Woensdag 23/09/2020

reportage

Een nacht tussen Britse expats in Brussel: "This is the night the UK died"

 Het had een feest moeten worden. De hele nacht samen op café naar het EU-referendum kijken, zien hoe Nigel Farage op z’n donder krijgt en ondertussen shepherd’s pie en fish ’n’ chips eten. Helaas, tegen de ochtendstond hadden de Britse Brusselaars helemaal geen trek meer in English breakfast.

“Look at them running!”, giechelt Sara (33) wanneer ze op de tv mannetjes met grote dozen ziet spurten door het stembureau van Newcastle upon Tyne. Sara is Engelse, woont met haar Vlaamse man Frederik in Tervuren en is net als vele andere Britse expats afgezakt naar Public House 12, aan het Londenplein in Elsene. Zes televisieschermen hangen hier aan de muur en de hele nacht zullen die de verkiezingsshow van de BBC tonen. 

Het is 23 uur, de eerste uitslag moet nog arriveren. Zoals dat hoort wanneer vrienden samenkomen, heerst er vreugde, weliswaar doorspekt met spanning. Stel je voor dat… Neen, niet aan denken! Dit is een pro-EU-feest, de hoop is dat het referendum in het thuisland uitdraait op een sisser en dat het Verenigd Koninkrijk gewoon lid blijft van de Europese Unie. 

“Al is het bij mij dubbel”, geeft Frederik toe. “Als de Britten in de EU blijven, gaan ze niet ophouden met zagen en uitzonderingen eisen. Hebben we wel een land nodig dat de hele tijd op de rem staat? Maar dat ik getrouwd ben met een Britse, compliceert het een en ander in het geval van een Brexit.”Frederik en Sara delen een tafeltje met zes vrienden. Op de televisie is de Conservatieve politicus Iain Duncan Smith aan het woord. Plots overstemt een doedelzak alle andere geluiden. “Why now?”, vraagt iemand, met een grimas wegens het schelle geluid. 

“Whenever Iain Duncan Smith is speaking”, grijnst Jonathan. Jonathan is niet zijn echte naam en zelfs een valse naam wil hij niet opgeven. “Want anders ga ik mezelf beginnen te censureren”, verklaart hij. “Ik werk voor de Europese Commissie.” 

(Lees verder onder de video.)

Kate Havrlik, die deze avond samen met enkele vriendinnen organiseert, neemt een microfoon en spreekt het volk toe. “Welkom in de hoofdstad van de vijand, zoals Nigel Farage zegt. Het positieve is dat we morgen geen outcasts gaan zijn. De toekomst ziet er fantastisch uit”, zegt ze, in de hoop dat de peilingen er niet te ver naast zitten. “Bedankt om allemaal mee campagne voeren!”

Om af te sluiten vraagt Kate een minuut stilte voor Jo Cox, het Britse parlementslid dat vorige week werd vermoord door een rechtse extremist. Nooit eerder weerklonk zo weinig lawaai in een bomvol café. Geen gefluister, zucht of kuch ontsnapt, buiten op straat valt een speld. De doedelzak vult de stilte aan met zijn treurnis. 

“Het zou beschamend zijn als we niet winnen, maar zolang ik geen echte resultaten zie, ben ik er niet gerust op”, zegt Jonathan. Op vraag van Kate en haar vriendinnen heeft iedereen Britse tussendoortjes meegebracht en Jonathan trekt een plastic bakje met Engelse kazen open. 

“Normaal eten we die dingen niet, maar nu wel”, grijnst Graham, een andere expat. “Ik ben geen patriot, maar dit is onze identiteit. Wij zijn Engelsen.”Om iets na half één is de eerste uitslag binnen. De Brexit krijgt 823 stemmen, het remain-kamp 19.322. Gejuicht stijgt op voor Gibraltar. “Kunnen we de stemming nu gewoon stoppen?”, gekscheert Jonathan. 

Het pro-EU-kamp bouwt een kleine voorsprong op, bij elke overwinning voor remain klinkt gejuich. Enkel wanneer Nigel Farage, leider van de eurokritische UKIP, op het scherm verschijnt, vult boe-geroep de gelagzaal. Farage meldt dat de EU gedoemd is, maar moet toegeven dat het leave-kamp vannacht mogelijk het onderspit delft. 

(Lees verder onder de video.)

Dan loopt de uitslag van Sunderland binnen. “Oooooh”, zeggen sommigen. Anderen zuchten. Het geluid dat overheerst, omschrijven de Britten als ‘sucking on teeth’: het is de klank die je maakt wanneer je je voeten in ijswater dompelt. Plots staat leave weer aan de leiding. “Bloody Northerners”, bromt een vrouw. Mensen schudden het hoofd, ze voelen nattigheid. Smartphones melden dat het pond steil naar beneden begint te kletsen.

De strijd is nog niet gestreden, de eerste resultaten uit Londen komen binnen. Remain neemt de leiding opnieuw over, in Brussel geloven ze er weer in. Een beetje. “We hebben een hoge opkomst nodig in Londen”, weet Jonathan, die even later moet aanhoren dat overstromingen het Londense openbaar vervoer lam hebben gelegd, waardoor veel mensen niet gaan stemmen zijn. 

Op een moment dat niemand nog lacht, knalt een Schot een fles cava open. “I'm celebrating the end of the UK!”, joelt hij sarcastisch. “Enfin, ik ben maar half aan het lachen”, nuanceert David Lamb (44), die voor een project van Europese Commissie werkt. “ Voor ons, Schotten, is het ondenkbaar om geen deel uit te maken van de EU. We wij willen ons er niet uit laten sleuren door Engeland. Als dat gebeurt, zegt Schotland toodeloo.” 

Dat het EU-referendum de Schotten goed uitkomt, wil hij niet gezegd hebben. “Dit is de verkeerde manier om onafhankelijk te worden”, schudt hij het hoofd. 

Leave en remain spelen de hele tijd haasje-over, maar een trend tekent zich af in alle geesten: de EU heeft niet kunnen overtuigen. Af en toe gooit een stad met genoeg hipsters of Schotten een schep remain-stemmen in de schaal, maar boerengat na provincieplaats na oude industriestad stuurt de EU wandelen. 

De gelatenheid begint te regeren. De expats verspillen zelfs geen energie meer aan boe-geroep of gezucht, de schaarse lichtpuntjes wekken hoogstens goedkeurend gemompel op. Hoofden rusten in handen, oogleden leggen zich in een sombere plooi. “Er is iets gaande in het noord-oosten van Engeland”, meldt de BBC. Ja, nogal. 

“Ik denk dat ik een titel heb voor je artikel”, zegt David. “This is the night the UK died. Zo triestig.”Iets voor drie haalt het remain-kamp een miljoen stemmen, maar slechts één iemand juicht een heel klein beetje, want de achterstand bedraagt ondertussen al 150.000 stemmen. De temperatuur in het café ligt hoog, maar de sfeer koelt af. 

 Aan een tafel zitten drie dames tussen indrukwekkende potten thee. “Wil je een kopje?”, vraagt een mevrouw aan Jonathan. “Enkel als het alcoholische thee is”, schampert hij.

De uitslag in Glasgow blaast terug leven in het café. “Come on, you Scots!", roept David. Remain rondt als eerst de kaap van 2 miljoen stemmen, de voorsprong groeit, tot 117.000 stemmen. “It’s looking good!”, meldt een man vanachter zijn laptop. Voor even heeft hij gelijk, vervolgens droogt de voorsprong op. Iedereen ziet hoe de Britse unie in twee scheurt. Wat ook de uitslag moge worden, het VK is zich kapot aan het rijden. 

Met 500.000 stemmen voorsprong begint leave een echte kloof te slaan. “Shit”, zegt Jonathan, en hij zoekt troost in zijn witte wijn. 

Op de BBC slaan de journalisten aan het speculeren over de toekomst van premier David Cameron. Zal Boris Johnson hem nu vervangen? Een vrouw die op een bank een uiltje lag te knappen, schiet recht. “Wouldn't that be unelected tiranny?”, vraagt ze. 

Eén van de obers probeert er de sfeer in te brengen. Hij begint champagneglazen met cava te vullen en uit te delen. “Be positive!”, roept hij. Want mathematisch is alles nog mogelijk, denkt een Belg. 

Het is vijf uur, Nigel Farage roept 23 juni uit tot Independence Day. “This is a victory for decent people!”, verkondigt hij. “Bullshit!”, blaffen de deftige expats in Brussel. 

Er resteren nog enkele overblijvers, de teleurstelling heeft de meeste mensen al naar huis gejaagd. Eén vrouw begint te snikken, maar de anderen blijven voor iedere overwinning “Thank you!” zeggen. 

Het is twintig voor zes, een ober zet al stoelen op de tafels. Ondertussen deelt de nieuwsmevrouw mee dat het pond bloedend op de grond ligt. De bejaarde presentator van de BBC draait zich naar de camera, priemt zijn blik in de ogen van de kijker en zegt: “No way dat remain nu nog kan terugkrabbelen.” 

Het blijft stil. 

Nog een paar seconden. 

“Anyone need a drink? I know I could use one”, zegt Jonathan uiteindelijk.

Het vijftal mensen dat de beker tot de bodem wil ledigen, begint te discussiëren over alle blunders van het remain-kamp. Kate kan de energie niet meer opbrengen om haar gedachten onder woorden te brengen. Ze zoekt affectie bij haar vriendin Gillian, de vrouwen houden elkaar minutenlang vast. 

Bij Jonathan geen tranen. Om de halve minuut slaat hij met zijn hand op zijn dij. Hij laat zijn gedacht voor het hele café horen. “De UK heeft zichzelf juist gedegradeerd van één van de leidende naties van de wereld naar een klein, achterlijk landje”, spuwt hij. “Morgen ligt de economie in duigen.” 

Morgen staat al voor de deur, de nacht is reeds vertrokken. Niemand vraagt om een English breakfast. Jonathan stelt zich recht. “Shit”, zegt hij. “Shit, shit, shit, shit.” Hij draait zich naar mij. “Ik denk dat je er vannacht getuige van was dat ons land zichzelf vernietigd heeft. Bestaat het VK nog over vijf jaar? Ik denk het niet. Ik aanvaard dat dit het einde van mijn carrière zal betekenen, maar ik ga mijn best blijven doen tot het einde.” 

Om zes uur verlaat iedereen Public House 12. Kate geeft een interview aan een cameraploeg van de Brusselse zender Bruzz. Ze probeert te omschrijven hoe vreselijk ze zich voelt, hoe dom dit is. “De EU is het mooiste geschenk dat het VK ooit heeft gekregen”, stelt ze. “Goodbye, Britain”, zegt ze nog tegen de camera. En ze wandelt weg over het Londenplein.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234