Maandag 14/06/2021

Een mens van alles of niks

Matthias Schoenaerts, de man die al jaren mooie rollen speelt, is na zijn onvergetelijke prestatie in Rundskop aanweziger dan ooit. De film, die nog altijd een prijsbeest op internationale festivals is, deed hem ontpoppen van belofte tot de eerste echte filmvedette in Vlaanderen. Met De bende van Oss gaat nu ook Nederland voor de bijl, de rest van de wereld volgt weldra. Wat heeft die jongen dat de rest niet heeft?Door Griet Op de Beeck

Dat hij in staat bleek om 27 kilo extra spiermassa te kweken is dapper, maar wel een erg flauwe reden om Matthias Schoenaerts' succes van de jongste maanden te verklaren. Dit is een artiest waar veel meer mee aan de hand is dan dat hij wat talent weet te combineren met enig doorzettingsvermogen. En wel, onder meer, het volgende:

1.

Zijn genen

Of: er kan er maar één de acteurszoon van Julien Schoenaerts zijn

Het zou onnozel zijn om Matthias Schoenaerts alleen maar als de zoon van zijn vader te zien. Maar een mens kan er niet omheen dat zowel de doorgegeven genen als de impact van Julien Schoenaerts' zijn, voelen en denken hem mee hebben bepaald.

Julien Schoenaerts (1925-2006) was een van de grote mythische acteurs uit onze theater- en filmgeschiedenis. Hij volgde zijn eigen weg, speelde vanuit zijn heel eigen filosofie. Hij acteerde in ensemblestukken, maar zit vooral in het collectieve geheugen met solo's als de Apologie van Socrates van Plato en In Kolonos van Sophocles, stukken die hij almaar verfijnde en herdacht. Samen met de toen nog piepkleine Matthias maakte hij De kleine prins, naar het beroemde verhaal van Antoine de Saint-Exupéry. Sommige dingen moeten zo zijn, denk ik dan. Julien schilderde en tekende ook. Een talent dat Matthias evenzeer heeft meegekregen.

Wie denkt dat Matthias Schoenaerts er van in het begin zo eentje was die wist dat acteren zijn grote ding zou zijn, die heeft het mis. In zijn jonge jaren was het verre van duidelijk of hij wel zou doorgaan met spelen. Hij zat een paar jaar op het Conservatorium Dora van der Groen, dat wel, maar maakte dat niet af. Hij was meer bezig met graffiti en rap, en begroef zich vooral in die milieus. Hij engageerde zich hier en daar weleens voor een theaterproject, maar meer dan eens trok hij zich tijdens de repetitieperiode al terug. Pas toen hij meer filmaanbiedingen begon te krijgen, tekende zijn parcours zich duidelijker af. Ook die wending heeft minstens enigszins met zijn vader te maken.

Jeroen Perceval, niet alleen tegenspeler in Rundskop, maar ook in het echte leven al sinds hun jeugdjaren goeie vriend: "Ik denk dat het voor Matthias moeilijker is om op een podium te gaan staan dan voor een camera, omdat hij zijn vader zoveel ongelooflijk grave dingen heeft zien doen op scène. Hij is een perfectionist, en om die reden ligt zijn lat voor theater - voor zo ver mogelijk - nóg hoger. Elke avond opnieuw een voorstelling spelen, en zich dus telkens opnieuw totaal moeten geven, dat zou niet goed zijn voor zijn mentale gezondheid."

Als jongen van vijftien speelde Matthias Schoenaerts al in Daens, maar eigenlijk begon zijn filmcarrière met een rol in Meisje, het debuut van Dorothée Van Den Berghe uit 2001. Twee jaar later kwam Any Way the Wind Blows van Tom Barman. Schoenaerts werd opgemerkt als groot talent, met een natuurlijke klasse die aan zijn vader deed denken. Hilde Van Mieghem kent hem al van in zijn jonge jaren, had hem als huurder een tijdje onder haar dak en regisseerde hem in Dennis van Rita: "Als Matthias speelt, zie ik zijn vader. Echt frappant."

Toch ziet ze als mens minder gelijkenissen: "Julien verdwaalde meer in zijn eigen hoofd, was toch vaak weg van de wereld. Julien deed wat hij deed omdat hij niet anders kon. Matthias maakt de bewuste keuze om bepaalde ideeën over het leven - en dus ook over spelen - van zijn vader over te nemen, uit een soort bewondering. Dat is toch iets anders. Matthias is veel meer down-to-earth. Hij wordt minder totaal overspoeld door wie hij is."

Julien Schoenaerts was een man met een turbulent leven. Bipolair, met alle gevolgen van dien. En op het einde van zijn leven hadden zijn gedachten nogal de neiging om wat weg te waaien. Die laatste jaren heeft Matthias met hem een appartement gedeeld. Hilde Van Mieghem: "Matthias is een jongen met enorm veel verantwoordelijkheidszin. De meeste mensen zijn rond hun twintigste weg, de wereld in. Hij niet. Hij zorgde echt voor zijn vader, zoals hij dat nog altijd voor zijn moeder doet. Dat moet toch ook een zware druk zijn, durf ik te vermoeden, maar hij doet dat, alsof het vanzelfsprekend is."

Zelf heeft hij het altijd alleen maar een cadeau genoemd, zijn kans om, na jaren van grote afwezigheid, die tijd met zijn vader door te brengen. In tegenstelling tot wat een mens zou verwachten, praatten zij nooit over acteren. Hij liet zich wel inspireren door zijn vaders manier van in de wereld staan: met veel aandacht voor de dingen, met het talent om zich altijd weer te laten verrassen door wat hij eigenlijk al kende, met een soort allesoverheersende poëzie. Frank Van Passel werkte twee keer met hem als producer en hij regisseerde hem zelf in De smaak van De Keyser: "Matthias draagt een hele wereld met zich mee, alsof zijn vader naast hem loopt. Voor Julien was spelen een manier om te zoeken naar het opperste geluk. Dat doet Matthias ook, zo tilt hij spelen naar een hoger niveau, en dat voel je."

2.Zijn gevoeligheid

Of: hoe lijden aan het leven misschien niet slecht is voor een artiest

Matthias Schoenaerts is niet opgegroeid in een typisch Vlaams braaf gezin. Hij praat heel openlijk over de rollercoaster die het leven met zijn ouders indertijd was. Die twee hadden een knipperlichtrelatie, woest en intens. Het was altijd even afwachten wat hij thuis zou aantreffen. Er was veel liefde, maar ook veel ellende en verdriet. Dat doet iets met een mens, in wie hij is en wordt. Maar het is ook een bron van inspiratie, vindt hij zelf. Een eindeloze geheime tuin waar hij als acteur naar believen uit kan putten.

De combinatie van die genen en die opvoeding maakte hem gevoelig en empathisch. Dat acteurs gevoelig zijn is bijna een cliché. Zonder kan een speler niet. Maar in het geval van Schoenaerts is die gevoeligheid een stuk groter dan gemiddeld, en op een heel eigen manier ingevuld. Bij hem heeft het niet alleen met kwetsbaarheid te maken, maar ook met blijvende verwondering en vormen van zachtmoedigheid.

Michaël Roskam, regisseur van Rundskop, gaat nog een stap verder: "Het is volgens mij niet zozeer een kwestie van grote gevoeligheid, maar van de kunst om dat te vertalen in wat je doet. En dat kan Matthias als geen ander. Hij traint zichzelf daar ook in, omdat hij zich bewust is van dat talent."

Aan grote gevoeligheid zit ook een gevaar. Dat een mens de trappers nu en dan dreigt kwijt te raken, bijvoorbeeld. Daar probeert Schoenaerts zich bewust tegen te wapenen. Jeroen Perceval: "Hij sport veel, omdat hij zijn energie kwijt zou kunnen, omdat hij in balans zou blijven. Hij heeft dat echt nodig." Een gevaar en een verhoogde emotionaliteit die een mens parten kunnen spelen.

Hilde Van Mieghem: "Ik ken Matthias bovenal als een hele zachte, lieve, aimabele mens. Toch heeft hij ook een andere kant, denk ik. Met meer agressie en demonen die er af en toe ook eens uit moeten. Zoals de boeddhisten zeggen: hoe groter de voorkant, hoe groter de achterkant. Maar ik vermoed dat hij dat goed weet, en daarmee om probeert te gaan."

Voor het beeld ontstaat van een man die zich alleen maar verliest in dromerij en grote kunsten: Schoenaerts is evenzeer de gast die uren onnozel staat te doen op café met maten en die opgaat in partijtjes voetbal. Een mens, kortom.

3. Zijn overgave

Of: hoe voluit gaan in werken en leven van alles oplevert

Matthias heeft zichzelf eens een pitbull genoemd, net als zijn mama: "Als zij zich vastbijt, gaat er een stuk uit je been." Deze jongen levert geen half werk. Nergens en nooit. Het is helemaal of niet.

Jeroen Perceval: "Heel gepassioneerd is hij. Heel intens, in leven en werk. Altijd geïnspireerd. En ik ken niemand die met meer liefde acteert en spreekt over acteren dan hij."

Michaël Roskam: "Matthias is een mens van alles of niks. Dat apprecieer ik geweldig aan hem, misschien omdat ik het herken. Zijn overgave raakt mij, dat absolute van de dingen. Als hij iets doet, is het alsof er niks anders bestaat. Noem het een vorm van romantiek, maar I like it. Ik herinner me zijn eerste auditie voor een kortfilm die ik ging maken: The One Thing to Do. Hij had verschrikkelijk veel pijn. Achteraf zou blijken dat hij met een appendix rondliep die op springen stond. Hij was toen bijna de pijp uit. Maar daar stond hij, af te zien, maar evengoed te spelen. Hij gebruikte die pijn in zijn rol. Ik herinner me dat ik dat wel charmant vond. (lacht)

"Je zou aan veel acteurs mogen vragen om een hoop spieren te kweken voor een rol, maar het engagement dat Matthias aan de dag legt, is uitzonderlijk. En dat kleine verschil maakt hem groot, denk ik. Hij maakt vaak het kleine verschil. Er zijn veel acteurs die nog een take vragen als je als regisseur eigenlijk al wilt ophouden. Sommigen doen dat omdat ze denken dat zoiets goed staat, mensen als Matthias wéten dat ze nog iets hebben gevonden dat meerwaarde zal geven. Hij blijft je verrassen voor de camera."

Hilde Van Mieghem: "Als hij eenmaal een rol heeft, smijt hij zich totaal, dat is waar. Maar voor het zo ver is, wil dat weleens anders draaien. Ik heb het meegemaakt dat hij niet kwam opdagen voor repetities of audities. Pas op, niet uit wispelturigheid, maar uit angst. Dat hebben wel meer acteurs: een diepe angst om zichzelf weer maar eens helemaal te geven, weer maar eens van nul te beginnen. Wat ergens ook weer een bewijs van overgave is, natuurlijk.

"Ik herinner me ook de laatste draaidag van Dennis van Rita. Matthias gedroeg zich die dag ongelooflijk lastig. Hij wou de dingen eindeloos overdoen, hij dreigde de opnames voor de hele crew om zeep te helpen. Het duurde een paar uren voor ik in de gaten kreeg dat hij het gewoon moeilijk had met dat nakende afscheid. Als een kind dat zijn snoepgoed niet wil afgeven. Heel schattig eigenlijk. En tegelijk bewijst het: zelfs Matthias is geen heilige. (lacht)"

Ook overgave heeft een mogelijke schaduwzijde. Frank Van Passel: "Het grote gevaar van Matthias als acteur is dat hij opstijgt en blijft zweven. Hij moet zorgen dat hij altijd weer met zijn twee voeten op de grond terechtkomt. Maar daar waakt hij ook over. Ik heb alleen nog maar een zeer standvastige, rustige mens op de set zien staan. Een plezier om mee te werken. Hij is ook uitermate professioneel: extreem georganiseerd, altijd goed voorbereid, eeuwig op tijd, en hij speelt consequent met een immense concentratie en focus. Matthias neemt zijn job extreem ernstig, hij zal er alles voor doen, en tegelijk kan hij het ook totaal relativeren. Met zo'n houding kom je er wel."

4. Zijn eigenzinnigheid

Of: hoe alleen doen wat totaal bij jou past je onderscheidt van de rest

Niemand is als alle anderen. Maar Matthias Schoenaerts nog wat minder. Dat heeft met persoonlijkheid te maken, met zijn attitude in het leven, met de koppigheid van radicaal te kiezen voor datgene wat past bij wie je bent.

Jeroen Perceval: "Hij weet heel goed wat hij wil, en daar zal hij alles voor doen. Of laten wat hij moet laten. Hij zit liever op zwart zaad dan mee te doen aan een project waar hij niet achter staat. Als hem dat toch eens overkomt - een mens kan nooit alles voorzien - krijg je hem een paar weken zijn huis niet uit. Zo intriest maakt dat hem."

Hilde Van Mieghem: "Ik ken hem al van toen hij een jaar of achttien was. Een gast die graffiti spoot, met muziek bezig was en rondhing met vrienden. Een straatvechter bijna. Het viel mij op hoe bijzonder hij was. In hoe hij zich kleedde, in hoe hij keek. Alsof hij buiten de maatschappij ging staan en alleen maar zijn ding wou doen. Zo'n houding kan nefast zijn, maar hij heeft dat ontzettend creatief in de goeie richting weten te sturen. Matthias is een jongen die niet meeloopt, niet meedenkt. Hij handelt consequent vanuit zijn eigen ideeën, sluit artistiek geen compromissen. Dat heeft hem ook gebracht waar hij nu staat."

Soms is het lot ermee gemoeid, zo lijkt het. Er bleek geen ontsnappen aan, de film heeft hem meegezogen. Omdat hij een natural is. Dat zag je al toen je hem als snotneus tegenkwam in een repetitiekot. Hij stond tussen groten als Koen De Bouw en Dirk Van Dijck. Een beetje schuchter, gereserveerd bijna, tegenover een regisseur die heftig tekeerging. Maar toen hij begon te spelen was er geen ontkomen aan al dat charisma, aan de delicate manier waarop hij zijn woorden lanceerde, aan de zelfbewuste omgang met zijn lijf. En toen stond hij nog maar aan het prille begin.

Hilde Van Mieghem: "Het is een ongelooflijk talent. Een rasacteur met star quality. Hij springt van het beeld, en zuigt kijkers erin."

Michaël Roskam: "Hij heeft alles om zich te onderscheiden: bakken talent, schoonheid, charme, sexappeal en hij is ook nog eens ontzettend fotogeniek."

Frank Van Passel: "Er zijn in dit land veel goeie acteurs, maar weinigen halen zijn niveau. Hij is een totaalacteur. Je krijgt veel cadeau. Als Matthias staat te spelen is hij als vanzelf erg loyaal. Dat typeert de groten. Hij gunt de anderen ook hun moment om te scoren, en of hij nu in of buiten beeld staat, hij doet even hard zijn best. Wie met hem werkt, wordt zelf beter. En dat geldt zowel voor de andere acteurs als voor de crew. Ik geloof dat een publiek dat naar een serie of een film zit te kijken zoiets ook voelt."

Schoenaerts is nu bijna vijfendertig. Of hij een grote internationale ster zal worden, blijft evengoed de vraag. Frank Van Passel: "Hij heeft er de capaciteiten voor. Maar het gaat niet alleen om talent, er komt vooral veel geluk bij kijken. Is hij toevallig op het juiste moment op de juiste plaats? Hoe dan ook, hij is gelanceerd. En ik hoop dat hij, ook als het internationaal niet zou lukken, niet gefrustreerd raakt."

Voorlopig is er alvast weinig reden tot frustratie. Op dit moment is Schoenaerts met regisseur Jacques Audiard aan het draaien in Parijs en is hij te zien in een vers gereleasete Nederlandse film, De bende van Oss, en binnenkort ook in De president. Dat is toch al niet niks. Jeroen Perceval: "Hij doet zijn best om met zijn twee voeten op de grond te blijven, maar op dit moment zit hij toch in - hoe zal ik het noemen? - een andere dimensie, en daar wil hij ook even voluit in gaan, denk ik. Maar van één ding ben ik zeker: Matthias zal nooit naast zijn schoenen gaan lopen. Komt hij iemand tegen van vroeger, dan zal hij altijd stoppen om te babbelen, wie het ook moge zijn. Ik vind die hang naar het eenvoudige een van zijn schoonste eigenschappen."

Dat de man gemaakt is voor grote dingen weze duidelijk. Kijken wat dat wordt.

Van belofte tot filmvedette

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234