Maandag 21/09/2020

Een museum in een expo in een museum

E.L.T. Mesens: een naam als een logo is het, een sterk merk. Toch leidde de man een bestaan in de coulissen. Gelukkig hijst het Mu.ZEE de kunstenmaker weer op het podium, pal in de schijnwerpers waar hij thuishoort.

Componist, fotograaf, uitgever, schrijver, internationale spilfiguur van de avant-garde, handelaar en knutselaar: er is haast geen schijngestalte die Édouard Léon Théodore Mesens (1903-1971) niet heeft aangenomen. Doorgaans met succes, en altijd in de schaduw. Een leven in dienst van de avant-garde krijgt vandaag een onverwacht verlengstuk met een tentoonstelling die oogt als een heus museum voor moderne kunst.

Na vier jaar voorbereidend veldwerk presenteert Phillip Van den Bossche, directeur van Mu.ZEE en een van de curatoren, de expositie op twee en een halve verdieping van de voormalige supermarkt waarin zijn museum huist.

Vijfhonderd werken en archiefstukken zijn samengebracht in wat we, naar de ondertitel van het project, kunnen lezen als 'een sterrenalfabet'. Een dergelijke arbitraire ordening van de wereld - 26 willekeurige letters op een rij - is de surrealisten op het lijf geschreven. Mesens heeft ooit zelf een Alphabet sourd aveugle in verzen gepubliceerd, maar daar gaat het nu niet om. Veel belangrijker is hij als aanjager van de kunst in Brussel, Parijs en Londen. Een leven in enkele lemma's, min of meer chronologisch geordend.

Collages. Honderden heeft Mesens er gemaakt - en sowieso veel te veel. Alles komt van pas: treintickets, plaatjes uit tijdschriften, silhouetten, plakkaatverf en letters, veel letters. Het surrealisme is immers ook een taalspelletje. Mesens knipt en plakt dat het een aard heeft, vooral in de jaren vijftig en zestig. Zie ook: schaar.

Satie. Mesens is achttien, componist en nog lang geen E.L.T. wanneer hij in 1921 de pianist Erik Satie ontmoet op een concert in de Brusselse galerie Giroux. In geen tijd introduceert de excentrieke Fransman zijn jonge fan bij de Parijse avant-garde. Mesens wordt een compagnon de route van de fotograaf Man Ray, de beeldhouwer Brancusi en dadaïsten als Tristan Tzara of Philippe Soupault.

Zelf heeft hij dan al enkele liederen gecomponeerd op tekst van Paul van Ostaijen of Karel Van de Woestijne. In Brussel kent hij Magritte en de galeriehouders Paul-Gustave Van Hecke en André De Ridder. Het startschot is gegeven. De volgende jaren frequenteert Mesens o.m. Theo van Doesburg en de collagekunstenaar Kurt Schwitters. Als een spin nestelt hij zich in het web van de hedendaagse kunst.

Magritte. In de jaren 20 is Mesens druk in de weer met surrealistische tijdschriften en exposities. Wanneer de Brusselse galerie Le Centaure in 1932 failliet gaat, koopt hij in een keer 150 doeken van Magritte voor minder dan 10.000 frank. Deze collectie is de sokkel waarop hij zijn kunstimperium zal uitbouwen.

Fotografie. Iemand moet de eerste zijn om foto's als volwaardige kunstwerken te exposeren. Vanaf 1928 haalt E.L.T. iconische beelden van Kertész, Atget, Moholy-Nagy, Kessels en talloze andere modernen naar Brussel, maar hij fotografeert ook zelf. Een kind kan het.

'Guernica'. In Londen en Knokke pakt onze impresario uit met het fijnste van de hedendaagse kunst: Picasso's Guernica, Modigliani, Tanguy, Magritte, Duchamp. Je moet het maar doen.

Schaar. In december 1958 bezoekt een filmploeg Mesens in zijn Londense flat. Als een burgermannetje zit de kunstenmaker te knutselen met schaar en lijm. Hij kiest vormen uit, plakt ze op en werkt het geheel af met een snuifje zout en peper uit de molen, terwijl een enthousiast ratelende voice-over het procedé toelicht. Een tel later is het werk klaar. In Oostende is het resultaat opgehangen naast de plek waar het filmpje wordt vertoond. Niets in de mouwen, niets in de zakken: zo gaat de echte surrealist te werk.

Dat Mesens net als heel wat medestanders een karrenvracht minder spannende werken heeft nagelaten, is in Oostende goed te zien. Wordt de overdaad misschien in de hand gewerkt door dit labyrintische gebouw, waar de geest van de vorige uitbaters nog rondwaart ? Het is een schoonheidsfoutje in een doortimmerd, respectueus geheel dat de geest van de avant-garde recht doet.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234