Zaterdag 03/12/2022

Een museum als een open huis

In Rapolano komt het uitgangspunt van 'Chambres d'amis' pas echt goed tot leven

Het Civic Center for Contemporary Art, in het schilderachtige Toscaanse dorpje Rapolano nabij Siena, is een pareltje van een initiatief. Onder impuls van Mario en Dora Pieroni - die bekendheid genoten als uitstekende galeristen in Rome van onder anderen Jan Vercruysse, Franz West en Gerhard Richter - werd een leegstaand schooltje omgevormd tot een bruisend centrum voor hedendaagse kunst. Of hoe kunst in Rapolano school maakt.

"We waren een beetje uitgekeken op het weliswaar boeiende galerieleven," aldus Dora Pieroni. "We zochten een formule waarbij vooral de jonge generatie Italiaanse kunstenaars kans zou krijgen om zich te profileren in een internationale context. De jonge Italiaanse kunst is in het buitenland bijna niet bekend en bijgevolg ook niet vertegenwoordigd op de grote kunstevenementen."

Een ander probleem voor de Pieroni's was en is het verzadigde aanbod van nieuwe musea en kunstcentra. Daarbij wordt het exposeren van alles en nog wat hoe langer hoe vaker geconsumeerd zonder enige vorm van kritische of kunsthistorische afstand. Niet in Rapolano: daar opteerde men voor kleinschaligheid die geborgenheid verschaft aan het fragiele werk van jonge kunstenaars. Hier kunnen ze in alle rust hun ideeën uitwerken en een permanente dialoog aangaan met andere kunstenaars, critici en het publiek.

Deze zomer organiseert men er het project Indoor: work in progress. De traditionele notie van museum wordt er onderuit gehaald doordat men kunstenaars uitnodigde die er tijdens een lange periode kunnen werken. Het museum wordt zo een open huis waar dag en nacht activiteiten plaatshebben en waar leven en kunst op een organische manier in elkaar vloeien. De bezoeker ziet de kunstwerken als het ware groeien - dat levert een dubbelzinnige situatie op: iets tussen een tentoonstellingsplek en een productiecentrum, zeg maar een soort mentale werf. Voor Indoor werd deze zomer de artistieke knowhow ingeroepen van Jan Hoet en Thierry Raspail, bekend van zijn biënnale in Lyon en tevens directeur van het Museum voor Hedendaagse Kunst daar. In Rapolano komt het uitgangspunt van een project als Chambres d'amis pas echt goed tot leven. De kunst bezet hier geen privé-leefruimte maar creëert juist een sfeer van gastvrije huiselijkheid.

Angel Vergara bijvoorbeeld nam de keuken voor zijn rekening. Hij doorbrak de strakke functionaliteit ervan door een ontdubbeling in de typische Vergara-stijl. De vernieuwde keuken doet denken aan de zomerse bar die hij ooit inrichtte in de toenmalige Brusselse galerie van Marie-Puck Broodthaers. Een heuse flessenluster vormt het kroonstuk van zijn gedroomde plek voor keukenprinsesjes.

Het aspect wonen is ook mooi uitgewerkt in de rust- en slaapruimte van Annie Ratti en Bruna Esposito. Een toegang van gestapelde hoofdkussens leidt de bezoeker naar een ruimte met bouwstellingen en daartussen matrassen en kapstokken die de gasten een intiem verblijf garanderen. Een prachtig fresco van Carmelo Zagari duidt met de aapjes van 'horen, zien, en zwijgen' misschien al te eenduidig op deze rust- en slaapruimte.

Echt hemels wordt het in de muziekkamer, waarvoor Mario Airo een nieuwe deur bedacht. Een metalen deur voorzien van een aquarium geeft uitzicht op ramen met een subliem uitzicht op de Toscaanse Crete. In het aquarium zwemmen geen visjes: Airo concipieerde hierin een Toscaans minilandschapje. In die muziekkamer staat een kamerbrede xylofoon die de naar adem snakkende bezoeker naar hartenlust kan bespelen. Zelfs Jimmie Durham schittert hier met een imaginair museumpje in de vorm van een installatie, bestaande uit tien fragmenten. Alleen met een gids kan men de ruimte betreden en een teerlingworp beslist over wat men zal zien. De tien verschillende elementen in zijn kamer refereren aan de belangrijkste sectoren uit het leven, zoals wetenschap, de machine, werk, schoonheid, tijd en licht. De 'verrassingsdozen' van Durham stellen vragen over de manier waarop wij kunst bekijken, ondergaan en tot ons laten doordringen. Deze doe-ruimte leidt ons vervolgens naar een van de mooiste installaties die ik deze zomer zag.

De Kamer van het verlangen van Alicia Framis bestaat uit driehonderd geboorde gaten in de muur waarin de bezoeker zijn opgerolde, met onzichtbare inkt geschreven verlangens op papier kan opbergen. Na de zomer wordt die muur opnieuw hersteld en verdwijnen de dromen en verlangens voorgoed.

Beneden, in het sportzaaltje, zette Fabrice Hybert vijf videomonitoren met tapes, gaande van het leven in Indoor of de registratie van een partijtje voetbal met een vierkante bal tot een verslag van een vergadering van geëngageerde Italiaanse burgemeesters die in Rapolano debatteerden over de noodzaak van overheidssteun voor jonge kunst. Hyberts ruimte nodigt letterlijk uit tot denksport: zomerse stoeltjes, tafels afkomstig uit het gemeentehuis en tal van projecttekeningen tegen de muur stellen de bezoeker in staat aangenaam te kuieren door zijn oeuvre en door zijn 'ge-leefde' tijd in Rapolano.

Niet alleen de jonge kunstenaars komen hier aan bod - ook bekende coryfeeën die een belangrijke overdrachtelijke rol spelen voor de jongere kunstenaars zijn present. Van de eeuwige jongeling Michelangelo Pistoletto is een installatie te zien met rijen schoolbankjes die hij mooi in de gang zette, als herinnering aan de oorspronkelijke functie van het gebouw. Van Franz West is het prototype te zien van zijn allereerste zitbank met tapijt waarop de bezoeker na een tijd een afdruk nalaat van zijn lichaam. Naast de zwart-op-zwart muurschildering van Sol LeWitt beklijft ook de verraderlijke doorkijkfoto van Jan Dibbets die het museumschooltje meteen een Romaans tintje meegeeft. Indoor in Rapolano is meer dan zo maar een tentoonstelling. De energie loopt er van de muren en bewijst de vitale kracht van jonge hedendaagse kunst. Een tip dus voor wie deze zomer nog Toscane-waarts trekt.

Luk Lambrecht

Indoor: work in progress, nog een hele zomer lang en zonder strikte openingsuren in Centro Civico per l'arte contemporanea, La Grancia in Rapolano Terme (in de buurt van Siena). Inlichtingen: 0039/577/70.41.05.

In Siena is nog tot 13 september een mooie tentoonstelling (met nieuwe publieke sculptuur in travertijn) te zien van Tony Cragg en in het fameuze torenstadje San Gimignano is in galerie Continua een schitterende nieuwe wall-drawing geïnstalleerd van de Amerikaan Sol LeWitt.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234