Woensdag 18/09/2019

asiel-en migratie

Een migratiebeleid dat werkt: is dat nu zo moeilijk? Drie alternatieve oplossingen

Zondag kwamen zo'n 2.000 mensen samen in het Maximiliaanpark om te protesteren tegen een geplande politieactie. Beeld Wouter Van Vooren

In het heetst van een hevige woordenstrijd over open grenzen, Sudanese identificatiemissies en Libische folterpraktijken schrikken enkele experts er niet voor terug een alternatief vluchtelingen- en migratiebeleid op tafel te gooien.

‘Meer ruimte voor tijdelijke arbeidsmigratie’

Leo Lucassen, directeur onderzoek International Institute of Social History van de Universiteit Leiden.

Volgens de Nederlandse vluchtelingen- en migratie-expert Leo Lucassen bevindt het Europese asieldebat zich al enkele jaren in a perfect storm, waardoor alternatieve oplossingen op het eerste gezicht onbespreekbaar en onhaalbaar lijken.

“We zitten met een ongeziene cumulatie. Ten eerste woeden in landen als Syrië, Afghanistan en Eritrea conflicten die maken dat veel mensen richting Europa trekken. Het feit dat de Europese buitengrenzen strenger dan ooit bewaakt worden, zorgt ervoor dat vluchtelingen hun toevlucht nemen tot mensenmokkelaars en dat duizenden mensen in de Middellandse Zee verdrinken.

Leo Lucassen. Beeld rv

"Dat resulteerde dan weer in een ongeziene mediatisering, en daardoor groeide de indruk dat er een niet te stoppen stroom van vluchtelingen op ons af komt. Daarvan maakten extreemrechtse partijen dan weer gebruik om angst te zaaien, waardoor de druk op de middenpartijen enorm werd en veel van die middenpartijen voor een streng beleid opteerden.”

Toch zal deze storm pas gaan liggen als politici het lef hebben om alternatieven te formuleren, zegt Lucassen. “Ten eerste kunnen we in Europa de discussie over burden sharing niet langer uitstellen. Landen als Italië, Spanje en Griekenland klagen terecht aan dat ze disproportioneel veel vluchtelingen moeten opvangen. Dat gebrek aan Europese solidariteit is totaal en het is een van de belangrijkste redenen voor het chaotische beleid. We kunnen er niet langer omheen: EU-lidstaten moeten een zinnige verdeelsleutel hanteren en zullen efficiënte aanmeldingscentra aan de buitengrenzen moet installeren.”

Maar dat is nog maar het begin van een volwassen beleid, zegt Lucassen. “Want je kunt die zogenaamde lasten en kosten van het vluchtelingenbeleid behoorlijk verlichten als je voor een proactief arbeidsbeleid zorgt waardoor vluchtelingen sneller op eigen benen kunnen staan en minder afhankelijk zijn van de overheid. 

"Bij wijze van eerste aanzet zou het al helpen dat we vluchtelingen niet langer met clichés beschrijven. In het huidige discours zijn vluchtelingen ofwel zielig ofwel gevaarlijk. Terwijl het voor het grootste deel mensen zijn met aspiraties die zo snel mogelijk op eigen benen willen staan. In plaats van zich te laten meeslepen door het gepolariseerde debat, zouden beleidsmensen op een meer rationele en waarheidsgetrouwe manier over dit fenomeen moeten praten.”

En dan is er nog een evident idee waarover haast geen enkele politicus durft te praten. “We zouden meer legale migratieformules moeten bedenken, waardoor het veel eenvoudiger wordt om tijdelijk in Europa te werken.” 

Het is nochtans een praktijk die tot in de jaren 70 tussen Frankrijk en landen als Senegal als een normale zaak gold. “Mensen die nu Europa bereiken, denken er niet aan om terug te keren. Waarom niet? Omdat ze door het strenge grensbeleid duizenden dollars betaalden om naar Europa te komen en ook nog eens hun leven waagden. 

"De EU zou veel serieuzer moeten nadenken over formules waarbij arbeidsmigranten volgens de behoeftes van de arbeidsmarkt veilig en tijdelijk naar Europa kunnen komen werken, om na enkele jaren naar hun land terug te keren. Revolutionair? Helemaal niet. Zulke migratiesystemen hebben eeuwenlang gewerkt, waarom zijn ze nu plotseling utopisch geworden?”

‘Geef ons moedige politici en journalisten’

Friso Roscam Abbing, hoofd van het EU-Agentschap voor Fundamentele Rechten, voordien vluchtelingen- en migratie-expert bij de Europese Commissie.

“Het huidige hapsnapbeleid, dat van de ene kortetermijnoplossing naar de andere paniekmaatregel struikelt, is bijzonder zorgwekkend en contraproductief”, zegt Friso Roscam Abbing, die het Europese asiel- en migratiebeleid al meer dan twintig jaar op de voet volgt.

Friso Roscam Abbing. Beeld RV © Hans Labler

“We hebben dringend nood aan moedige politici, die rekening houden met de ongerustheid van vele Europese burgers, maar die ook durven uit te leggen dat er door oorlog, droogte, armoede en corruptie nog vele Afrikanen en mensen uit het Midden-Oosten richting Europa zullen vertrekken.”

“Iedereen kan zien dat het huidige beleid faalt”, zegt Abbing. “Dus waarom durven we dat beleid niet om te gooien?”

Als het over alternatieven gaat, wijst Abbing vooral naar de Canadees-Amerikaanse expert James Hathaway, die een blauwdruk voor een toekomstig asiel- en migratiebeleid ontwierp.

“Hathaway stelt een systeem voor waarbij vluchtelingen overal ter wereld asiel kunnen aanvragen, maar daarna volgens een verdeelsleutel over opvanglanden gespreid worden. Daarbij gaat de voorkeur naar landen in de regio van herkomst, die wel financieel en logistiek ondersteund worden door rijkere industrielanden. Zo neem je volgens Hathaway de macht van de mensensmokkelaars weg, want die kunnen niet meer garanderen dat een vluchteling/migrant in een bepaald land kan blijven.”

Volgens Hathaway mogen vluchtelingen niet wegkwijnen in mastodont- vluchtelingenkampen, maar moeten ze het recht krijgen in het opvangland te werken en bedrijven te beginnen. En als het (oorlogs)risico voor een vluchteling verdwijnt, keert de vluchteling in kwestie terug naar zijn/haar land van herkomst.

Hathaway gaat er trouwens van uit dat een derde van alle vluchtelingen na zes jaar niet naar het land van herkomst kan terugkeren en er ook niet in slaagt zich in het opvangland te herlanceren. Die groep van meest kwetsbaren moet via een systeem van hervestiging naar Europese en andere westerse landen gebracht worden.

Abbing: “Om zo’n nieuw systeem op te bouwen moet je wel kunnen terugvallen op buitengewone en moedige politici én je hebt ook onafhankelijke en volwassen media nodig die in staat zijn dit moeilijke en delicate debat zonder vervuilende decibels, maar wel met objectieve feiten en de juiste toon, mogelijk te maken.”

'Europese bedrijven moeten in Jordanië investeren'

Paul Collier, Oxford-econoom en auteur van Refuge, Transforming a Broken Refugee System.

Als het over een alternatieve aanpak van het vluchtelingenvraagstuk gaat, is de Britse Oxford-econoom Paul Collier een van de meest spraakmakende stemmen. In zijn boeken Exodus: How Migration is Changing Our World en het recentere Refuge, Transforming a Broken Refugee System stelt Collier pragmatische oplossingen voor.

Beeld Photo News

Hij vertrekt van de stelling dat alle landen hun verantwoordelijkheid moeten opnemen, maar dat niet alle landen dat op dezelfde manier moeten doen. Zo vindt hij het nefast dat rijke Europese landen als Duitsland een asielbeleid voeren dat vooral openstaat voor de rijkste en hoogst opgeleide vluchtelingen, die het geld hebben om mensensmokkelaars te betalen. 

Het feit dat 30 à 50 procent van de Syrische vluchtelingen in Duitsland een universitair diploma heeft, leidt volgens Collier tot een braindrain, die de wederopbouw van Syrië zal bemoeilijken.

Volgens Collier is het beter dat Duitsland zijn troef van economische wereldmacht uitspeelt om het vluchtelingenvraagstuk op te lossen. Zo zouden Duitse bedrijven aangemoedigd moeten worden om in belangrijke opvanglanden als Jordanië, Libanon en Turkije te investeren. 

De Britse econoom kreeg van de Wereldbank 2 miljard euro om een economisch pact met onder andere Jordanië te sluiten waarbij Duitse bedrijven fabrieken bouwen in Jordanië en waarbij van alle honderd banen er zeventig naar Syrische vluchtelingen gaan en dertig naar Jordaniërs.

Volgens Collier kom je zo tot een win-win-winsituatie: Jordanië wordt beloond voor zijn ruimhartig vluchtelingenbeleid, de Syrische vluchtelingen kwijnen niet weg in vluchtelingenkampen en de vluchtelingen blijven dicht bij hun land van herkomst, waardoor ze later makkelijker kunnen opteren voor een terugkeer.

In opdracht van Duitsland schreef Collier ook een G20-plan dat uitgaat van soortgelijke principes: westerse bedrijven worden aangemoedigd om in Afrikaanse landen te investeren, waardoor ondernemende Afrikanen die momenteel massaal richting Europa vertrekken meer economische kansen krijgen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234