Zondag 05/07/2020

Een marionet in het Witte Huis

In de oorspronkelijke film uit 1962 waren de communisten nog de grote booswichten, in deze 'update' komt de bedreiging van een multinational

Politieke thriller l Is The Manchurian Candidate al onder ons? HHHH

Jan Temmerman

Voor wie er nog aan mocht twijfelen, levert The Manchurian Candidate het overtuigende bewijs dat Hollywood nog altijd in staat is om intelligente en sterk politiek geladen thrillers te produceren, met een hoge entertainmentwaarde en voldoende stof voor kritische reflectie.

De film bewijst ook dat remakes van klassiekers wel degelijk zin kunnen hebben. En nu we toch aan het 'bewijzen' zijn, de fenomenale vertolking van Meryl Streep toont aan dat haar recordaantal Oscar-nominaties (dertien) geen toeval is en nog minder een ongeluksgetal hoeft te zijn. Dit móét nummer veertien worden.

Ten tijde van de Koude Oorlog, in de hoogdagen van de angst voor het communisme en voor een nucleaire apocalyps, leverde Hollywood interessante en spannende films af als Fail Safe van Sidney Lumet, Seven Days in May van John Frankenheimer, Dr.Strangelove: or, How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb van Stanley Kubrick en natuurlijk The Manchurian Candidate van de al genoemde Frankenheimer. In de jaren zeventig gaf de achterdochtige tijdgeest van het Watergate-trauma aanleiding tot politieke paranoiathrillers als The Parallax View van Alan Pakula en Three Days of the Condor van Sydney Pollack, waarin de vijand niet zozeer buiten de landsgrenzen dan wel binnen de eigen regering en de aanverwante 'veiligheidsorganisaties' en geheime diensten werd gezocht.

In de eerste Manchurian-film, uit 1962, waren de communisten nog de grote booswichten, maar in deze update van regisseur Demme komt de bedreiging van de multinational Manchurian Global. Hun ambitie, zoals een van de personages het letterlijk zegt, is namelijk de "eerste vice-president in privé-handen" in het Witte Huis te installeren. Met andere woorden, Manchurian Global wil een marionet, een sleeper in het Witte Huis. Maar hebben ze die al niet? Of is het toeval dat je tijdens de begintitels een door Wyclef Jean uitgevoerde versie van de beroemde Creedence Clearwater Revival-protestsong 'Fortunate Son' hoort? Die omschrijving wordt namelijk ook wel eens spottend voor Bush Junior gebruikt.

In zowat elke Amerikaanse recensie van The Manchurian Candidate wordt trouwens (nu eens gniffelend, dan weer verontwaardigd) opgemerkt dat Manchurian Global toch wel heel erg door megabedrijven als de Carlyle Group of Halliburton (het 'vroegere' zakenimperium van huidig vice-president Dick Cheney) geïnspireerd lijkt. Nadat Michael Moore in zijn documentaire Fahrenheit 9/11 al de aandacht had gevestigd op de toch wel opmerkelijke verweving van big politics en van de oorlogseconomie profiterende big business, beschouwen sommigen The Manchurian Candidate nu als een soort fictieve aanvulling, zodat je beide films best als een double bill bekijkt. Daar valt inderdaad wel iets voor te zeggen.

De centrale intrige is in beide Manchurian-films grotendeels dezelfde: oorlogsveteraan Ben Marco (hier Denzel Washington tijdens de eerste Golfoorlog, toen Frank Sinatra in de Koreaanse oorlog) wordt geplaagd door nachtmerries. Zijn peloton was in een hinderlaag gevallen, maar werd gered door de heldhaftige tussenkomst van sergeant Raymond Shaw (nu Liev Schreiber, toen Laurence Harvey). Dat verleden als gedecoreerde oorlogsheld komt Shaw nu goed van pas bij zijn politieke carrière, al dient gezegd dat het vooral zijn moeder Eleanor Shaw (nu Meryl Streep, toen Angela Lansbury) is die de stuwende kracht achter die politieke ambities blijkt te zijn. Opmerkelijk verschil: indertijd was Eleanor 'slechts' de echtgenote van een senator, nu is zij zelf een invloedrijke, bikkelharde, door mede- als door tegenstanders gevreesde politica.

Op basis van die vervelende nachtmerries, die pijnlijke en zelfs ronduit traumatische herinneringen lijken los te weken, begint officier Marco te vermoeden dat 'men' indertijd met zijn hersenen geknoeid heeft. En hij begint zich ook wel vragen te stellen over dat aureool van dappere oorlogsheld waarmee Shaw nu omhangen wordt. Hij gaat dus op onderzoek uit en ontdekt... een hallucinant complot!

Het succes van The Manchurian Candidate had er in 1962 mee te maken dat het zowel een scherpe politieke satire annex zwarte komedie betrof als een nagelbijtende thriller met paranoïde trekjes. De cultreputatie van de film werd een jaar later, na de moord op president Kennedy, definitief gevestigd toen Frank Sinatra, die de rechten bezat, besloot om The Manchurian Candidate uit de zalen te halen. Geen betere manier natuurlijk om een film een cultreputatie te bezorgen. De film bleef onzichtbaar tot eind jaren tachtig. Er circuleren verschillende theorieën over Sinatra's motieven. Sommigen zouden bijvoorbeeld iets te veel parallellen willen zien tussen Lee Harvey Oswald en de gehersenspoelde moordenaar uit The Manchurian Candidate. En het 'gerucht' dat Oswald voor de aanslag op Kennedy de film in kwestie gezien zou hebben, was ook niet van dien aard om allerlei complottheorieën te ontzenuwen. Anderen houden het dan weer op een puur zakelijk conflict tussen Sinatra en de Hollywood-studio United Artists. Wie heeft gelijk? En wie is paranoïde?

Regie Jonathan Demme Vertolking Denzel Washington, Meryl Streep, Liev Schreiber, Jon Voight, Kimberly Elise, Jeffrey Wright Land VS Speelduur 130 minuten

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234