Zaterdag 03/12/2022

'Een mep krijgen hoort bij het leven. Je wordt er hard van'

'Als die moeder een reden heeft om haar dochter een mep te geven, is dat toch geen kindermishandeling?' Sally, Sarra, Adna, Sarah en Angela roeren alle vijf even fel hun jonge mondje. Ook over de waarachtigheid van de scènes over huiselijk geweld die ze naspelen. Met zulk theater wil provincie Antwerpen jongeren in scholen sensibiliseren voor geweld. Het maakt de tongen los. En hoe.

Dinsdagavond, Linkeroever, Antwerpen. Een bont gekleurd aftands maar gezellig schoollokaal tussen kille, metershoge sociale woonblokken. Dat is de tijdelijke repetitieruimte van Sally, Sarah, Sarra, Adna en Angela. Allemaal meisjes tussen twaalf en zeventien jaar. Ze zijn meer streetwise dan de meesten van ons ooit zullen worden en niet bepaald op hun mondje gevallen. Zich stoer opstellen lijkt geen puberfase, maar een basisattitude geworden.

Dat vrank en vrije weet de Nederlandse regisseur Har Tortike net te pruimen. Toen een van de meisjes zich na het zien van een andere voorstelling spontaan aanbood om ook mee theater te maken over delicate jongerenthema's, twijfelde Tortike geen moment. Acteerervaring is van geen belang, zich kunnen smijten wel. Via herkenbare scènes wil Tortike discussie over kindermishandeling en geweld opengooien bij jongeren om ze weerbaarder te maken. Een aanpak die werkt, merkte Ann Beliën, coördinator geweld en slachtofferbeleid van de provincie Antwerpen. De voorstellingen die ze dit najaar organiseert, zaten binnen de week vol. "Ik heb scholen moeten weigeren."

Dat de scènes die ze spelen dicht op hun huid zitten, maakt ze ook sterk. Vertrekpunt zijn hun eigen ervaringen met klappen, vernedering, gescheld of misbruik. Op school, in de buurt, soms evengoed thuis. "Maar zelden speelt iemand zichzelf", zegt Har. "Dit blijft theater, geen therapie. Het is vaak ook interessanter om de stiefmoeder die jou vernedert te spelen. Als je het hebt meegemaakt, heb je behoorlijk wat deskundigheid opgebouwd over technieken van vernedering en de effecten ervan."

Aan vuur ontbreekt het de jongedames geenszins. Sally zet zich meteen in haar rol als overgestresseerde moeder met een veel te kort lontje. Als haar dochter Adna binnenkomt met haar al bij al goede rapport, begint ze te gillen bij de minste fout die ze ziet. "Je moest je schamen. Zestig procent voor Engels!" Zodra het meisje begint tegen te pruttelen, geeft ze haar een klap en snauwt haar toe. "Ga naar je kamer, dat ik je niet meer zie!" De volgende 'uitbrander' is voor Angela, de vriendin die Adna komt opzoeken en prompt de deur in haar gezicht gesmeten krijgt.

Ze herhalen de scène, schaven eraan, sturen de tirannieke moeder bij. "Die moeder kan misschien ook eerst poeslief zijn en dan plots paranoïde worden. Zodat die dochter niet weet welke sfeer ze nu weer mag verwachten." Instemmend geroep van de anderen. Waarom gedraagt die moeder zich zo, probeert Har de vrouw wat meer achtergrond te geven. "Haar vent heeft haar laten zitten. Daardoor is ze gefrustreerd", zegt er eentje. "Ja maar, dan heeft die moeder toch een reden om zo te doen? Dan is het toch geen kindermishandeling?"

Het is niet de enige keer dat ze ons, de volwassenen in een plots intiem geworden lokaaltje, versteld zullen doen staan. De tongen komen los nu, vaak kriskras door elkaar. Wat ze dan wel kindermishandeling vinden?

- "Iemand zonder reden een klap geven."

- "Slaan tot iemand in het ziekenhuis ligt."

- "Zo extreem!"

- "Elke vader geeft zijn dochter toch wel eens een lap? Alleen niet voor zestig procent op je rapport."

- "Toen ik eens zeven buizen had, heb ik een serieus pak rammel gekregen."

- "Ik ook, vroeger. Mijn moeder sloeg zo. (ze doet alsof ze twee cimbalen tegen elkaar slaat, NC) Tegen mijn hoofd. Daarna hoorde ik een tijdlang alleen maar 'piep'."

- "Ik vind dat we in die scène duidelijker moeten maken dat het echt om kindermishandeling gaat."

Instemmend geknik in de groep. "Goed, maar hoe dan?", vraagt Har.

- "Door die dochter als straf vast te binden met haar handen."

Weer kijken we vreemd op. Of ze dat van een film hebben of zo, vraagt Har.

- "Nee, dat is echt gebeurd", klinkt het haast in koor.

Ze beginnen heftig door elkaar te praten.

- "Dat meisje zat in onze klas."

- "Haar vader was elke dag zat."

- "Zij heeft eens een hele dag vastgezeten in de kelder. In haar onderbroek en haar bh."

Of ze er met hun juf over spraken? "Nee, dat meisje wou dat niet. Ze wou er niets aan doen."

- "Soms kreeg ze vijf of tien euro van haar vader en was het weer goedgemaakt."

-"Dan was het zogezegd 'vergeven'", klinkt het smalend.

Cut. De volgende scène. Sarra hangt high boven de tafel. Ze merkt amper op dat haar dochters Adna en Sarah thuis komen van school. "Wat wil jij eten?", vraagt Adna emotieloos aan haar jongere zusje. "Wat er is." Adna trekt een denkbeeldige keukenkast open. "Typisch, er is weer niets in huis." Adna stapt naar Sarra. "Mag ik geld?", waarop ze antwoord: "Is er niet."

Een scène die ze zelf niet hebben meegemaakt, zweren ze.

- "Maar hier in de wijk moeten kinderen soms wel zelf voor hun eten zorgen. En je ziet wel vaak ouders dronken rondlopen."

- "Of high."

- "Ik ken iemand die haar dochter altijd vraagt om spacecake te maken."

- "Wat is dat, spacecake?"

- "Cake met drugs in."

Hoe ze het zelf zouden aanpakken met de opvoeding van hun kinderen later?

- "Ik ga mijn kinderen echt niet hard slaan."

- "Ik ga dat zeker niet voor alles doen."

- "Ik vind roepen veel erger dan slaan."

- "Ja, sommige woorden blijven veel langer hangen dan een mep. Dat je niets kunt, dat je niets waard bent."

- "Mijn kinderen mogen later gewoon niet liegen tegen mij."

Maar een klap geven, zouden ze wel doen dan? "Een mep is toch geen mishandeling?"

Worden ze zelf nog vaak gestraft? "Mijn moeder straft mij nooit", zegt een meisje fel. Was zij niet degene die net vertelde dat het af en toe leek alsof er twee cimbalen tegen haar hoofd gekletst werden? "Slaan is niet straffen. Dat is gewoon een momentje in je leven. Daarna wandel je weer naar buiten. Dan huil je een uurtje of een paar minuten en gedaan. Maar je oren fluiten daarna wel. Dat kan ik je verzekeren."

- "Als mijn vrienden het varken uithangen thuis, moeten ze voor straf soms op hun knieën gaan zitten. Handen omhoog en heel zware boeken erin. Als ze moe worden en hun armen verslappen, krijgen ze een mep." Ze giechelt. "Maar dat is toch erg?", reageert Har. "Ja, maar die gasten lachen daar zelf mee."

"Ik heb in de klas ooit ook op mijn knieën moeten zitten voor straf", vertelt plots hun jongerenbegeleidster Nora. "Dan kreeg ik ervan langs met een twijgje." Enkele meisjes beginnen te fluisteren. "Mijn moeder deed dat ook." "Ja, zo'n dunne tak is veel venijniger dan een gewone tak."

Dan doet Ine De Rycke, assistente bij BZN Atlas, een bekentenis. "Ik heb ooit als kind vooraan in de klas mijn rok omhoog moeten trekken. Ik moest mijn slipje tonen aan de hele klas." De meisjes trekken grote ogen van ongeloof. "Dat doe je toch niet?", reageert een meisje. Ze krijgt een por. "In die tijd was het nog wel wat anders op school. Ik kan me voorstellen dat je dat wel deed."

Het gevoel van vernedering kan ze na al die jaren nog steeds zo oproepen, zegt Ine. "Ik weet nog exact welke onderbroek ik aanhad. Een witte met groene bloemetjes erop. Ik herinner het mij nog omdat ik dat een stomme onderbroek vond. Normaal droeg ik die enkel onder mijn pyjama. Ik schaamde me dood. Vreselijk was dat."

Haast voor het eerst lijken de meisjes echt onder de indruk. Hoe ze zelf denken over de stevige mep die sommigen vroeger wel eens kregen? "Ach, het hoort bij het leven", klinkt het gemeend. "Je wordt er hard van."

Har: "Als we zulke scènes spelen voor andere jongeren is het belangrijk dat zij ook over hun aanrakingen met geweld beginnen na te denken." Felle reactie in de groep.

- "Ik kon vroeger toch niet aan mijn moeder vragen: waarom sla jij mij?"

- "Nee, ik ook niet. Maar nu durf ik wel eens te vragen: waarom roep jij zo?"

Met ouder worden, verdwenen ook de klappen, klinkt het.

- "Nu zaagt mijn moeder vooral. En ze roept vaak."

- "Ik heb ooit eens tijdens een preek van mijn moeder de telefoon opgehangen." Ze trekt haar wenkbrauwen op. "Dat had ik niet mogen doen."

Gegrinnik. "Als mijn moeder belt en begint te razen, dan leg ik gewoon mijn gsm even opzij."

- "Ja, ik ook. Dan laat ik haar roepen tot ik hoor dat ze van toon verandert. Dan pik ik weer in. Die laatste zin moet je gehoord hebben. Dan heeft ze het niet door. Maar naar de rest luister ik niet, hoor."

www.stukonline.com

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234