Maandag 21/06/2021

'Een loonplafond voor politici? Ik ben voor'

'Gemeenten moeten leven van wat ze ophalen aan belastingen. Ze moeten zich niet wagen aan economische activiteiten.' Johan Vande Lanotte (61) neemt in het debat van de week een markant standpunt in. Een 'machtspoliticus' over intercommunales, mandaten en de graaicultuur.

Een gesprek over 'De Macht' met Johan Vande Lanotte (sp.a) kan moeilijk anders beginnen dan met vragen over intercommunales. Vande Lanottes partij moest alweer door het stof toen bleek dat haar Gentse topper - inmiddels ex-topper - Tom Balthazar hoge vergoedingen opstreek met een keur aan bestuursmandaten. Zijn voorganger als burgemeester van Oostende, Jean Vandecasteele, vergaarde ook een hoog aantal mandaten. En het stopt maar niet.

"Het is niet niks, maar we moeten wel consequent zijn", zucht Vande Lanotte. "De wetgeving verplicht burgemeesters en schepenen bijna om een groot aantal mandaten op te nemen. Het is een manier om het toezicht bij de politiek te houden. Afvalophaling bijvoorbeeld is een essentiële dienst. Dan kun je als stad niet zeggen: doe maar op. Farys (drinkwater) en Eandis (energie) idem. Als je daar geen zicht op houdt, kun je geen grote werken doen. Jean had behalve het burgemeestersambt ook Openbare Werken in zijn portefeuille. Dan zit je automatisch op veel plekken."

Hoeveel mandaten heeft u zelf?

Johan Vande Lanotte: "Een tiental? Tot nu toe heb ik geen enkel betaald mandaat. Vanaf volgende maand word ik lid van het bestuur van IVOO. Er zijn daarbij vier vergaderingen die telkens 100 euro netto opleveren, maar na de oproep van mijn partijvoorzitter ga ik die vergoeding niet opvragen. Ik ben ook voorzitter van de Haven van Oostende, maar ik vind dat een essentieel deel van mijn job als burgemeester van een kuststad. Dus hoef ik geen cent extra. Het voorzitterschap van Toerisme Oostende heb ik zelfs afgestaan. Dat heeft me nog een kritische vraag van de N-VA gekost. Zij vonden dat ik mijn verantwoordelijkheid als burgemeester voor het toerisme moest opnemen. Zo is het altijd wat."

Sommige mandaten leveren hoge vergoedingen op, no questions asked. Dat is toch een probleem?

"Laten we dat probleem dan precies benoemen. Enkele politici hebben heel hoge bedragen gekregen voor prestaties die onbestemd lijken te zijn. Ik vind dat even erg als u. Er zijn grijze zones ontstaan, met nv's die zijn opgericht om vergoedingen uit te keren die hoger liggen dan wat een intercommunale mag geven.

"Het klopt niet dat politici rijk worden door niets te doen. Nu voeren we een onredelijk gesprek op basis van enkele onredelijke sommen. Mensen kennen het bedrag dat ze zelf netto in de maand krijgen. Als je daar bruto jaarlonen tegenover zet, dan lijkt het wel alsof alle politici poenscheppers zijn. Als de redelijkheid weer terugkeert in het debat, kunnen we kijken naar oplossingen. Een loonplafond voor beroepspolitici? Ik ben voor."

Kan een lokaal politicus een maandloon van meer dan 7.000 euro waard zijn?

"Ik zou nu moeten zeggen van niet, maar dat is te makkelijk. Hoe meet je wat een politicus waard is? Louis Tobback berekende ooit dat hij op 97 stond in de lijst van honderd topverdieners in de stadsdiensten van Leuven. Dat is niet slecht, maar een echte topverdiener is een burgemeester dus niet.

"In de privésector kun je becijferen wat iemand opbrengt voor het bedrijf. Hoeveel supporters willen een T-shirt van Kevin De Bruyne kopen? Dat kun je berekenen. De financiële waarde van een politicus kun je niet berekenen. In de politiek spelen ook andere, ethische vragen mee."

Hoe lossen we dit op?

"Die grijze zones moeten eruit. Dat lukt alleen als je de structuren fors vereenvoudigt. Gemeentebesturen moeten wat bescheidener worden. Eigenlijk hebben zij niks meer te zoeken in de energiesector."

Daniël Termont, sp.a-burgemeester in Gent, voorzitter bij onder meer Fluxys en Publigas, ziet dat helemaal anders.

"Ik kan u enkel zeggen welk standpunt ik al altijd verdedig binnen de partij. Gemeenten mogen voor hun inkomsten niet afhankelijk zijn van wat energie of waterverbruik oplevert. Dat leidt tot de perverse situatie dat je rijk wordt van de facturen van je inwoners. Gemeenten moeten leven van wat ze ophalen met belastingen. Ze moeten zich niet zelf gaan wagen aan economische activiteiten."

Dat is een pleidooi voor privatisering.

"Neen, ik pleit voor één overheidsholding op Vlaams niveau, met volksparticipatie. Dat zal tot professionalisering leiden. Waarom zijn die honderden mandaatjes er? Omdat iedere gemeente haar zeg wil. Dat leidt alleen maar tot versnipperd beheer. Het is een illusie om te denken dat je met zo'n structuur ook echt iets te zeggen hebt."

Deze zaak komt sp.a bijzonder slecht uit. Als Gent wankelt, wankelt alles. Ook Oostende.

"In 2018 zal ik drie jaar burgemeester zijn, een halve legislatuur. We zetten veel in beweging, maar of het voldoende zal zijn, weet je nooit. Op Binnenlandse Zaken dacht ik ook dat ik redelijk goed bezig was. (glimlacht) Zo goed dat Marc Dutroux kon ontsnappen.

"Je voelt dat Open Vld en N-VA, en ook wel CD&V, in 2018 ook lokaal gaan proberen samen te klitten om ons op zo veel mogelijk plekken buiten te zetten. In Oostende, net als in Gent of Leuven. Het maakt de opdracht voor ons eenvoudig: wij moeten winnen." (lacht)

Bart Tommelein is kandidaat-burgemeester.

"Dat heeft het voordeel van de duidelijkheid. Het mooie aan een politieke strijd in een stad of gemeente is dat mensen zien waarvoor je staat. Je kiezers zien wat je voor hen gedaan hebt, of niet gedaan hebt. We hebben hier een grote enquête gedaan, nooit eerder gebeurd in Oostende: 13.000 mensen hebben meegedaan."

Volgens de N-VA is er gemanipuleerd.

"Een onafhankelijk expert heeft in een rapport bevestigd dat schending van de privacy bij de digitale enquête onmogelijk was. Bij de enquête op papier evenzeer: het rapport zegt dat het in theorie had gekund, maar niet in dit concrete geval. Conclusie van de N-VA: zie je wel dat schending van de privacy mogelijk is. De halve waarheid is de grootste leugen."

We zouden uw bestuursstijl niet spontaan associëren met volksraadplegingen.

"Die autoritaire stijl is perceptie. Dat sleep ik mee voor de rest van mijn dagen. Lokaal bestuur functioneert anders. Ik geef toe dat ik dat heb moeten leren.

"In de federale regering is de bestuurscultuur vanzelf brutaler. Als er gescholden werd, schold ik mee. Ik heb op iedereen gescholden, maar ik heb geen enkele vijand overgehouden aan de politiek. Zelfs Jean-Marie Dedecker niet."

Het verschil met uw collega's is dat u die macht ongegeneerd uitspeelt.

"Ik ben een machtspoliticus geweest. Omdat het moest. Ik ga daar toch niet hypocriet over doen? Natuurlijk heb ik mijn macht gebruikt in de regering. Daarvoor had mijn partij mij daar gezet. Anders kon ik net zo goed thuisblijven.

"Meestal was ik de vice van een van de kleinste partijen in de regering. Dan kun je niet te kieskeurig zijn over hoe je met macht omgaat. Als je niet bereid bent om te knokken, lopen ze over je heen. Ik heb altijd beseft dat ik meer dossierkennis moest hebben dan de anderen om een slag te kunnen binnenhalen.

"Als minister van Begroting moet je een sterk karakter hebben, en je moet dat karakter gelijk verdelen over al je collega's. De grootste bedreiging is dat alle ministers samenspannen tegen jou. Als ze gaan denken dat ze allemaal een euro kunnen krijgen als ze samenwerken, dan ben je eraan. Iedereen moet het gevoel hebben dat hij even slecht behandeld is." (grijnst)

Daar schiep u plezier in?

"Aan slecht karakter heeft het me nooit ontbroken. Een vaste truc was om diep in een dossier een moeilijke passage te zoeken en dan om uitleg te vragen aan de betrokken minister. Negen op de tien had die dan niet gelezen, en stonden met de mond vol tanden. Dan kon je zeggen: als jij het zelf niet weet, ga ik er geen geld voor geven."

De huidige minister van Begroting, Sophie Wilmès (MR), houdt zich liever wat meer gedeisd.

"Welke minister van Begroting? De minister van Financiën trekt aan alle touwtjes. En dat zie je aan de begroting. Waarom hebben we een probleem met de overschatting van de belastinginkomsten?

"Omdat er geen minister van Begroting is die de minister van Financiën op tijd op zijn plaats zet. Iedere minister van Financiën probeert de inkomsten te overschatten om te vermijden dat hij de belastingen moet verhogen. Dus gokt hij dat er meer inkomsten zullen zijn. Als dat dan tegenvalt, dan moet er bespaard worden: niet zijn probleem.

"Ik heb niks zelf uitgevonden. Ik heb alles geleerd van Herman Van Rompuy toen hij op begroting zat (1993-'99, red.). Het verschil is dat hij in de luwte werkte. Ik bewonder dat, oprecht. Zelfs als president van de EU behield hij die discretie. En toch kreeg hij altijd zijn goesting.

"Herman is een erg loyaal politicus. Toen Elio Di Rupo in de affaire-Trusgnach genoemd werd (een informant beschuldigde in 1996 toenmalig vicepremier Elio Di Rupo valselijk van seksuele contacten met minderjarigen, red.), heeft Herman op de kern gezegd dat hij Di Rupo geloofde en dat er verder geen woorden aan vuil gemaakt moesten worden. Als CVP-vicepremier, hè. Ik vond dat ongelooflijk straf. En daarmee was de affaire van de baan. Ik heb daar toen ook mijn rol in gespeeld."

Hoezo?

"Ik was toen ook vice en minister van Binnenlandse Zaken. Het schandaal brak uit op een zaterdag met een artikel in Het Nieuwsblad. Op maandag stonden er uittreksels van twee pv's in de krant, waarin de betrokkene zei dat hij als minderjarige seks had gehad met Di Rupo.

"Door een gunstige wind belandden vier pv's op mijn bureau bij Binnenlandse Zaken. Eén blik volstond om te zien dat die getuigenis bij elkaar gefantaseerd was. Toen heb ik zelf naar Luc Van der Kelen van Het Laatste Nieuws en Yves Desmet van De Morgen gebeld om te zeggen dat het opgezet spel was. Ik heb de pv's aan Van der Kelen laten bezorgen, en aan Desmet heb ik de naam gegeven van de man die Di Rupo belasterde, zodat ze zijn profiel konden checken. De man bleek een geschiedenis van oplichterij te hebben.

"Dat is de enige keer dat ik hoofdredacteurs zelf gebeld heb, maar ik vond het de moeite waard. Er is toen met het leven van een mens gespeeld, die toevallig mijn collega in de ministerraad was."

'Mensen wisselen graag van heerser omdat ze geloven dat ze het dan beter krijgen.'

(Machiavelli, De heerser, III, 1 )

Wanneer zat u op het toppunt van uw macht?

"Op Overheidsbedrijven (2003-'05). Bij de regeringsonderhandelingen is toen beslist dat ik dat mocht hebben als ik Begroting erbij deed. Echt waar! Ik had het grootste kabinet van allemaal. Daar kwam kritiek op, maar dat kon ik me niet aantrekken, want ik werkte ook het hardst van allemaal. (grijnst) Het is nog waar ook! Maar als je dat zelf zegt, word je dus niet de populairste politicus van het land. Dat is me nooit gelukt. Daarvoor miste ik een zekere aaibaarheid, en een aanleg voor omfloerstheid. Ik doe aan politiek zoals ik basket: als je de bal hebt, moet je de kortste weg naar de ring zoeken. Wil je de populairste zijn, dan moet je meer voor de tribune spelen.

"Op Overheidsbedrijven hebben we de Post geherfinancierd en een private partner gezocht. Belgacom is een beursgenoteerd bedrijf geworden met een overheidsaandeel. Alleen bij de NMBS is het mislukt. De nieuwe structuur met drie geledingen heeft nooit goed gewerkt."

U hebt NMBS-pakjesdienst ABX voor een appel en een ei verkocht. Dat was niet fraai.

"ABX was niet mijn idee, ik heb het moeten opkuisen. Het idee om de NMBS zijn eigen internationale pakjesdienst te bezorgen, dateert uit de tijd van Etienne Schouppe, in de jaren 80 nog. Toen ik minister was, was Karel Vinck de CEO. Ik was nog maar drie dagen bezig toen Karel me dringend wilde zien: ABX ging kapot, we zouden Frankrijk moeten afstoten. Uiteindelijk hebben we ABX helemaal moeten verkopen."

Tegen een veel te lage prijs?

"Neen. De Europese Commissie zei: verkopen voor het einde van het jaar of de boel gaat failliet. Als je op de markt gaat staan met appels en met een bordje dat ze voor twaalf uur verkocht moeten zijn omdat ze anders niks meer waard zijn, dan kun je moeilijk nog een hoge prijs krijgen. We zijn zelf nog naar Denemarken gegaan om het bedrijf dat later voor het dubbele van de prijs ABX gekocht heeft te smeken om mee te bieden. Ze wilden gewoon niet. Te riskant."

Mogen we zeggen dat u een betere minister dan partijvoorzitter was?

"O ja, ik kon dat gewoon niet goed. Mijn sterkte is dat ik vlugger en langer kan studeren dan een ander. Ik heb een gemiddelde intelligentie. Meer is het niet. Sommigen denken van wel, en hoe meer er dat denken, hoe beter. (lacht)

"Ik ben een blokbeest. Dat moet een voorzitter vooral niet zijn. Een voorzitter moet meer met oneliners werken. Dat moest ik mezelf telkens aanleren. Ik ben vaak te veel door kennis gehinderd. Ik zou het heel erg vinden, als men zou zeggen: je weet niet waarover je spreekt. In 2007 hebben we een programma gemaakt en we hebben dat van a tot z laten berekenen. Iedereen zei: proficiat. Je wint daar juist niets mee. Niemand gelooft dat het juist is."

De kritiek over uzelf als voorzitter, hoor je ook vaak bij John Crombez.

"Hij heeft dezelfde moeite. Hij leest ook zijn rapporten, zoals ik. Het voordeel voor John is dat hij vijf jaar heeft. Ik heb het hem ook gezegd: voor eind 2016 moet je niet hopen dat er iets gaat lukken. Partijen die zo lang aan de macht geweest zijn, ontluizen niet in een jaar of twee."

Dan had Bruno Tobback toch ook best wat langer kunnen blijven zitten?

"Daar speelden andere factoren mee. De leden hebben daarover beslist. Punt aan de lijn."

Uw type van sociaaldemocratie - in de macht gaan zitten - wordt afgestraft, nu ook elders in Europa.

"Wie zegt dat de sp.a zich kapotgeregeerd heeft in de voorbije twintig jaar, dwaalt. Door regeringsdeelname hebben we ons programma kunnen uitvoeren, maar we zijn wel electoraal verzwakt daardoor. Wij zijn er in geslaagd de sociale zekerheid te behouden en te versterken, bijvoorbeeld met een maximumfactuur in de gezondheidszorg of de inkomensgarantie voor ouderen. De ongelijkheid is in die periode zelfs gedaald in Vlaanderen. Dat is bijna een unieke prestatie in de wereld. Ik weiger dat een mislukking te noemen. Het migrantenstemrecht heeft ons in 2004 4 à 5 procent gekost. Erg? Dat was het waard.

"Mensen stemmen altijd op de hoop van de toekomst, en niet op de realisatie van het verleden. Je stemt op iets dat je niet kunt bereiken. Mensen zijn geen wiskundige computermodellen. Obama heeft de autoindustrie gered. In de industriestaten hebben ze vervolgens de Democraten weggestemd. Het gaat om emotie, toekomstperspectief, verandering."

Dan bent u er zeker van dat de sp.a gaat winnen in 2019?

"Zal onze ontluizingsperiode lang genoeg geweest zijn? Ik weet het niet. CD&V heeft daar acht jaar over gedaan. We hebben nog twee jaar. In politiek is dat een eeuwigheid."

Voorspelt u dan een nederlaag voor N-VA?

"Daar ziet het toch gewoon naar uit? Iedereen schrijft hoe fantastisch de partij het doet, maar in de peilingen verliezen ze 5 à 7 procent. In twee jaar tijd van 33 naar 26 procent in de peilingen, dan heb je niet veel gewonnen, me dunkt."

'Een machthebber moet zo verstandig zijn om de schande te vermijden van de slechte eigenschappen die hem van zijn macht kunnen beroven.'

(Machiavelli, De heerser, XV, 3)

Uw carrière valt uiteen in twee delen. Eén voor de publicatie van De keizer van Oostende (2012), één erna. Correct?

"Dat is het leven. (lacht) Ik had zelfs niet door dat dat boek er kwam. Die mannen hebben eens drie uur lang met mij gesproken, en ik dacht dat er nog wel van die gesprekken gingen komen. Dat is nooit gebeurd. Wanneer je grootste politieke opponent zijn medewerker laat meewerken aan een boek dat gericht is tegen jou, weet je wat het resultaat zal zijn.

"De uitgever heeft me zelf gezegd dat er voor het energiegedeelte samengewerkt is met mensen van Electrabel. Had ik de elektriciteitsprijzen niet geblokkeerd en ze daarna 15 procent laten dalen, dan had dat boek er nooit zo uitgezien."

Uw manier van besturen lokt dit soort kritiek toch uit? Al wat niet verboden is, lijkt voor u toegestaan.

"Verhalen, verhalen... De directeur van het Economisch Huis heeft mij een brief geschreven om te vragen of ik zijn wedde wilde aanpassen aan wat in het boek staat. Als je niet eens iets correct kunt noteren wat zo simpel te controleren is... Ik heb heel wat van die fouten weerlegd, en dan zeggen ze: wij zeggen dat niet, iemand anders wel. Hearsay. Ik denk dat goede journalistiek niet doet aan 'van horen zeggen'."

Ze hebben er dan ook een prijs voor betaald.

"Ík heb de prijs betaald."

Dus hebt u toenmalig VRT-hoofdredacteur Luc Rademakers gevraagd hen op non-actief te zetten?

"Maar neen! Ik heb daar niks mee te maken gehad. Integendeel, juist het feit dat ze gesanctioneerd zijn, heeft mij ongelooflijk geschaad. Ineens waren zij de sympathieke sukkelaars. Ik zou wel zot zijn om dat te vragen."

Volgens Oostendse partijgenoten beschrijft het boek accuraat uw bestuursstijl.

"Nog zoiets: ik dicteerde zogezegd het beleid in Oostende via vergaderingen op zaterdagochtend. We hebben die jaren waarover het ging, één keer twaalf keer en één keer vijftien keer vergaderd. Iedere fractie in iedere gemeente komt maandelijks bijeen! Waar is het schandaal? Perceptie!"

Die werkt u toch in de hand? De basketclub die u vroeger mee bestuurde, wordt gesponsord door bedrijven waarmee de overheid contracten heeft. Toch niet gek dat mensen verbanden zien?

(geërgerd) "Dus Oostende is een stad van 70.000 inwoners en die kan geen basketbalclub hebben omdat ik hier woon? Telenet is beginnen te sponsoren toen ik in de oppositie zat en geen enkel serieus mandaat had. Hoe verdacht! Dat in Antwerpen de haven de overheid als grootste sponsor heeft, is wel normaal? Daar schrijft niemand over. De stad betaalt niets voor de basket. Hier is het vreemd dat er sponsors komen als de ploeg kampioen wordt. (gespeeld) 'Neen, Vande Lanotte zal dat wel geregeld hebben.'"

Bij Electrawinds idem. Formeel niks aan de hand, maar u wipte wel erg vlot van politiek naar bedrijfsleven.

"Er is geen enkele investering geweest bij Electrawinds die niet publiek gemaakt is. Door de mensen die achteraf in het parlement grote heisa maakten, is er nooit een vraag gesteld. Integendeel, Groen is indertijd nog naar Electrawinds gekomen om er hun fractiedagen te organiseren. Toen het goed ging, was er geen kritiek. Maar toen het slecht ging, was het Vande Lanotte. Groen was toen de eerste om kritiek te uiten."

Het is toch vreemd dat u eerst voor subsidies zorgt, en daarna voorzitter wordt in het uitverkoren bedrijf?

(boos) "Maar ik héb niet voor subsidies gezorgd! Ik was geen minister van Economie, dat was de regering in haar geheel! Die onder meer onder invloed van Groen besliste dat ze de offshore moest ondersteunen, zoals dat ook in andere landen gebeurde. Achteraf zijn de concessies niet door mij of door de regering gegeven, maar door de regulator, de CREG (Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas) - een autonome instelling! En de finale vergunning op het laatst heb ik niet gegeven. Dat heb ik aan staatssecretaris Wathelet gelaten."

Maar u hebt wel getekend.

"Klopt niet. Als een minister zegt dat hij verhinderd is, dan moet de vervanger in naam van de minister tekenen, maar het is de beslissing van de vervanger. Ik heb noch de subsidies toegekend, noch de concessies, noch de vergunning."

Is het niet gewoon slimmer om als politicus, en zeker als ex-minister, uit de privé te blijven?

"Niets doen is altijd het slimste. Plat liggen is de hoogste vorm van rust. Ik ben minister geweest en dus mag ik niet meer geëngageerd zijn? Wat een onzin. Als je een maatschappij wilt met deze regels, ga je niet veel geëngageerde mensen meer hebben. Ik heb de twee jaar ontluizing gerespecteerd. De strengste regel in Europa heb ik gerespecteerd."

Moet voor socialisten de morele standaard in centenkwesties niet wat hoger liggen?

"Mijn morele standaard ligt hoog. Ik geloof oprecht in de nood aan een energietransitie en ik engageer me daarvoor. Wat is dan mijn immoreel gedrag? Het enige probleem met Electrawinds is dat het geen succes geworden is. Dan is het makkelijk schieten.

"Natuurlijk wist ik dat dat een risico was. So what? Je job als politicus en geëngageerde mens is toch geen risicobeheersing? Anders zou ik in mijn leven nog niet veel gedaan hebben. Ik ben geen platzak. Ik ben in de politiek, in de jeugdbeweging, in actiegroepen gegaan omdat ik me wilde engageren in verandering."

"Als ik bij alles wat ik deed eerst aan de risico's had gedacht, dan was ik nu advocaat, of misschien rechter in een of ander internationaal hof."

Uw partij lijdt onder die stijl.

"Je kunt heel voorzichtig zijn en waarschijnlijk is dat zelfs voor de partij beter. Maar zo zit ik niet in elkaar. Dan blijf ik liever thuis. Je engageert je 100 procent, en als het dan niet goed loopt, dan moet je het er maar bij nemen. En in 2014 ging ik als enige in mijn partij vooruit bij de verkiezingen."

En dat het goed opbrengt, staat daar los van?

"Als je zoiets doet, wil je daar natuurlijk iets aan verdienen. Dus ja, ik heb daar goed mijn boterham verdiend. Heb ik fenomenaal verdiend? Neen. Ik kreeg als voorzitter van de raad van bestuur een vergoeding die het dubbele is van de leden. Ik heb in die Electrawinds-periode netto gemiddeld 3.800 euro per maand verdiend. Ik werkte er quasi full-time. Na een maand kwamen ze af met opties voor aandelen, maar ik heb toen neen gezegd. Mocht ik geïncasseerd hebben, dan zou ik geen gezag meer hebben gehad, want al mijn beslissingen zouden in het licht van mijn eigen portemonnee geduid worden.

"Had ik geweten dat ik later terug in de politiek zou gaan, had ik het misschien niet gedaan. Maar ik was ook niet van plan terug te komen."

'Iemand die macht heeft, moet zich er niet te veel van aantrekken dat hij zich de slechte faam van wreedheid op de hals haalt.'

(Machiavelli, De heerser, XVII, 1)

Uw ultieme machtsstrijd vocht u uit met Electrabel.

"Zij hadden slechte kaarten. Ik ben met Gérard Mestrallet (CEO Engie, red.) gaan eten, op verzoek van Steve Davignon. Ik heb hem daar gezegd: de prijs die u aanrekent voor gas is 15 procent duurder in België dan in Frankrijk voor iets wat je samen aankoopt. En hij zei: 'Oui, c'est vrai. Ce n'est pas tenable, je le sais. Et je ne peux pas faire autrement.' Ik heb geantwoord: 'Oké, maar we gaan dat niet tolereren.' Dat zijn die langetermijncontracten uit de jaren 70 die de regering destijds vroeg. Dat was toen misschien verstandig, maar nu niet meer. Wij transfereerden geld naar Frankrijk, dat hoefde ik toch niet te aanvaarden? En we hébben de prijzen van gas en elektriciteit structureel naar beneden gehaald."

Tijdelijk. Daarna zijn ze wel gigantisch naar omhoog gegaan.

"Ná ons. We zijn in 2007 uit de regering gestapt. Binnen de maand waren de prijzen 15 procent hoger. Ik heb ze dan weer kunnen verlagen. We zijn in 2014 opnieuw uit de regering gegaan, en binnen het half jaar waren de prijzen weer 20 procent hoger. Met ons zijn de prijzen iedere keer gedaald. Men kon dat nu ook. Maar natuurlijk moet je daarvoor een aantal beslissingen nemen."

Had u de macht van Mestrallet onderschat?

"Nee, want finaal heeft hij veel geld verloren."

En u?

(grinnikt) "Ik alleen een beetje reputatie."

De manier waarop u hier burgemeester bent geworden en de vorige burgemeester opzij hebt geduwd, laat zien dat u dat niet zo belangrijk vindt.

(koeltjes) "We hebben een afspraak gemaakt, zoveel jaar geleden al. Hij deed nog heel graag openbare werken, maar wilde na achttien jaar het burgemeesterschap afbouwen. Wat men daar ook over zegt, Jean (Vandecasteele, red) is samen met mij in 1991 aan de heropbouw van de partij begonnen. Die was ontbonden en we hadden hier een eerste mosselsouper met ocharme vijftig mensen. We hebben dat samen heropgebouwd en zijn compagnons de route sindsdien."

Toch wordt gezegd dat hij niet zo graag wilde vertrekken.

"Vraag het hem, hè. Alleen al die wijkvergaderingen zijn 32 vergaderingen per jaar met honderden mensen. Hij heeft dat achttien jaar gedaan. Dat was genoeg voor hem."

U hebt zestien jaar geleden gezegd: 'De job van burgemeester is veel te uitputtend om op je oude dag nog burgemeester te worden...'

"Ik ben nog niet op mijn oude dag, hè!" (lacht)

U zei toen ook: 'Ik ben niet van plan om na mijn 55 nog politiek actief te zijn.'

"Ik was toen 45. Jeugdige overmoed. (lacht) Hoe ouder je wordt, hoe jonger je je voelt. Dat is menselijk, zeker? Ik ben nu 61. Ik zou graag nog wat verder willen doen."

Het is ook menselijk om je aan de macht te blijven vastklampen.

"Als je machtswellusteling bent, moet je geen burgemeester worden. Ik doe dit nog graag, en ik heb me er weer ingesmeten. Met het parlement ben ik gestopt. Ik ben niet de toekomst van de partij."

Stel dat u in 2018 verkozen wordt, en nog zes jaar burgemeester kunt worden. Dan bent u op het einde..

"...69."

En dat is wel een mooie leeftijd om te stoppen?

"Ik denk nu dat 67 een mooie leeftijd om te stoppen is. Maar ik durf dat niet meer te zeggen. Als ik stop, dan zal ik helemaal stoppen. Dan ga je me nooit meer zien. Ik heb twee keer ontslag genomen, zonder met de ogen te knipperen."

U bent wel altijd teruggekomen.

"Ja, maar wel altijd eerst ontslag genomen. Na de ontsnapping van Dutroux moest ik niet weggaan. Ik was in de Kamer toen het nieuws kwam dat Dutroux ontsnapt was. Ik heb onmiddellijk gebeld met de rijkswacht: 'Schiet hem niet neer. Pak hem.' Daarna ben ik naar de Senaat gegaan, waar Louis Tobback was. En tegen hem heb ik gezegd: 'Allee, het zal weer aan u zijn'."

Lees alle vorige afleveringen van deze serie op demorgen.be/hetmonstervandemacht

Twee vragen

Hoeveel verdient u?

"Als burgemeester krijg ik 4.000 euro netto. Als professor bij de UGent komt daar nog iets van een 1.200 euro netto bij. Ik heb nu juist vernomen dat ik ook recht heb op een pensioen als parlementslid. Ik heb laten weten dat ik daar afstand van doe zolang ik burgemeester blijf. Ik krijg wel een soort rente van 500 euro die ik aanvaard."

Wie is volgens u de machtigste politicus van het land?

"Dat moet wel Bart De Wever zijn. Als je als voorzitter van de grootste partij van het land gewoon aan de zijlijn kunt blijven staan, dan moet je wel de machtigste zijn. De Wever geniet van macht zonder verantwoordelijkheid. Maar daar ligt wel de sleutel voor het slecht functioneren van de regering. Zelfs als De Wever er zelf geen zin in had, had N-VA de premierpost moeten krijgen. Je kunt die verantwoordelijkheid niet op de schouders van een van de junior partners leggen. De eerste minister moet troepen achter zich hebben. Nu zien we een premier die bijna moet smeken om loyauteit in de Kamer. Een treurig schouwspel."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234