Dinsdag 10/12/2019

'Een Nobelprijs helpt de wereld vooruit'

Vandaag wordt in Noorwegen de Nobelprijs voor de Vrede uitgereikt. Wie volgt de Europese Unie op? 'De winnaar zorgt hoe dan ook voor controverse, en dat is niet toevallig', vertelt Noors Nobelexpert Øyvind Stenersen.

De Noor Øyvind Stenersen is historicus en auteur van het vorig jaar verschenenNobels Fredspris. Daarin behandelt hij de geschiedenis van de Nobelprijs voor de Vrede. Als insider en veelbezoeker van de Nobelarchieven kent hij als geen ander het DNA van de prijs. "Wie genomineerd wil worden, heeft best een lijntje naar Oslo", vertelt hij vanuit zijn werkkamer in de Noorse hoofdstad.

Dit jaar zijn er 259 genomineerden. Een record. Hoe komt dat?

Stenersen:"De lijst is lang omdat elke Noorse politicus namen dropt in de media om zich te profileren. In werkelijkheid dingen er minder dan tien echt mee. Wie genomineerd wil worden, heeft best een lijntje naar Oslo. Met Noorse contacten maak je meer kans."

Op het internet circuleren de gekste namen. Maakt paus Franciscus kans?

"Het Nobelcomité heeft altijd waarde gehecht aan christelijke waarden. Vaak werd een paus naar voren geschoven als kandidaat. Maar ik denk niet dat het momentum daar is. De argumenten om hem een vredesboodschappper te noemen zijn te schaars." En Bradley Manning?

"Onmogelijk. Hem de prijs geven zou een regelrechte aanval zijn op de Noors-Amerikaanse relaties."

Uw topfavoriet is de Congolese dokter Denis Mukwege, die duizenden verkrachte vrouwen hielp.

"Dat was hij. Mukwege is ontzettend belangrijk voor Congo. Op basis van het 'vergeten conflict'-argument zou je hem kunnen verkiezen. Maar ik denk dat het de Pakistaanse activiste Malala Yousafzai wordt. Ze is een fantastisch rolmodel voor jonge vrouwen overal ter wereld. Haar de prijs geven zou logisch zijn.

"Maar ik heb nog een geheimtip: de Gavi-alliantie. Dat is een alliantie van onder meer Unicef en de Bill & Melinda Gates Foundation, die strijdt tegen kindersterfte. In Amerika zijn ze enorm populair, en dat is niet onbelangrijk. Het is een wilde gok, maar het zou niet de eerste keer zijn dat de winnaar onverwacht is."

Is dat ook een doelstelling van de Nobelprijs voor de Vrede?

"Ja, met de Nobelprijs voor de Vrede wil men de aandacht vestigen op grote wereldthema's en vergeten conflicten. Het comité reikt bewust de prijs uit aan controversiële personen en organisaties. Dat was vorig jaar zo, toen de Europese Unie de prijs won, dat was zo in 2009 toen Obama won. Zijn presidentschap was een nieuwe start: voor de VS en de geopolitiek. Het comité wou dat debat aanwakkeren. Dat zijn presidentschap nog altijd enorm ter discussie staat, is het beste bewijs daarvan.

"De Nobelprijs voor de Vrede heeft in de geschiedenis altijd voor controverse gezorgd. Denk aan de kritiek toen Al Gore, Yasser Arafat of Henry Kissinger de prijs ontvingen."

Is de Nobelprijs voor de Vrede bovenal een diplomatiek middel?

"Eerder een Scandinavisch instrument van 'soft power', dat aansluit bij het imago dat Noorwegen als natie wil: wij zijn geen soldaten, wij zijn zachte diplomaten. Maar ook voor de wereld is de prijs belangrijk. Hij plaatst discussies over oorlog en vrede op de agenda, en toont welke politiek werkt en welke niet. Een Nobelprijs voor de Vrede zal geen conflict beslissen, maar helpt de wereld wel vooruit te komen."

De keuze van het Nobelcomité reflecteert het Scandinavische wereldbeeld, zegt u. Hoezo?

"Scandinavische landen beschouwen zichzelf als rolmodellen voor de wereld. Ze willen hun egalitaire waarden, hun sociale solidariteit en hun gendergelijkheid exporteren. Het zijn kleine landen met grote strategische en economische belangen. Vanuit hun speciale positie proberen ze hun stempel te drukken op de wereldpolitiek, als een soort diplomaten die de dialoog voeren bij conflicten."

Over de werking van het comité is weinig geweten. Staat dat gebrek aan transparantie niet haaks op die waarden?

"Het Noorse Nobelcomité(dat enkel de Vredesprijs uitreikt, de andere Nobelprijzen deelt een Zweeds comité uit, PGZ)heeft vaak geprobeerd meer openheid te brengen. Maar het is het Zweedse comité dat de regels bepaalt. Hun argument is: we doen dit om de besluitvorming te beschermen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234