Maandag 18/11/2019

Kijkfile

Een ongeval filmen met je smartphone: ongepast, gevaarlijk en perfect verklaarbaar

Door het ongeval in Erpe-Mere raakte de E40 in beide richtingen grotendeels versperd. Beeld Frank Eeckhout

De politie heeft een vijftigtal pv's opgesteld van chauffeurs die al rijdend het ongeval op de E40 filmden of fotografeerden. Het is gevaarlijk en ongepast, maar wel perfect verklaarbaar, zeggen sociale psychologen.

Een vrachtwagenongeval in Erpe-Mere heeft de hele dag voor lange files gezorgd op de E40. Het verkeer was in de richting van Brussel tot de middag slechts op één rijstrook mogelijk. Ook in de richting van Gent was een rijstrook afgesloten.   

Interessanter is het aantal mensen dat vanachter het stuur filmde en fotografeerde hoe de vrachtwagen gekanteld op de middenberm lag. Vtm Nieuws vernam dat de wegpolitie van Oost-Vlaanderen een vijftigtal pv's heeft opgesteld van filmende of fotograferende bestuurders. 

De filmfile is de kijkfile in het kwadraat. We weten dat het strafbaar en gevaarlijk is, maar toch lieten tientallen mensen zich ertoe verleiden.

Volgens sociale psychologen heeft het te maken met drempels die wegvallen. Als duidelijk is dat politie en brandweer de situatie onder controle hebben, is er bijvoorbeeld geen nood meer om hulp te bieden.

Vervolgens zorgt sociale imitatie voor de vervaging van bepaalde normen, bijvoorbeeld dat het ongepast is om zo'n wrak te filmen.

"Als je ziet dat anderen vertragen en foto’s nemen, dan treedt er een soort groepsnorm op die zegt dat het oké is", zegt professor sociale psychologie Koen Ponnet (UGent). "De normen rond beeldmateriaal zijn de afgelopen 10 jaar sowieso al sterk verschoven." 

Ooit was Big Brother een interessant experiment voor sociale psychologen, nu wordt iedereen overstelpt met privéfoto's van verre vrienden en wildvreemden op sociale media. Het nemen van beelden in de publieke ruimte, ook als het om gevoelige onderwerpen gaat zoals een ongeval met mogelijke slachtoffers, is minder beschamend dan vroeger.

"Elke mens is een beetje voyeur", zegt Ponnet. "Mensen zijn nu eenmaal sociale wezens en geïnteresseerd in anderen. Je wilt weten wat er gebeurd is."

Bovendien zijn mensen vooral geïnteresseerd in dramatische gebeurtenissen. Het staat centraal in de journalistiek, ook al krijgt de pers er vaak kritiek op: negatief nieuws werkt beter. 

"Daar kijken mensen vaker en langer naar", zegt Tim Vanhoomissen, doctor in de sociale psychologie en werkzaam aan Thomas More. "De verklaring kan in de evolutionaire psychologie liggen, want vermoedelijk helpt het ons om te overleven."

Volgens de evolutionaire psychologie leven we met de hersenen van duizenden jaren geleden en met mechanismen die toen belangrijk waren om te overleven.  

"De aandacht voor negatieve of gevaarlijke zaken was waarschijnlijk belangrijk in onze ontwikkeling", zegt Vanhoomissen.

Neuspeuteren

Ten slotte gedragen we ons minder sociaal in onze auto, die voor pendelaars vaak het verlengde van hun huiskamer is. 

"Een auto is een begrenzing die aanvoelt als een veilige cocon, waarin mensen zich minder bekeken voelen", zegt Vanhoomissen. "Het neuspeuteren in de file is een klassiek voorbeeld. Dat zul je mensen op de trein nooit zien doen. Net als luidkeels meezingen. De auto geeft hen een privaat gevoel, waardoor sociale inhibitie wat wegvalt."   

Des mensen of niet, al rijdend filmen is verboden. De ongeveer vijftig betrapte bestuurders riskeren minstens een boete van 116 euro voor het gebruik van een gsm achter het stuur. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234