Zaterdag 23/10/2021

Een monseigneur met ambities

Als alle bisschoppen zwijgen, dan spreekt Guy Harpigny. Vrijdag durfde de bisschop van Doornik verkondigen dat het Vaticaan een proces tegen Roger Vangheluwe moet beginnen, en gisteren was het weer bingo, toen Lisbeth Imbo van Radio 1 hem een schuldbekentenis voor het misbruik in de kerk kon ontlokken. Wie is die vreemde monseigneur, die zichzelf bijna aartsbisschop mocht noemen en plots vanuit het niets in de spotlights opduikt? ‘Hij stelt alles in het werk om in Rome te scoren. Daarvoor gaat hij over lijken.’

Het is midden in de nacht, 3 mei 2007. Twee mannen breken binnen in het bisschoppelijk paleis van Doornik, naast de kathedraal. Eén van de mannen slaat de bisschop een paar keer in het gezicht en plant een schroevendraaier in zijn dijbeen en kuit. “Geef de code van de kluis, of ik dood je”, roept hij. De bisschop doet wat ze hem vragen, tot ze hem met een koord proberen te wurgen. De bisschop vecht terug. Uiteindelijk laten ze hem getraumatiseerd achter. Ze verdwijnen met 300 euro en een handvol juwelen, waaronder de bisschoppelijke ring.

“Dit heeft me getekend”, zegt monseigneur Guy Harpigny (62) achteraf. En ook: “Gerechtigheid moet geschieden.” Toch wil hij de daders ook hun daden vergeven en zoekt hij ze zelfs op in de gevangenis. Het voorval haalde in Vlaanderen niet eens de kranten. Bij ons kwam Harpigny voor het eerst in de media na het ontslag van Roger Vangheluwe. Aartsbisschop Léonard riep alle slachtoffers van pedofilie in de kerk op om hun verhaal te vertellen tegen de commissie van Peter Adriaenssens, waarvan bisschop Harpigny de referendaris voor de kerk werd. Maar vorige vrijdag was de in Vlaanderen nobele onbekende plots all over the news. Tegen Le Soir had hij verteld dat het Vaticaan een kerkelijke rechtspraak moest beginnen tegen Roger Vangheluwe, waarmee hij als eerste bisschop een standpunt over zijn voormalige collega innam. En toen later die dag de omvang van het rapport van de commissie-Adriaenssens duidelijk werd, zwegen de bisschoppen in alle talen, behalve Harpigny, die tegen De Morgen zei “zwaar geshockeerd te zijn door de ernst van de situatie.”

Gisteren was het opnieuw prijs. Een dag eerder flankeerde hij aartsbisschop Léonard en de Antwerpse bisschop Johan Bonny en repte hij net als hen met geen woord over een mogelijke schuld van de kerk voor de vele slachtoffers van pedofilie. Gisterenochtend sloeg Harpigny plots een andere toon aan. “Institutioneel moet ik erkennen dat ik verantwoordelijk ben en daarom vraag ik in naam van de kerk vergiffenis aan de slachtoffers”, aldus Harpigny. “De persconferentie van gisteren was een gemiste kans voor een mea culpa. Misschien was de kerk toch te veel met zichzelf bezig.”

Kerkjurist Rik Torfs stapte gisteren na Harpigny de studio van Radio 1 binnen. “Hij kwam buiten en zuchtte: ‘We hebben dat gisteren echt niet goed gedaan’”, vertelt Torfs. “Hij lijkt me alert voor de tekenen des tijds. De Franstalige pers was bijzonder scherp voor het optreden van de bisschoppen. Hij heeft dat snel opgepikt en daarop ingespeeld. En over Roger Vangheluwe voelt hij dat de publieke opinie het niet van de kerk zal aanvaarden als er een proces wordt opgestart dat vijf jaar aansleept.”

Een insider uit de entourage van de bisschoppen ziet een andere reden voor de bocht van de Doornikse bisschop. “Harpigny is zeer eigengereid. Hij vindt dat hij alleen verantwoording aan de paus moet afleggen, niet aan aartsbisschop Léonard. Tijdens de persconferentie zal hij Léonard niet hebben willen afvallen, maar hij wil ook niet solidair zijn als dat niet overeenstemt met zijn mening.”

De manier waarop hij nu naar voren komt, wekt sympathie op. Hij lijkt warm en amicaal en geeft daarmee de indruk dat zijn stijl dichter bij die van kardinaal Danneels aanleunt dan bij die van aartsbisschop Léonard. “Dat klopt niet echt”, zegt Paul Colas, de vroegere vicaris-generaal van het bisdom van Doornik. “Hij is koud en afstandelijk. Léonard is veel warmer, heeft meer gevoel voor humor en staat dichter bij de mensen.”

Moslimkenner

“Het is een hele eer, want nooit eerder heb ik met iemand van De Morgen mogen spreken”, zei Guy Harpigny vorige vrijdag toen we hem belden, in vlekkeloos Nederlands. De kennis van die taal heeft hij van thuis uit. Zijn moeder is afkomstig uit Turnhout. Tijdens zijn kinderjaren verbleef hij vaak bij haar familie in de Kempen. Zelf groeide Harpigny op in Luttre, halfweg tussen Charleroi en Nijvel. Hij studeerde aan de UCL in Louvain-la-Neuve en trok voor zijn doctoraat in de godsgeleerdheid naar Parijs en Caïro, waar hij de verhouding tussen het christendom en de islam bestudeerde.

Sindsdien staat hij binnen de katholieke kerk bekend als islamkenner. Hij kent die wereld van binnenuit en durft ook openlijk standpunten over de islam in te nemen. “Dertig jaar lang hebben we moslims in ons land beschouwd als sukkelaars die we moesten helpen”, zei Harpigny ooit. “Dat is fout. We moeten gewoon veel meer met hen praten en overleggen welke samenleving we samen willen opbouwen.”

Hij is een voorstander van moslimscholen in ons land. De katholieken en de joden hebben eigen scholen, dus mogen de moslims dat ook, vindt Harpigny. Bovendien kunnen we die volgens hem maar beter zelf helpen opbouwen, vooraleer ze gefinancierd worden door oliemiljardairs uit Saoedi-Arabië.

In 2003 werd Harpigny door de paus en kardinaal Danneels benoemd tot bisschop van Doornik, als opvolger van Jean Huard, die een jaar eerder was overleden. In de tussentijd werd het bisdom bestuurd door vicaris-generaal Paul Colas. Niet lang na de benoeming van Harpigny werd Colas samen met woordvoerder Fréderic Blondeau van de ene dag op de andere aan de deur gezet. “Op zijn Amerikaans”, vertelt Christian Laporte, journalist en kerkkenner van La Libre Belgique. “Ze wisten niets toen ze op een morgen op hun kantoor kwamen en merkten dat hun pc al was afgesloten.”

“Harpigny is een oerconservatieve hardliner”, zegt de insider uit de entourage van de bisschoppen. “Iedereen die een beetje progressief was, heeft hij opzijgeschoven. Hij is razend ambitieus en stelt alles in het werk om goed te scoren in Rome. Daarvoor gaat hij over lijken.”

“Hij geeft alleszins de indruk zeer ambitieus te zijn”, vertelt Paul Colas zelf, die over zijn ontslag niets kwijt wil, omdat Harpigny daarover al spijt betuigd heeft en omdat het al te lang geleden is. “Hij staat veel dichter bij Rome dan zijn voorgangers. Hij is een meer klassiek conservatief.”

Danneels & Di Rupo

In Rome maakt Harpigny deel uit van de pauselijke commissie over de interreligieuze dialoog, waardoor hij daar veel contacten heeft. Die zorgden er samen met zijn tweetaligheid voor dat hij een van de topfavorieten was om kardinaal Danneels op te volgen. Zijn naam stond dan ook op het lijstje met drie namen die Karl-Josef Rauber, de vorige pauselijke nuntius in ons land, overhandigde aan paus Benedictus XVI. De tweede naam was Josef De Kesel, de nieuwe bisschop van Brugge, en over de derde naam is nog altijd niet bekend of het om Johan Bonny dan wel Luc Van Looy ging, respectievelijk de Antwerpse en de Gentse bisschop. “De manier waarop hij die twee medewerkers heeft ontslagen, heeft zijn kandidatuur getorpedeerd”, meent Christian Laporte. Anderen denken dan weer dat het al lang een uitgemaakte zaak was dat Léonard de nieuwe aartsbisschop zou worden, omdat hij het dichtst bij de ideologie van de huidige, conservatieve paus aanleunt. “Op den duur was iedereen kandidaat”, vertelt Rik Torfs. “Danneels had misschien liever gehad dat het Harpigny werd, maar wellicht enkel onder het motto: ‘alles liever dan Léonard.’”

Niet alleen in Rome weet Harpigny zijn netwerk te onderhouden, dat doet hij ook in het Wallonië van de Parti Socialiste. Voor hij bisschop werd, was hij zeven jaar deken van Bergen en sinds die tijd kan hij het uitstekend vinden met Elio Di Rupo, burgemeester van Bergen en de numéro uno van de PS, die Harpigny bezocht nadat hij een paar blauwe ogen was geslagen door zijn overvallers. “Maar dat ze goede vrienden zouden zijn is overdreven”, zegt Paul Collas. “In Henegouwen zou je wel erg dom moeten zijn om geen goede contacten met de PS te onderhouden. En andersom geldt hetzelfde. Di Rupo is intelligent genoeg om te weten met welke kerkleiders hij maar beter goed overeen kan komen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234