beetje Jiexi blijven. Of zoals de Chinese douanier het formuleerde toen hij haar in 1999 uitzwaaide: "Jiexi, you are welcome to come back to China forever!" Eraan toevoegend: "En doe de groeten aan Tianming."

Gert Van Langendonck

Rachel DeWoskin

Foreign Babes in Beijing. Behind the Scenes of a New China

W.W. Norton, New York, 332 p., 24,95 dollar.

'De Chinese man is door het Westen altijd onheus behandeld: in de film is hij ofwel de gedienstige huisknecht of de mysterieuze Chinees à la Charlie Chan. De Chinese man is nooit voorgesteld als sexy'

'Ik zag eruit als een personage uit Dallas. Maar natuurlijk waren de makers van Foreign Babes niet geïnteresseerd in waarachtig zijn, en ze waren zeker niet geïnteresseerd in wat ik daarover dacht. Wat zij wilden, was geld verdienen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234