Zondag 26/09/2021

Menstruatie-armoede

Eén meisje op acht heeft geen geld voor tampons: ‘Mijn regels krijgen was elke maand een ramp’

null Beeld Charlotte Dumortier
Beeld Charlotte Dumortier

Maandverband, tampons, inlegkruisjes, menstruatiecups. In Vlaanderen heeft 12 procent van de meisjes tussen 12 en 25 jaar niet altijd het geld om zulke basale hygiëneproducten te kopen. De impact daarvan is groot. ‘Als mijn regels te fel waren, ging ik niet naar de les.’

60 euro. Zoveel mocht de moeder van Sam (18)* wekelijks uitgeven in de supermarkt. Behalve eten kon ze dus niet veel kopen. “Toen ik mijn regels voor de eerste keer kreeg, heeft mijn oudere zus me meteen uitgelegd dat ik niet op tampons of maandverband moest rekenen. We gebruikten in de plaats dubbelgevouwen wc-papier”, vertelt Sam.

Dat was allesbehalve comfortabel. Maar tegen hun moeder repten de dochters er met geen woord over. “Mama vond het al heel erg dat ze ons niet kon geven wat we allemaal nodig hadden. We wilden niet dat ze zich nog meer zou schamen.” En dus trok Sam jarenlang haar plan met het gevouwen papier. “Als ik buitenkwam, voelde ik veel gêne. Ik was voortdurend bang voor lekken. Als mijn regels te fel waren, ging ik niet naar de les. En ook mijn gevechtsport liet ik achterwege op die dagen.”

Het verhaal van Sam is niet uitzonderlijk, zo stelt Caritas. De hulporganisatie heeft voor het eerst de zogeheten period poverty in Vlaanderen in kaart gebracht. Ze bevroeg daarvoor eind vorig jaar 2.608 meisjes en jonge vrouwen tussen 12 en 25 jaar. 12 procent gaf aan weleens niet genoeg geld te hebben om menstruatieproducten te kopen. Bij de groep die in ‘materiële deprivatie’ leeft (categorie die zich geen ‘gangbare levensstandaard’ kan veroorloven, red.), liep dat cijfer zelfs op tot 45 procent.

Bij Caritas schrokken ze van de cijfers. “Je hoopt toch dat menstruatie-armoede geen issue is in een land als het onze”, zegt coördinator Thijs Smeyers. Maar dat is het dus wel. Net als in heel wat buurlanden, kan ook een aanzienlijke groep vrouwen hier zich geen basale hygiëneproducten veroorloven. Dat heeft nochtans serieuze consequenties. “Vooral psychisch en sociaal weegt dit zwaar. En er is ook een – weliswaar erg beperkt – gezondheidsrisico”, aldus Smeyers. “Doordat meisjes langer menstruatieproducten moeten gebruiken dan de aangeraden gebruiksduur, riskeren ze infecties, die onder meer tot het toxische shock-syndroom (zeldzame maar ernstige ziekte die wordt veroorzaakt door bepaalde bacteriële giffen, red.) kunnen leiden.”

Dubbel taboe

Ook Marie (23) herkent de schaamte. Toen ze op haar achttiende alleen ging wonen, moest ze alles zelf bekostigen, ook haar studies. Maandverband was dan niet iets dat bovenaan op de boodschappenlijst stond. “Ik heb geluk gehad, denk ik. Bij mijn ouders kon ik terecht als ik echt geen geld had. En ik had veel vriendinnen die me verder hielpen met hun maandverband. Als ik echt niet anders kon, ging ik het naar het secretariaat van mijn school. Maar ik heb dat maar een paar keer gedaan. Ik vond het te gênant, het lijkt alsof de hele school je dan aankijkt.” Ze vindt het onrechtvaardig. “Ik heb er niet voor gekozen om als vrouw geboren te worden. En toch moet ik, omdat ik vrouw ben, deze producten aanschaffen.” Dure producten dan nog. “Het maandverband dat je in groten getale koopt voor een paar euro verdraag ik niet.”

Het Kinderrechtencommissariaat vindt de verhalen herkenbaar en heeft het over een dubbel taboe. “Je hebt én het taboe op armoede én het taboe over menstruatie”, merkt commissaris Caroline Vrijens op. Ze vindt dat het nu de beurt is aan de overheid om hier iets mee te doen.

Ons land voerde in 2018 al een verlaagde tampontaks door, waardoor er geen 21 maar 6 procent btw geldt op tampons, maandverband, inlegkruisjes of menstruatiecups. Maar dat is onvoldoende. Caritas pleit ervoor om die taks naar 0 procent te brengen. En ze zien ook andere oplossingen.

menstruatiearmoede Beeld DM
menstruatiearmoedeBeeld DM

“Het grootste verschil kunnen we maken door inkomens en uitkeringen op te trekken tot boven de Europese armoedegrens”, meent Smeyers. “Menstruatieproducten volledig terugbetalen zou ook kunnen.” Maar dat zijn grote ingrepen. “Daarom stellen wij voor om, net als in Groot-Brittannië, in middelbare scholen automaten met gratis tampons en maandverband te plaatsen.” Dat zou jaarlijks maximaal 9,5 miljoen euro kosten.

Ook het Kinderrechtencommissariaat dringt hierop aan. “Je werkt zo ook rond het taboe op menstruatie. Waarom zou een meisje stiekem moeten doen over maandverband vragen op het secretariaat van de school? Het gaat hier om een basisbehoefte”, zegt Vrijens.

Bij de Vlaamse overheid voelen ze weinig voor zo’n project. Minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) noemde het in de commissie al een “weinig gerichte maatregel”. Ook minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) staat er niet voor te springen. “De scholen moeten en kunnen niet elk probleem oplossen”, stelt hij.

Als je het aan de jongeren zelf vraagt, dan vinden ze dat tampons en maandverband in de eerste plaats veel goedkoper moet worden. “Of je ze zou op zijn minst voor wie het nodig heeft ergens gratis kunnen aanbieden. Bij condooms doen ze dat toch?”, merkt Sam op.

Sam gaat sinds een tijd door het leven als jongen. Door de hormoonbehandeling die hij in september startte, blijven de maandstonden nu weg. Daar is hij allesbehalve rouwig om. Toch heeft hij nog steeds tampons en maandverband mee als hij uit huis gaat. “Niet voor mezelf, maar voor anderen. Ik weet hoe moeilijk het is om het zonder die producten te doen. Voor mij waren die regels elke maand opnieuw een ramp. Dat wil ik anderen besparen.”

* Sam is een schuilnaam

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234