Vrijdag 02/12/2022

Reportage

Een muur tegen woonwagenbewoners: wat het oog niet ziet

Panorama van het terrein ter hoogte van de Moeskroense Rue du Coucou. Beeld Eric De Mildt
Panorama van het terrein ter hoogte van de Moeskroense Rue du Coucou.Beeld Eric De Mildt

Een betonnen muur, pal op de grens, die het Belgische gehucht Hersaux scheidt van het Franse Wattrelos. Op deze nogal drastische manier willen de lokale autoriteiten eventuele overlast van woonwagenbewoners straks tot een minimum beperken. Protest komt er enkel van de woonwagenbewoners.

Jeroen De Preter

Zachte zon, een droge grintweg, drie jonge kereltjes die petanque spelen alsof ze al vijftig jaar niets anders doen. Dit kan alleen maar Frankrijk zijn, en dat is het ook.

Al is het wel een heel apart stukje Frankrijk.

De droge grintweg waarop de jongetjes petanque spelen, ligt in Wattrelos, helemaal in het noorden van het land, op nauwelijks tien meter van de grens met Hersaux, deelgemeente van Moeskroen, België dus.

In dit rare, lelijke niemandsland staat al enkele jaren een woonwagenpark. In dat park wonen, behalve de drie spelende jongetjes, nog minstens 150 andere woonwagenbewoners. Zij het niet meer voor lang.

null Beeld Eric De Mildt
Beeld Eric De Mildt

Jaren veertig

Straks, over enkele maanden, krijgen de woonwagenbewoners een nieuwe, meer definitieve plek. Die ligt eveneens in Wattrelos, en eveneens vlak bij de grens. Maar er is ook een verschil. Het nieuwe woonwagenpark is gepland in een wijk waar nogal wat mensen wonen. Fransen, maar ook Belgen.

Om de bewoners niet voor het hoofd te stoten was er het plan om het nieuwe park te omzomen met een hek. Maar dat vond de buurt duidelijk niet voldoende. Er kwamen buurtvergaderingen van. Daar werd, in samenspraak met de burgemeesters, besloten om te opteren voor een muur: 2,40 meter hoog, 80 meter lang, pal langs de grens tussen België en Frankrijk.

Bij dat buurtoverleg werden de woonwagenbewoners duidelijk niet al te intensief betrokken. In het midden van hun kamp, omgeven door een tros bijzonder nijdige keffers, ontmoeten we Jacob Demestre. Het idee dat hij straks achter een muur moet wonen, vindt hij afschuwelijk. "Wij zijn toch geen honden? Wij leven toch niet meer in de jaren veertig?"

Demestre stelt het graag scherp. Na een uitgebreid betoog over het uitzonderlijk vrome karakter van het zigeunervolk gaat hij wat dieper in op een recent pedofilieschandaal in Valenciennes. "Bij mijn weten waren daar geen zigeneurs bij betrokken."

Terwijl Demestre vertelt, stromen de toehoorders toe. Hun boodschap is telkens dezelfde: tussen nomaden en sedentairen staat nog altijd een muur, soms figuurlijk, en soms letterlijk. "Jullie begrijpen ons niet. Daarom zijn wij, les gens de voyage, altijd al de bron geweest van alle kwaad. Maar jullie racisme heeft ons ook sterker gemaakt. Het heeft ervoor gezorgd dat wij brede ruggen hebben, die heel zware lasten kunnen dragen. "

Overdreven gesloten en xenofoob lijkt de sedentaire bevolking op het eerste gezicht niet. Praten doen ze hier graag en gretig, naar commentaar op de recente gebeurtenissen is het nooit lang zoeken.

Josiane en Fabricia zijn twee Françaises die hun hondje uitlaten in een parkje, net op de Frans-Belgische grens. Met de beslissing om rond het nieuwe woonwagenpark een muur te bouwen hebben ze duidelijk niets te maken. "Ik val uit de lucht", zegt Josiane.

Beide vrouwen hebben naar eigen zeggen ook niet zoveel problemen met zigeuners in hun dorp. "Ik geloof niet dat het allemaal dieven zijn. Maar ik begrijp wél dat de mensen ze niet naast hun deur willen. Die zigeuners veroorzaken soms echt wel overlast. Het belangrijkste probleem is hun afval. In plaats van dat afval netjes in zakken te doen, verbranden ze het, waardoor ze ons vergiftigen." Alleen al daarom, zegt Josiane, is het misschien nog niet zo'n slecht idee om ze achter een muur te zetten. "Het kan de schade beperken."

null Beeld Eric De Mildt
Beeld Eric De Mildt
null Beeld Eric De Mildt
Beeld Eric De Mildt

Ongewenst

Begrip voor de muur is er ook aan de overzijde. "Ik begrijp dat u het een raar idee vindt", zegt Cathy, een Belgische die straks uitkijkt op de betonnen muur. "Automatisch ga je denken aan de Berlijnse Muur. Maar dit is toch een heel ander geval." Cathy wijst naar een huis op de hoek. "Kijk, van dat huis hebben ze de goten gepikt. Minstens de helft van de huizen hier heeft een alarmsysteem. Dat is toch niet normaal? Mensen lijden hier zwaar onder grenscriminaliteit. Dus vind ik het geen goed idee om hier ook nog eens een zigeunerkamp neer te zetten. "

Terug naar de woonwagens en hun bewoners. Een halve dag in deze toch wel bizarre omgeving heeft geleerd dat zij hier misschien wel de ongelukkigste mensen zijn. Ongewenst waren ze, en ongewenst zijn ze straks nog veel meer. Of ze het onderhand niet hebben gehad met die plek aan de rand van de maatschappij?

Demestre zegt dat hij dat een goede vraag vindt. En werpt ze meteen terug. "Zou u in een woonwagen willen wonen? Ik denk het niet. Weet u: sommige familieleden van mij hebben hier ook een huis in Wattrelos. Maar ze wonen er niet in. Waarom niet? Omdat ze geboren zijn in een woonwagen. Ik zou nooit gelukkig zijn in een huis. Zoals u waarschijnlijk nooit gelukkig zou kunnen zijn in een woonwagen."

null Beeld DM
Beeld DM
null Beeld Eric De Mildt
Beeld Eric De Mildt

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234