Donderdag 28/05/2020

Een man van veel woorden

Op het moment dat de Dikke Van Dale voor de laatste keer op papier is uitgebracht, verschijnt het dialectwoordenboek van Roger De Cadt (88), na 71 jaar werken. 'Het Alveringems is mijn echte moedertaal.'

'Ik kon niet ingaan op uw voorstel", opent Roger De Cadt het gesprek. De man oogt scherp, kent een lucide blik, en de bril, het witgrijze haar en de voorname taal doen wat aan Harry Mulisch denken. We zitten aan de ronde tafel in een woonkamer die klasse en intellect uitstraalt: de boeken, het glasraam, de schilderijen.

"Afspreken in een café in Alveringem was niet mogelijk. Maar ik kan die sfeer wel oproepen. Wat denkt u van een Westvleteren 12 en wat sukerkoekn?"

Roger De Cadt is een Antwerpenaar die een dialectwoordenboek van de Westhoek heeft gemaakt, over de taal die wordt gesproken bacht'n de kuupe, het gebied dat ligt ingeklemd tussen de Noordzee, de IJzer en de Franse grens. Een man uit het Antwerpse

's-Gravenwezel die schrijft over de Westhoek, jawel. Roger groeide van zijn dertiende tot negentiende op in Alveringem en het lokale patois heeft zich in die zes jaar voor altijd in zijn taal genesteld. Hij begon als zeventienjarige met het noteren van gezegdes.

Eenenzeventig jaar en ruim 2.600 spreuken later geeft het dialectgenootschap Bacht'n de Kuupe uit Alveringem het onvolprezen monnikenwerk van Roger binnenkort uit op papier. Het genootschap werkt ook aan een apart woordenboek, met ook daar het werk van Roger als basis: 6.070 woorden. Het gaat niet om ambachtelijke woorden die bijna zijn uitgestorven, maar om de gesproken taal die al een drietal generaties standhoudt. Roger heeft het gesproken leven gedocumenteerd.

"Mooi ronde smaak hè, zo'n Westvleteren."

'Piempampoentsje'

"De West-Vlaamse taal heeft me nooit meer losgelaten", zegt Roger. "Ik stam af van een molenmakersgeslacht uit de Westhoek. Mijn vader trok tientallen jaren geleden naar Antwerpen om er te werken in de petroleumsector. Hij sprak vloeiend Engels, Frans en West-Vlaams. Thuis was het dialect uit Alveringem de voertaal.

"Net voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog voorspelde mijn vader een Duitse inval en trok met ons gezin naar de Westhoek. Pas na de oorlog zijn we teruggekeerd naar Antwerpen, maar die zes jaar in Alveringem zijn me altijd bijgebleven. Die enorme taalrijkdom van het West-Vlaams. Er is geen Brabantse invloed. Die taal is zo goed bewaard. Ga er naar de markt en iedereen spreekt dialect. Het is een van de weinige plekken waar

het dialect zo uniform en breed gedragen is.

"Ik ben sinds de terugkeer naar Antwerpen maandelijks mijn jeugd in Alveringem gaan opzoeken. Telkens met een agenda in de hand. Ik noteerde op café alle woorden en spreuken die ik hoorde. Thuis maakte ik dan aparte fiches. En na de opkomst van de computer zijn dat ook digitale bestanden geworden.

"Naast de frequente bezoeken aan mijn jeugddorp zit ik soms ook gewoon voor me uit te staren in de woonkamer, denk aan een generiek woord als 'school' en bedenk dan alle woorden in het dialect die daar mee samenhangen. Wat is een bordenwisser in het Alveringems? Dat schrijf ik neer. En dat vind ik waardevol."

Op de tafel ligt een vuistdikke stapel fiches. Dat een piempampoentsje een lieveheersbeestje is en een pieloarebietre een kwezel. "En puddiege paddiege? Heb je dat ooit gespeeld? Dat is het gooien van vlakke keien over het water. En hopen dat ze opspringen.

"Mijn vrouw noemt het obsessief, mijn liefde voor de taal. Maar dat is niet erg. Ik noem het een uit de hand gelopen hobby. Ik weet zelfs niet meer precies wat het motief was, toen ik er op mijn zeventiende mee begon. Het moet meer zijn geweest dan de liefde voor een dialect. Maar ik kan die tijd niet meer oproepen.

"Lekker hè, die sukerkoekn?"

Congo toch niet, hè?

Roger is een geboren verteller. Dit is beter dan een toogdiscussie in Alveringem. Terwijl de suikerkoek afbrokkelt en de kruimels in z'n trui haken, spoelt hij het patois door met een ferme geut Westvleteren. Hij herleeft, als stond hij te preken op het dorpsplein.

"Ik wilde eigenlijk landbouwingenieur worden, maar moeder was bang dat ik met dat diploma naar Congo zou trekken. En in die tijd luisterde men nog naar zijn moeder. Dat was een sterke vrouw. Uiteindelijk heb ik lange tijd als consultant gewerkt, in de industrie, om later een outplacementbureau op te richten. Tegelijk gaf ik drieëndertig jaar lang les aan de Universiteit Antwerpen: 'Techniek van de internationale handel.'

"Maar talen bleven me begeesteren. Er is dat woordenboek. Maar ik heb ook Russisch gestudeerd, in mijn eentje hier thuis. Ik spreek nu Alveringems, Nederlands, Frans, Spaans, Engels, Russisch en wat Latijn en Grieks. Maar het Alveringems is mijn echte moedertaal."

Autobiografie

Roger als chroniqueur, als notulist van een taal die in de Westhoek dapper vecht tegen het Frans en het Brabants. Het is een dijk die langzaam afbrokkelt, maar die nog genoeg veerkracht kent om het een paar generaties uit te zingen.

"Ik ben geïnteresseerd in het leven dat ik heb geleid. De streek, de taal, de familie. Een aantal jaar geleden heb ik mijn hele leven ook opgeschreven. Plots overviel me de gedachte dat bij de dood naast het leven ook de kennis verloren gaat.

"Mijn autobiografie is tegelijk ook de biografie van de familie De Cadt. Driehonderd bladzijden telt het boek; ik heb het aan mijn kleinkinderen geschonken. De een heeft er al meer interesse in dan de ander. Het voelde voor mij aan als een noodzaak. Net zoals ik vurig hoop dat iemand het boek ooit aanvult, dat er nieuwe hoofdstukken worden geschreven. Dat het niets voor niets is geweest.

"Net zoals ik ook hoop dat iemand ook na mijn dood het woordenboek voortzet. En correcties aanbrengt, nieuwe uitgaven lanceert. Op papier, waarom niet? Want trouwens, dat gedoe over het einde van de papieren Van Dale, ik geloof daar niks van. 'Zo goed als zeker' en 'waarschijnlijk' lees ik daarover in de pers. De papieren Van Dale blijft bestaan. Ik twijfel daar niet aan. En dat is maar goed ook."

"Nog een sukerkoeke?"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234