Donderdag 01/10/2020
Brussel tijdens de lockdown: een lege Grote Markt. Volgt er een lockdown 2.0?

AchtergrondCoronavirus

Een nieuwe vorm van lockdown wordt stilaan reëel

Brussel tijdens de lockdown: een lege Grote Markt. Volgt er een lockdown 2.0? Beeld Thomas Sweertvaegher

Een onwaarheid van Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) over de houding van GEES-voorzitter Erika Vlieghe tegenover de contactbubbels van 15 mensen, leidt ertoe dat Vlieghe de Nationale Veiligheidsraad niet langer zal bijwonen. Het conflict tekent de oplopende spanning tussen politiek en wetenschappers, nu een nieuwe vorm van lockdown stilaan reëel wordt. Maar hoe zal die er juist uitzien? 

Erika Vlieghe (UZ Antwerpen), voorzitter van de expertengroep GEES die de regering begeleidt in het zoeken naar een exitscenario, zal dus zelf niet meer deelnemen aan vergaderingen van de Nationale Veiligheidsraad. “Ik heb een onderhoud gevraagd met premier Wilmès. Tot dan blijf ik, onder voorbehoud, voorzitter van de GEES”, klinkt het verder bij Vlieghe. De infectiologe gooide gisterenochtend een bommetje. In een interview zegt ze dat ze niet uitsloot dat ze ontslag zou nemen als voorzitter.

Zo ver komt het vooralsnog niet. “Ik zal beschikbaar zijn om even tekst en uitleg te geven bij een advies, maar zal er niet meer bij blijven zitten op de momenten dat de knopen worden doorgehakt. Dat kan immers leiden tot insinuaties zoals die van Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) dat ik de bubbel van 15 mee had goedgekeurd, terwijl ik daar meermaals tégen had gepleit. Experts hebben een adviserende rol, maar zonder stemrecht. Het is dan ook gezonder als het onderscheid tussen experts en politici duidelijker is.”

Minister-president Jambon excuseerde zich inmiddels bij Vlieghe na zijn verklaringen bij VTM Nieuws, maar het conflict is illustratief voor de gespannen relatie tussen wetenschappers en politiek na de Nationale Veiligheidsraad donderdag. De woorden van premier Sophie Wilmès (MR) na afloop van die Veiligheidsraad waren nog niet koud of verschillende experts lieten al weten niet tevreden te zijn met de voorgestelde maatregelen. “Ik denk dat we op een ramp afstevenen als we niet zeer snel een aantal beslissingen nemen”, zette microbioloog Herman Goossens (UAntwerpen) nog wat extra druk op de ketel. “Met snel bedoel ik begin volgende week, tegen het einde van de week is het al te laat. Een aantal politici beseft dat blijkbaar nog niet.”

Lokale lockdowns

Het gaat ook snel. In Terzake pleitte immunoloog Pierre Van Damme (UA)  donderdagavond voor meer algemene in plaats van te lokale lockdowns. Nochtans hadden alle wetenschappers wekenlang gepleit voor zulke lokale lockdowns. “Je ziet op de website van Sciensano dat de Belgische hotspots bijna elke dag toenemen”, zegt Van Damme nu. “Waar we bijvoorbeeld aanvankelijk enkele wijken in de stad Antwerpen zagen oplichten, zien we nu hoe de ene wijk de andere zeer snel aansteekt. Dat is typisch voor dit virus.”

In het buitenland werden lokale lockdowns wel al toegepast: in het Verenigd Koninkrijk ging de stad Leicester wekenlang op slot, in Portugal enkele wijken in Lissabon, Spanje trok een muur op rond enkele gemeenten in Galicië en Catalonië. Waarom volstaat het dan niet voor België? “Als je Vlaanderen projecteert op Duitsland of Frankrijk, zijn wij net een kleine regio”, zegt biostatisticus Geert Molenberghs (UHasselt/KU Leuven). “Bovendien zijn de meeste andere landen anders qua ruimtelijke ordening. Bijvoorbeeld Leicester: dat is een stad met daarrond niets. Vlaanderen is één grote stad. Elders heeft men trouwens ook sneller ingegrepen dan hier.”

Evidencebased

Of het hele land weer op slot moet, valt dus nog te bezien. Waar alle wetenschappers het intussen wel over eens zijn, is dat een lockdown 2.0 niet helemaal zou gelijken op die van maart en april.

“We moeten evidencebased handelen”, zegt Molenberghs. “Wat jaagt de epidemie aan? Dat zijn de sociale contacten. Die bubbel van 15 mensen, die had er nooit mogen komen.” Dat zou ook kunnen inhouden dat de regels voor trouwfeesten en dergelijke tijdens zo’n lockdown 2.0 opnieuw aangescherpt kunnen worden. 

Ook voor het onderwijs zijn mogelijk aanpassingen op het gekende scenario nodig. “Niet voor prepuberale kinderen, wel voor zij bij wie de puberteit al achter de rug is”, zegt Molenberghs. ”Zij zijn de aanjagers van de epidemie.” Gisteren lieten zowel de koepels als Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) weten dat er midden augustus een overleg gepland staat over de scholenheropening.

Maar, zo leren de besmettingscijfers, niet elke versoepeling leidde tot calamiteiten. Lang is er bijvoorbeeld geaarzeld over zwembaden en cinema’s. Daar lijkt, mits handhaving van de regels, weinig gevaar te bestaan. Ook bedrijven hoeven niet opnieuw op slot. “De heropening van de werkplaatsen op 4 mei heeft niet voor een catastrofe gezorgd”, zegt Molenberghs. “Eigenlijk is een lockdown 2.0 mogelijk met het maximaal openhouden van de economie. Dat is vitaal, want we moeten het nog kunnen betalen.”

Ook voor de horeca moeten we niet té streng zijn, waarschuwen de wetenschappers. Ja, er zijn zaken waar men het niet te nauw neemt met de veiligheidsregels, maar evenveel zaken doen net hun stinkende best. “Ik denk dat iedereen er het signaal nu wel begrepen heeft”, zegt Van Damme. “Zaken die zich niet aan de regels houden, gaan dicht.”

Waar zitten de problemen dan wel? Bij grotere families of gezelschappen waar de contactbubbel wazig wordt in vakantietijd. Of bij grote indoorevenementen waar superverspreiding kan ontstaan. En bij reizen. Moeten de grenzen dan weer dicht? “De vorige keer zijn de grenzen gesloten en konden de mensen zelfs voor een gezinshereniging niet de grens over”, zegt Molenberghs. “Daar denk ik dat enige redelijkheid wel gehanteerd kan worden. Maar toerisme en massareizen: dat lijkt me nu geen optie. We hebben ons daar te rijk gerekend.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234