Maandag 18/10/2021

Kernkabinet

Een mailverbod zal de burn-outcrisis niet oplossen. Integendeel

null Beeld Getty Images/Tetra images RF
Beeld Getty Images/Tetra images RF

Een wetsontwerp van minister Kris Peeters (CD&V) verplicht werkgevers tot klare afspraken over mails na het werk. Voer voor de prullenmand, vindt economie­filosoof Rogier De Langhe. ‘Alsof 9 to 5 de enige manier is om gelukkig te worden.’

Zijn die de-klok-rond-mails dan geen bron van stress? Alsof het werk nooit stopt. Een mens zou van minder uitgeblust raken.

Rogier De Langhe: “Bij sommige werknemers zal het misschien voor extra druk zorgen. Maar het plan van minister Peeters steunt op een grote misvatting: dat burn-outs in de regel worden veroorzaakt door te veel werken. België is koploper op het vlak van burn-outs, zelfdoding en depressie, en daar heeft onze arbeidsmarkt absoluut iets mee te maken. Maar in vergelijking met veel andere Europese landen ligt het gemiddelde aantal uren dat we werken relatief laag."

“De stress­epidemie is geen crisis van overwerk, maar een crisis van zingeving. Een wollig woord om te zeggen dat mensen meestal uitvallen omdat ze hun job niet meer betekenisvol vinden. Burn-out­studies leren dat die werknemers net vinden dat ze geen controle meer hebben over hun werk. Ze moeten taken uitvoeren die ze zelf niet nuttig vinden. Taken die hen geen gevoel van betekenis geven.”

Non-stop mails moeten beantwoorden geeft toch ook niet bepaald een bevredigend gevoel?

“Het is dubbel. De toevloed van mails zorgt inderdaad voor nog meer bureaucratie en overhead­taken die je afhouden van je echte werk waarvoor je je hebt geëngageerd, waar je gepassioneerd door bent en energie van krijgt. Anderzijds: door werknemers nog meer regels op te leggen, zoals hen verbieden om op bepaalde uren te mailen, ontneem je hen nog meer controle en eigenaarschap."

“Het plan van Peeters is volgens mij dan ook geen oplossing, maar net deel van het probleem. Werknemers hebben net nood aan minder hokjes en betutteling van hogerhand, en meer flexibiliteit.”

Voorstanders van het mailverbod waarschuwen dat flexibiliteit ook extra druk met zich meebrengt, dat werk steeds meer onze vrije tijd en privé verstoort.

“Vakbonden zien flexibiliteit vaak als een gevaar. Gewoon omdat het niet in hun strategie past: zij strijden voor de grootste gemene deler. Maar daarmee gaan ze voorbij aan de noden van een wereld die complexer wordt. Alsook aan de wensen van de mensen die ze eigenlijk moeten vertegenwoordigen: de werknemers."

“Zeker in tijden van samengestelde gezinnen is er net vraag naar flexibelere structuren in plaats van de klassieke 38 urenweek. In de week dat de kinderen bij de andere ouder zijn, wil je vaak net langer werken. Zodat je de week erna minder te doen hebt. Maar nu is de werknemer te vaak de speelbal van allerlei belangengroepen, zoals vakbonden en overheid, die in zijn plaats beslissen wat goed voor hem is."

“Stel: je kunt een interview, dat je echt graag wilt doen, enkel om acht uur ’s avonds afnemen, of gewoon niet? Dan wil je toch niet dat iemand je dat verbiedt? Nee, dan doe je dat, en werk je niet op een ander moment.”

Een vaak gehoord argument is dat flexibiliteit vandaag vooral de werkgever ten goede komt.

“Natuurlijk moet je erover waken dat bedrijven flexibiliteit niet gaan misbruiken om mensen om zes uur uit hun bed te mailen of bellen met extra opdrachten. Maar dit wets­ontwerp voelt, net als al die opgelegde burn-out­actieplannen, als symptoom­bestrijding. ‘Kijk eens, we doen er iets aan.’ Alsof je met opgelegde regels en het invullen van vragenlijsten zo’n complexe problematiek kunt bestrijden."

“Een werknemer wordt dan aangesteld als anti­burn-out­officer en moet zich bezighouden met een abstracte stijloefening, een bullshit­job, in plaats van zijn eigen werk. Waanzin. Zo versterk je die cyclus alleen maar. Men moet de echte oorzaken aanpakken.”

Makkelijk gezegd. Hoe doe je dat dan?

“De onderliggende oorzaak ligt volgens mij bij de opkomst en dwingelandij van het salariaat. In plaats van onze eigen baas te zijn, werken we voor een andere baas, in ruil voor een vast loon. Het salariaat werkt een ontkoppeling in de hand tussen het werk dat je doet en het eigenaarschap ervan. Waardoor je sneller het gevoel krijgt dat je niet zelf de vruchten plukt van je eigen werk."

“Dat geldt niet alleen voor werknemers. Ook de moderne vennootschap wordt sinds de tweede helft van de negentiende eeuw niet gerund door de eigenaars, maar door gesalarieerde managers. Wie controle heeft over zijn eigen werk, riskeert minder snel uitgeblust of hopeloos gestresseerd uit te vallen. De Franse arbeids­expert Denis Pennel schreef daar in 2014 een zeer boeiend boek over: Travailler pour soi.”

Vrij vertaald: we moeten allemaal zelfstandige worden?

“Het salariaat is op zich niet slecht. Sommigen werken het best in dienstverband met vaste zekerheden. Zeker als ze kinderen hebben. Maar overal voel je een nood aan meer autonomie en controle."

“Neem de banksector. Nog niet zo lang geleden was de bankier heer en meester van zijn lokale kantoor, zijn eigen baronie. Met direct contact met zijn klanten. Hij of zij voelde rechtstreeks wat zijn/haar werk voor impact en betekenis had. Nu zit die bankier ergens in een grote structuur, een hoofd­instelling, Excel-sheets in te vullen. Een ‘bullshit­taak’ die vaak geen voldoening schenkt. Dan loopt het pas snel mis. Die opschaling moeten we proberen om te keren.”

De technologische revolutie is toch niet af te remmen of om te draaien?

“Nee. Maar je kunt wel de balans herstellen tussen het werknemers- en zelfstandigen­statuut. Het ondernemerschap bevorderen. Dat is volgens mij de belangrijkste stap naar het weer gezond maken van onze arbeids­markt. Helaas vereist het een haast revolutionaire omwenteling van de manier waarop ons land is georganiseerd.”

Doe gerust een voorzet.

“De overheid promoot nu het salariaat heel erg, terwijl het zelf­standigen­statuut heel precair blijft. De slinger is doorgeslagen. Het salariaat is, met zijn verworven rechten en bedrijfs­wagens, zo voordelig in verhouding tot het zelfstandigen­statuut dat het een gouden kooi wordt."

“Nogmaals: voor sommigen is een vast dienstverband geschikt. Maar zij die eruit willen, hun job zelf willen invullen – en dat zijn er steeds meer – wacht een groot gat. Je moet meteen een omzet van tienduizend euro per maand draaien om er een gelijkwaardig loon uit te halen. De drempel is te hoog."

“Waarom kiezen zoveel mensen er toch voor om in Deliveroo- of Uber-verband te werken, ook al worden ze uitgebuit? Het gevoel dat ze flexibiliteit hebben en voor zichzelf kunnen werken in plaats van voor een baas, is hen meer waard dan een vast loon en goede voorwaarden. Men duwt die mensen nu in de handen van de Deliveroos en Ubers van deze wereld bij gebrek aan betere alternatieven.”

Ook zelfstandigen en freelancers worden vaak non-stop overspoeld met mails. Lonkt het gevaar niet dat de smartphone­generatie voortdurend met haar werk bezig is?

“Persoonlijk erger ik me dood aan die gedachte. Alsof 9 to 5 of andere afgelijnde werkconstructies de enige manier zijn om gelukkig te worden. Dat is achterhaald. Mensen kunnen gerust voor zichzelf grenzen afbakenen. Voor het salariaat, en dat is nog niet zo lang geleden, deden ze dat toch ook? Werk en leven vielen toen veel meer samen."

“En dat hoeft echt niet zo problematisch te zijn als sommigen doen uitschijnen. Zeker niet als je het gevoel krijgt dat je bezig bent met je passie, betekenisvol werk verricht en/of heer en meester bent van je job.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234