Woensdag 25/11/2020

Eén man, één vraag, geen uitzending

Preventieve censuur kan niet in België, tenzij je de juiste rechter vindt die daar net iets anders over denkt. Dat mocht Telefacts deze week ondervinden toen het een verbod kreeg om een reportage uit te zenden.

Bij VTM schrokken ze dinsdagavond rond een uur of zes even toen er opeens een deurwaarder aan de receptie stond. De boodschap die hij bij zich had was dan ook niet zo leuk: Telefacts kreeg het verbod om een reportage over de werking van het Veurnse gerecht tegen te houden. Protesteren was geen optie meer: Yves Vanmaele, een in opspraak gekomen onderzoeksrechter, had zijn advocaat de opdracht gegeven om met een eenzijdig verzoekschrift een uitzendverbod af te dwingen.

Hoewel Vanmaele het voorbije jaar al vaak op niet echt positieve wijze in het nieuws was gekomen en hij in maart nog in verdenking was gesteld wegens heling, afpersing, valsheid in geschrifte en fiscale inbreuken, zou de nieuwe reportage wel eens de druppel te veel kunnen zijn voor hem. Hij kan de heksenjacht niet langer aan, luidt het in zijn entourage. Bovendien wilde hij ook zijn naaste familie verder leed besparen. Een procedure met éénzijdig verzoekschrift was de enige uitweg die VTM hem liet.

Hard tegen hard

VTM had hem nochtans eerder de kans geboden om zijn kant van de zaak te belichten. De Telefacts-ploeg contacteerde hem volgens de aanklacht vorige vrijdag voor de eerste keer met de vraag of hij wilde reageren op een reportage over hem. Vanmaele hapte niet toe: in ruil voor zijn versie wilde de magistraat eerst op voorhand de volledige aflevering zien. Om te kijken wat hem verweten wordt en wie hem zwartmaakt, zodat hij zijn verdediging op een degelijke manier zou kunnen voeren. Vanmaele had in een van zijn contacten met VTM immers de naam van Geert De Brabander horen vallen, de cannabisboer die hij jaren terug opsloot en die eind vorig jaar beweerde dat hij een lichte straf kon kopen bij Vanmaele.

Alleen: VTM wilde daar niet op ingaan. De eis om de volledige reportage te zien en dan pas te beslissen of ze wilden reageren vonden ze daar "journalistiek van de pot gerukt". Na over-en-weer-gemail en nieuw contact op maandag bleek geen enkele partij toegevingen te willen doen. Met het bekende gevolg: Vincent Vereecke, de advocaat van Vanmaele, diende op dinsdagochtend een eenzijdig verzoekschrift in om de uitzending van 's avonds uit de ether te houden.

Vereecke kent de procedure trouwens prima: eind december zette hij een gelijkaardige procedure in op vraag van meervoudig moordenaar Freddy Horion. Die wilde toen vermijden dat VTM het programma Kroongetuigen zou uitzenden. Dat gebeurde toch. De rechter oordeelde dat Horion al veel langer wist dat dat programma er zat aan te komen. Dat hij veel te laat in actie schoot en dat een eenzijdig verzoekschrift daarom ongepast was. Bij Telefacts was die hoogdringendheid er wel, en had de rechter oren naar de argumenten van Vanmaele.

Toch blijft het vreemd: noch Vanmaele, noch zijn advocaat, noch de rechter hebben de bewuste reportage gezien. En toch beslist die laatste dat de reportage niet op het scherm mag komen, zonder zelfs maar naar de argumenten van VTM te luisteren.

Bokshandschoen

"Je reinste censuur", klaagde men bij VTM. Geef ze eens ongelijk, vindt Pol Deltour van de Vlaamse Journalistenvereniging, want Telefacts valt in deze geen fout te verwijten. "De journalist heeft de onderzoeksrechter verschillende keren om een reactie gevraagd. Bovendien ben je als journalist niet verplicht om de volledige reportage te tonen. De advocaat ging wel heel ver door dat te vragen. Nee, Telefacts heeft het spel correct gespeeld. Dit lijkt eerder op gerechtelijke zelfbediening."

Het eenzijdig verzoekschrift werd de voorbije decennia al veelvuldig ingezet als ultieme poging om artikels of reportages tegen te houden. De journalistenvereniging luidde telkens de alarmbel, maar ook media-experts als Dirk Voorhoof hekelden al ettelijke malen de 'juridische bokshandschoen' wegens ongrondwettelijk en gevaarlijk. "Er lopen in dit land politici, bedrijfsleiders, politiemensen, ambtenaren en zelfs magistraten rond die wel eens op slechte gedachten zouden kunnen komen", schreef hij al in 2009 in een opiniestuk in De Morgen. Aanleiding: een uitzendverbod voor Telefacts.

Het steeds terugkerende protest leidde echter nog niet tot een wijziging of schrapping van de procedure. Verschillende wetsvoorstellen werden ingediend, maar die bleven steevast liggen. Zelfs het feit dat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens de Belgische staat in 2011 hard op de vingers tikte, maakte geen indruk. Het Hof stelde toen nog eens duidelijk dat Belgische rechters geen uitzendingen op radio of televisie op voorhanden mogen verbieden. "De vrijheid van meningsuiting kan alleen beperkt worden met een zeer precieze wettekst." Die was er toen niet in België, en die is er nog steeds niet.

De bal ligt nu in het kamp van VTM. De zender zal verzet aantekenen tegen het voorlopig verbod van het uitzenden van de bewuste Telefacts-reportage. "Dat gebeurt deze week", valt te horen bij de zender. Eens dat gebeurd is, volgt er een procedure ten gronde. Maar terwijl een eenzijdig verzoekschrift op enkele uren tijd behandeld wordt, zal die beroepsprocedure wellicht twee à drie weken duren. De rechter zal dan wel beide partijen horen en hun argumenten beoordelen. Alleen: dat is dezelfde rechter die nu enkel moest luisteren naar de schriftelijke argumenten van de onderzoeksrechter en zijn advocaat. En die dan misschien zijn ongelijk zal moeten toegeven. Maar tot zolang blijft de reportage op het schap liggen. De dwangsom van 200.000 euro is zelfs voor VTM net iets te veel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234