Dinsdag 18/01/2022

'Een man is niet gewoon'

Zit er een botje in uw clitoris? Bij de berin, de leeuwin en de potvisvrouw wel. Dieren zijn beter voorzien dan mensen als het op seks aankomt. Hoe overtuig je bijvoorbeeld een vrouw met bindingsangst? De bunzing doet dat door een weerhaak in de penis, zodat ze niet weg kan tijdens het vrijen. 'Want de grootste angst van mannen is dat het vrouwtje ervandoor gaat', zegt Cees Moeliker van het Natuurmuseum Rotterdam. Blikvanger van de tentoonstelling Plant je voort! zijn dierenpenissen op sterk water: 'Er zijn nog geen vrouwen gillend weggelopen, ze zijn vooral verbaasd', lacht Moeliker.

Rotterdam

Van onze verslaggeefster

Katrijn Serneels

Het os clitoridis is zo groot als een melktand, en het merkwaardigste bot uit het hele dierenrijk. "Een functie heeft het clitorisbotje niet", zegt Cees Moeliker, hoofd communicatie en collectie in het Natuurmuseum Rotterdam. Het komt niet voor bij mensen, alleen bij die diersoorten waar mannen ook een penisbotje hebben. Dat er zo weinig over bekend is, komt doordat het erg klein is en verborgen zit in de clitoris. Je moet al weten waar je het moet zoeken voor je het vindt. Waarschijnlijk is het een overblijfsel uit het embryonale stadium. Bij de meeste dieren zijn alle embryo's eerst mannelijk, pas na enkele dagen of weken, afhankelijk van de duur van de zwangerschap, ontwikkelt het zich tot een vrouwtje."

Penisbotjes hebben wel een duidelijke functie bij de mannen in het dierenrijk. "Ze moeten de erectie steviger maken. Sommige penissen kunnen in erectie namelijk tot tweeënhalve meter lang worden, zoals bij de potvis. Die kan wel wat extra steun gebruiken. Maar ook veel katachtigen, zoals de beer, de wolf of de bunzing hebben een penisbot. Dat brengt ook wel gevaren mee. Bij beren is het bot nogal lang en dun, wat betekent dat het bij iets te ruige seks breekt. Ook honden hebben wel eens last van gebroken penisbotjes. Er ligt hier zo'n gebroken hondenbotje, maar gelukkig voor hem is het weer aan elkaar gegroeid, en redelijk recht. Soms groeit het bot scheef, en is seks niet meer mogelijk of heel erg pijnlijk."

Maar een penisbot kan ook heel handig zijn, zeker als er een weerhaakje aan zit. "Dat zie je bij het botje van de bunzing. Als de bunzing een erectie krijgt, komt de weerhaak uit de eikel geschoven. Als hij het vrouwtje penetreert, haakt hij haar vast en kan ze niet weg voor hij zijn zaad heeft verspreid."

Maar helaas voor het mensenras, mannen hebben geen penisbot. "Wanneer jongetjes een erectie krijgen, zeggen we hier wel eens: er zit een botje in zijn piemel", zegt Moeliker. "Maar een man heeft dat niet, tenzij als medische afwijking. Dan gaat het om een verkalking van de aders, waardoor een beenderweefsel gevormd wordt binnen de penis. Andere primaten, zoals de makaak, hebben wel een penisbot. De reden waarom de mens er geen heeft, is misschien omdat de embryonale ontwikkeling anders gaat dan bij vele dieren. Alle embryo's zijn eerst vrouwelijk bij de mens, pas na enkele weken wordt onder de invloed van mannelijke hormonen de clitoris een eikel, en vormt het vlees van de schaamlippen zich om in de schacht van een penis en balzakken."

Maar Plant je voort! is meer dan penisbotjes alleen. De tentoonstelling buigt zich ook over de vraag wat nu eigenlijk het nut van seks is. "Want je kunt je perfect voortplanten zonder seks. In onze 'fuch-fuch-fuchsiakamer' zie je hoe het er bij vele planten aantoe gaat: ze maken gewoon een perfecte kopie van zichzelf; een kloon eigenlijk. Dat heeft een groot voordeel: je bent gewoon onsterfelijk. Seks is een synoniem voor de dood, omdat je nooit de hele set genen die jou zo uniek maakt, kunt doorgeven. Jouw genen worden altijd vermengd met die van je partner, en brengen nageslacht voort dat misschien een beetje op je lijkt, maar nooit identiek is."

Klonen is dan misschien toch niet zo'n slecht idee. "Maar ongeslachtelijke voortplanting heeft ook nadelen: als de omgeving verandert of een dodelijk virus het op je soort gemunt heeft, ben je minder weerbaar. Want het telkens opnieuw mengen van genen via seks garandeert een grote variatie binnen de soort. Een paar varianten zullen het virus kunnen weerstaan, en zo blijft de soort voortbestaan. Een soort die zich voorplant door seks kan zich vlugger aanpassen: elke generatie is er een nieuwe mix van genen, waarbij de meest aangepaste overleeft."

Planten en dieren die het doen door te klonen, vind je dan vooral in omgeving waar niet veel verandert. "In de diepzee of de woestijn bijvoorbeeld: veel vissen zijn ongeslachtelijk. Veel mensen denken dat klonen onnatuurlijk is, maar dat is dus niet zo: het komt ook voor in de natuur en is waarschijnlijk de oudste techniek van voortplanting. En dankzij de fuchsia heeft ook je grootmoeder klonen op haar vensterbank. Dat de mens zichzelf niet kloont, heeft veel te maken met de snel veranderende omgeving waarin de voorouders van de mens leefden: in de steppen van Afrika was seks de aangewezen voortplanting."

De penis is een orgaan voor gevorderden. Bij insecten, vlinders, vele vissen en vogels vind je geen penis terug. Bij de meeste dieren betekent seks gewoon twee lichaamsholten tegen elkaar drukken. En dat gebeurt in alle mogelijke standjes, zo blijkt uit de prachtige 3D-dia's van natuurfotograaf Wim van Egmond. In zijn insectenpeepshow doen libellen het op zijn hondjes en wrijven vlinders met hun kontjes tegen elkaar. Ook penissen zijn in alle mogelijke groottes en vormen terug te vinden. Bij de dromedaris is hij opgerold, als een sliert spaghetti in het lichaam. En de man hoeft zich heus niet te schamen. In vergelijking met het verschrompeld stompje van de leeuw hebben mannen een penis van megaformaat. De grootte van de penis is dan ook niet altijd in verhouding met de grootte van het dier.

Deze collectie dierenpenissen op sterk water is uniek in Europa. "We hebben ze gekregen van een Nederlands verzamelaar, maar hij wil liever anoniem blijven. Hij heeft goede contacten met de preparateurs van dierenhuiden. De penis en testikels, daar geven de meeste mensen die een opgezet hert bestellen niet om. Niet omdat ze het onsmakelijk vinden dat er iets tussen de benen van hun opgezet hert in de hal bungelt. Vaak zijn de geslachtsdelen niet zichtbaar omdat ze inwendig zitten. Daar zijn ze beter beschermd. Als je door struiken en bossen moet rennen, dan is het niet handig dat een zo vitaal deel van je lichaam achter een tak blijft haken. De mens loopt niet meer door bossen, maar er is ook een andere reden om de geslachtsdelen buiten te dragen: bij de primaten ligt de inwendige lichaamstemperatuur te hoog om het zaad in goede conditie te houden. Tussen de benen is het koeler."

Hoe komt iemand ertoe om penissen te verzamelen? "De man die ons de penissen heeft geschonken, verzamelt ook dieren met lichaamsafwijkingen. Hij heeft ons ook een kalf met twee koppen cadeau gedaan. Een beetje morbide belangstelling misschien, maar ik heb hem ontmoet, en eigenlijk is het een gewone man. Voor zover een man gewoon kan zijn, natuurlijk."

Plant je voort! Het hoe en waarom van seks tot 14 juni 2003 in het Natuurmuseum Rotterdam, Westzeedijk 345, telefoon (0031)10/436.42.22 of www.nmr.nl. Op zaterdag 1 maart, tijdens de Rotterdamse Museumnacht, staat het museum vanaf 21 uur helemaal in het teken van de erotiek: buikdanseressen zwerven door het museum en Xaviera Hollander komt verhalen vertellen.

'Zonder seks zouden we onsterfelijk zijn'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234