Maandag 14/10/2019

'Een oefening in pure cinema'

'Een film draaien met David Fincher is zoals de Tweede Wereldoorlog doorkomen. Het is niet noodzakelijk 'fun', maar als het eenmaal achter de rug is, is er dat overweldigende gevoel echt iets verwezenlijkt te hebben.' In die termen praat actrice Jodie Foster over de regisseur met wie ze de spannende en visueel zeer gestileerde thriller Panic Room draaide. Voor een veeleisende perfectionist als David Fincher, bekend van onder meer Se7en en Fight Club, leek het in eerste instantie een makkelijk project, een pure genrefilm. Maar Panic Room bleek een reusachtig karwei: 'Een film draaien is gewoon vervelend. En uiteindelijk wordt het toch nooit wat je ervan verwacht had.'

Los Angeles / Eigen berichtgeving

Jan Temmerman

In Panic Room maken we kennis met Meg Altman (rol van Jodie Foster), die net van haar rijke echtgenoot gescheiden is en met haar tienerdochter Sarah (Kristen Stewart) naar een groot, prachtig huis in het chique Upper West Side-gedeelte van Manhattan verhuist. Die woning werd door de vorige eigenaar voorzien van een peperdure want zeer gesofisticeerde en superbeveiligde 'panic room', met een stalen deur voorzien van elektromagnetische sloten, een eigen ventilatiesysteem, een voorraad levensmiddelen, een aparte telefoonlijn, een rist bewakingsmonitors van een intern videocircuit waarmee zowat elke hoek van elke kamer in het huis gecontroleerd kan worden enzovoort. Kortom, alles lijkt voorzien opdat de bewoners zich bij een eventuele inbraak in die bunkerkamer kunnen schuilhouden en verschansen tot alle gevaar geweken is of tot de politie opdaagt. Maar in deze even intense als virtuoze thriller gebeurt natuurlijk net dat waaraan niemand (behalve dan de scenarist) gedacht heeft. Ja, er wordt meteen al tijdens de eerste nacht ingebroken. En ja, moeder Meg en dochter Sarah kunnen zich net op tijd in de paniekkamer verstoppen. Maar dat is nu net ook de plaats waar de inbrekers willen zijn en daar hebben ze blijkbaar ook een erg goede reden voor...

Het uitgangspunt is helder en dat is deze thriller dus ook. Ook al zijn niet alle beweegredenen of achterliggende motieven van alle gedragingen meteen even klaar en duidelijk, toch is de vertreksituatie opmerkelijk eenvoudig: twee vrouwen, één paniekkamer, drie mannen. Beide partijen werden ook nog met de nodige 'handicaps' bedacht. Zo lijdt Sarah bij voorbeeld aan suikerziekte en zijn de insulinespuiten in haar slaapkamer blijven liggen; bij de indringers is het vertrouwen meteen zoek, want buiten het medeweten van 'veiligheidsexpert' Burnham (rol van Forest Whitaker) heeft initiatiefnemer Junior (Jared Leto), die trouwens gegarandeerd had dat het huis helemaal verlaten zou zijn, ook nog een derde handlanger (Dwight Yoakam) ingeschakeld. Het kat-en-muisspel kan beginnen.

simpele suspense

De Amerikaans regisseur David Fincher liet zich in het midden van de jaren '80 opmerken via een aantal even gestileerde als gesofisticeerde commercials en muziekvideo's, zodat hij Hollywood blijkbaar voldoende vertrouwen inboezemde om in '92 te mogen debuteren met een dure spektakelproductie, namelijk de derde aflevering van Alien. Zijn echte doorbraak kwam er in '95 met de even verbluffende als ijzingwekkende serial killer-thriller Se7en, met Brad Pitt, Morgan Freeman en Kevin Spacey. Nadien volgden The Game met Michael Douglas en Sean Penn (al was diens rol in eerste instantie voorzien voor Jodie Foster) en ten slotte was er ook nog Fight Club met Edward Norton, Helena Bonham Carter en opnieuw Brad Pitt.

Dat waren stuk voor stuk productioneel erg complexe films en dus leek David Fincher met Panic Room voor een iets 'makkelijker' project te hebben gekozen, namelijk een zogenaamde 'single-set suspense film', net zoals de Hitchcock-thriller Rear Window. Toen de agent van Fincher hem indertijd het Panic Room-scenario van David Koepp (bekend van onder meer Mission: Impossible, de twee Jurassic Park-films en de Brian De Palma-thrillers Carlito's Way en Snake Eyes) liet lezen, dacht hij nochtans dat de regisseur niet geïnteresseerd zou zijn omdat het project te 'klein' was, maar dat bleek Fincher nu juist zo interessant te vinden.

"Een film zoals Fight Club bestond uit bijna 300 scènes, die op 160 locaties of zoiets gedraaid werden. Soms leek het wel alsof we het grootste deel van onze tijd doorbrachten met het laden en ontladen van de materiaalwagens. Ja, dat was soms een beetje frustrerend. Toen mijn agent mij telefoneerde om mij het scenario van Panic Room te laten lezen, zei hij er meteen bij dat het waarschijnlijk niet mijn ding zou zijn vermits alles zich dit keer in één huis afspeelt. Maar ik zei dat hij het meteen moest opsturen", glimlacht Fincher. "Maar dat was natuurlijk niet de reden waarom ik Panic Room gedraaid heb. Ik was wel degelijk onder de indruk van het scenario; ik dacht dat we wel iets spannends en opwindends konden doen met dat kat-en-muisspel tijdens één nacht in één huis. Ik vond die beperkingen wel cool."

In tegenstelling tot bij voorbeeld Se7en en Fight Club, films waarna bij manier van spreken achteraf een of andere maatschappelijk relevante discussie kan worden opgezet, is Panic Room veel meer een pure genrefilm en Fincher heeft geen enkele moeite om dat toe te geven. "Ja, dit is een rechtlijnig verhaal. Het gaat waarover het gaat, ook al probeert men er nu in het persdossier een sociologische relevantie aan te geven en de indruk te geven dat er nu zowat overal 'panic rooms' worden gebouwd", grinnikt hij. "Zo lijkt het wel alsof de studio er zijdelings ook nog een 'security-business' op na houdt."

In de persmap staan inderdaad enige bedenkingen over 'angst, paranoia en verdedigingsinstincten', die gelinkt worden aan het feit dat er bij voorbeeld in de Amerikaanse nieuwsuitzendingen veel meer te doen is over misdaad, terrorisme en internationale kidnappingen. En er wordt ook wet cijfermateriaal tegenaan gegooid. Zo zou de Californische aannemer Gary Paster aan The Los Angeles Business Journal verklaard hebben dat hij in het begin van de jaren '90 jaarlijks zo'n zes 'safe rooms' bouwde, terwijl dat aantal nu tot meer dan 60 is opgelopen. En volgens The Wall Street Journal heeft het bewakingsbedrijf Bolide International dit jaar in twee maanden tijd maar liefst 3.200 Spycams verkocht, wat meteen een verdubbeling tegenover dezelfde periode vorig jaar zou betekenen.

Maar dat is dus duidelijk niet de bekommernis van Fincher: "Voor mij was Panic Room een oefening in pure cinema. Ik ben alleen maar geïnteresseerd in films maken. En ik maak films die ik zelf ook zou willen zien. Dit materiaal was daar zeer geschikt voor."

Het leek dus allemaal erg eenvoudig, maar dat was het dus absoluut niet. Hoewel Fincher oorspronkelijk dacht dat hij de hele zaak wel in acht weken ingeblikt zou krijgen, zou het draaien van Panic Room uiteindelijk vele maanden aanslepen. Dat had uiteraard veel maar lang niet alles met het perfectionisme van de filmmaker te maken. Voor de interieurscènes werd op de set een huis met vier verdiepingen (!) gebouwd en er werden ook nog eens drie verschillende 'panic rooms' geconstrueerd, zodat Fincher zijn camera's vanuit elke denkbare hoek kon laten draaien en door het hele huis kon laten zweven, door muren en plafonds, sleutelgaten en luchtkokers, en zelfs (met behulp van digitale tovenarij) door het oor van een koffiepot. Van Fincher is geweten dat hij van de meeste scènes veel 'takes' draait, maar hier moest dat vaak nog eens dubbel en met een totaal andere belichting gebeuren: één keer vanuit het standpunt van de kijker en een tweede keer om op de videomonitoren in de paniekkamer door Meg en/of haar dochter bekeken te worden.

actriceleed

Zoals inmiddels genoegzaam geweten is, gingen de opnamen van Panic Room in eerste instantie van start in januari 2001 met Nicole Kidman in de hoofdrol. Maar na drie weken moest Kidman het toch laten afweten omdat ze nog steeds last had van een knieverwonding, die ze tijdens het draaien van Moulin Rouge had opgelopen. De opnamen werden stilgelegd en enkele weken later werd helemaal opnieuw begonnen, dit keer met Jodie Foster.

Uiteindelijk zouden de opnamen van Panic Room nog een tweede keer onderbroken worden toen bleek dat Jodie Foster zwanger was geworden.

Vervolg op pagina 18

vervolg van pagina 13

De draaiperiode was inmiddels uitgelopen tot juli en de hoofdactrice begon er helemaal anders uit te zien dan in het begin; op de koop toe had ze last van uitgerekte ligamenten en pijnlijke heupen. En vermits deze claustrofobische thriller toch ook de nodige ren-, val-, vecht- en andere actiescènes bevat, bleek verder werken voor Foster niet langer verantwoord. Op 29 september beviel de actrice van Kit, haar tweede zoon, en in de loop van de herfst waren cast en crew opnieuw present voor bijkomende opnamen en zogenaamde 'reshoots'.

Inmiddels waren er ook nog problemen gerezen tussen de filmstudio Columbia en cameraman Darius Khondji, met wie David Fincher indertijd ook Se7en had gedraaid. Khondji werd dan maar vervangen door Conrad W. Hall, die ook al (als 'second unit director of photography') aan Se7en had meegewerkt.

"Hoeveel tijd en energie je ook aan de voorbereiding besteedt, toch verloopt het nooit zoals het gepland werd. En op de koop toe hebben we tijdens deze draaiperiode ook veel technische tegenslagen gehad, van defect materiaal over slecht ontwikkelde filmopnames tot een ondergelopen set. Het eigenlijke draaien van een film vind ik trouwens het minst aangename aspect van het hele werkproces. Shooting a movie is not fun. Wel leuk is het bouwen van de sets, het kiezen van de kostuums, het casten van de acteurs, het repeteren, het monteren enz. Maar het draaien is gewoon vervelend. En uiteindelijk wordt het toch nooit wat je ervan verwacht had. Daarom kan ik achteraf ook niet met plezier naar mijn eigen films kijken. Tijdens de montage heb ik elke opname van elke scène al verschillende keren moeten bekijken. Bij elke scène denk je terug aan de tientallen beslissingen die daaraan vooraf zijn gegaan. Sommige beslissingen waren juist, andere blijken dat niet te zijn, nog andere heb je niet voldoende kunnen doordrukken. Indien ik nu bij voorbeeld Se7en opnieuw zou maken, dan zou ik dat helemaal anders doen. Als je een scenario leest, kun je nog dromen: 'Dit wil ik te zien krijgen'. Maar als de film er eenmaal is, is de magie verdwenen."

'final cut'

En toen alle opnamen van Panic Room dan uiteindelijk toch ingeblikt waren, zag het er even naar uit dat het nog niet afgelopen was. Na een testscreening bleek men bij Columbia nog niet helemaal overtuigd en dus werd aan Fincher (die contractueel over 'final cut'-bevoegdheid beschikte) of hij toch niet een ander einde wou overwegen.

David Fincher grinnikt als hem die situatie in herinnering wordt gebracht: "We hadden de studio een ruwe montageversie bezorgd zodat ze toch enigszins wisten wat ze konden verwachten. Die hebben ze dan aan zo'n testpubliek laten zien." Fincher kan zijn ironische minachting nauwelijks verbergen. "Je weet wel, mensen die nog niet eens oud genoeg zijn om met een auto te rijden, worden dan verondersteld te beslissen wat er aan de film verbeterd kan worden. Ze vullen dan kaarten in, waarop ze dan bij voorbeeld noteren van welke scène ze het meest en het minst houden. Meestal blijken dat ook nog eens exact dezelfde scènes te zijn. In dit geval vonden sommigen het blijkbaar spijtig dat een van de personages op het einde gearresteerd werd. Op die kaarten stonden dan opmerkingen zoals 'Moet die man nu echt naar de gevangenis?' In de studio las men die kaarten en dus kwam men mij vragen: 'Ze houden van dat personage. Moet die man nu echt naar de gevangenis?'. En ik heb toen geantwoord: 'Ja, want die man heeft ingebroken in dat huis'.

Maar ze drongen aan: 'Zouden we niet kunnen proberen een einde te draaien waar hij toch wegkomt?' En ik zei: 'Natuurlijk.' En toen heb ik een rekensommetje gemaakt. Ik heb hen verteld dat ik een deel van de set helemaal opnieuw zou moeten bouwen, want die hadden ze laten afbreken omdat ze vonden dat er nu maar eens een einde moest komen aan de opnamen. De set had 6 miljoen dollar gekost en ik rekende uit dat een nieuwe set nog eens 2,7 miljoen dollar zou kosten. Ik zou zo'n acht draaidagen nodig hebben en dat zou zoveel dollar gekost hebben. De hele postproductie zou natuurlijk vertraging oplopen en als dat nieuwe einde ook gemonteerd zou zijn, dan zou ik het inlassen in de film. En dan zou ik beslissen of ik het al dan niet zou gebruiken. En toen was hun reactie: 'We houden van het einde van de film zoals het nu is. We denken dat het zeer moreel is.'" (lacht)

Panic Room draait vanaf deze week in de Belgische bioscopen.

'Ik dacht dat we wel iets spannends en opwindends konden doen met dat kat-en-muisspel tijdens één nacht in één huis''Als je een scenario leest, kun je nog dromen: 'Dit wil ik te zien krijgen.' Maar als de film er eenmaal is, is de magie verdwenen'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234