Dinsdag 26/01/2021

Een lijk op mama's mountainbike

Wat doe je, als je als Openbaar Ministerie de vermoedens tegen de jongen wiens moeder werd vermoord niet hard kunt maken? Als de bewijsvoering eigenlijk vooral komt via de buik en het mysterie blijft hangen hoe het lijk kon wegfietsen en een duik nemen in het Albertkanaal? Het assisenproces tegen Hubert Hapunowicz.

I'm sorry momma! / I never meant to hurt you! / I never meant to make you cry; but tonight / I'm cleaning out my closet!'In de statige assisenzaal van Tongeren is op het beeldscherm een clip te zien van Eminem. Met een blik die "I rest my case" lijkt uit te drukken turft rechercheur Eric Valkenborg de juryleden. De clip, waarin Eminem heel hard tekeergaat tegen zijn moeder, merkt hij op, zat tussen de muziekbestanden op de pc van verdachte.

Een ander deel van de bewijsvoering kwam uit de kast van die pc, toen die door de computerpolitie werd geopend. Veertien kindertekeningen op bierkaartjesformaat waarop een kind zijn moeder vermoordt. Door haar te onthoofden op een schavot, met een bazooka, met een vlammenwerper."De tekeningen zijn gedateerd", zegt Valkenborg. "Toen hij ze tekende, was hij dertien, veertien jaar oud. Wij vroegen hem om uitleg. Hij had ze samen met zijn portefeuille in de pc verstopt. Hij wou haar de tekeningen geven met moederdag."

Het lichaam van Jolanta Hapunowicz (42) wordt in de ochtend van woensdag 6 mei 2009 aangetroffen in het Albertkanaal in de buurt van Stokrooie. Het vertoont sporen van strangulatie, zes gebroken ribben en een geperforeerde long. Als de politie aanbelt bij de dan twintigjarige Hupert draagt zijn lijf de sporen van een schermutseling. Zijn vingerknokkels zijn gehavend, hij is gekrabd.

Hij is hobbybokser, zegt Hubert. In zijn kamer hangt een boksbal. De vorige avond was er inderdaad een handgemeen met zijn moeder, geeft hij ook toe. Over de afstandsbediening; Hij wou naar de halve finale van de Champions League kijken, Arsenal tegen Manchester United. Zij niet. Hubert, twintig jaar oud en laatstejaars aan het KTA2 in Hasselt, kan in zijn eerste verhoor tot in detail het wedstrijdverloop beschrijven. 1-3 voor Manchester, twee doelpunten van Ronaldo en één van "die Koreaan".

Moeder en zoon kwamen in 2002 naar België. Hij was dertien en moest Nederlands leren en nieuwe vriendjes vinden, wat aardig is gelukt. De directrice van het atheneum getuigt: "Een voorbeeldige leerling." Hubert spijbelde wel eens, om in een fabriek wat bij te verdienen. Met dat geld kon hij mee op schoolreis. Stiekem, want mama mocht niet de kans krijgen zijn geld te stelen. Nadat ze er een keer dronken was verschenen, verzweeg hij haar de data van oudercontacten.

Jolanta had geen baan, tenzij als gezelschapsdame in wat wordt omschreven als "een meedrinkcafé". Ze was ijdel en zou volgens rechercheur Valkenborg nooit de deur verlaten zonder handtas en make-up. Het lijk draagt geen make-up, de handtas staat in de flat. Ook de etui met het pakje L&M Light en de aansteker liggen in de flat. De deur van de slaapkamer staat open, het lijk heeft geen sleutel op zak, dus is Hubert de enige logische verdachte, vindt Valkenborg. Moeder en zoon sloten namelijk altijd hun kamers voor elkaar af. Zij stal van hem om in de nachtwinkel Scotch of blonde Leffe te kopen, hij van haar om schoolrekeningen te betalen. "Al van toen ik kind was", zegt Hubert. "Ik had zo'n houten kistje met Poolse munten. Ze heeft toen een bijl gepakt. Ze had geld nodig voor drank."

Vriend des huize Rudi Jonckers noemt de situatie "erger van verziekt". De afgelopen jaren is de politie twaalf keer naar het sociale flatje in de Hasseltse Hovenstraat geroepen voor incidenten. Geroep, getier, moeder en zoon die aan het vechten zijn. Voor de rechercheur is het plaatje helder.

Op de vloeren is met CSI-apparatuur gezocht naar sporen die kunnen wijzen op het verslepen van een lijk. Die zijn er niet. Onder de vingernagels van Jolanta is wel DNA aangetroffen. Zijn DNA. Logisch, zegt hij: "Ze had me goed vast."

Compleet apathisch

Hubert wordt op 6 mei 2009 meteen gearresteerd. De voornaamste aanleiding is zijn houding als hem een foto van zijn zonet uit het kanaal opgeviste moeder wordt getoond. "Hij reageerde compleet apathisch", zegt Valkenborg. "Hij stelde geen vragen naar hoe, waar en wanneer. Zoiets hadden wij nog nooit meegemaakt. Tijdens een verhoor hebben wij tweeëneenhalf uur op hem ingepraat. Hij zei ons dat hij niets te verklaren had en geen zin had om haar begrafenis bij te wonen. Hij had ook geen spijt van haar dood, zei hij."

Vanuit hun perspectief is het een kwestie van geduld voor deze jongen door de knieën zal gaan. Maar Hubert ontkent. Na de schermutseling over de afstandsbediening is zij "naar buiten gegaan". Ze is in de tweede helft nog even teruggekeerd voor een tweede ruzie over de afstandsbediening en opnieuw verdwenen. Hij zegt geen idee te hebben waar naartoe of met wie.

Hubert Hapunowicz heeft zich voorbereid op het proces. Hij is in het publiek gaan zitten bij de processen van de gifmengster van Borgloon en de moord op een apothekeres uit Landen, in deze zelfde rechtszaal. Het is hem opgevallen dat de selectie van juryleden een cruciaal onderdeel is. Verdediging en aanklager mogen elk enkele kandidaten wraken, waarbij de aanklager op basis van uiterlijk en beroep domme mensen zal verkiezen en de verdediging hoger opgeleiden. Het is nooit eerder vertoond, maar op dit proces wraakte de beschuldigde enkele juryleden.

Hapunowicz, nu 24, vatte dit proces aan als een vrij man. Hij nam een weekje vrij en gaat ervan uit dat hij maandag weer aan het werk gaat.

"Ik heb hem ervaren als iemand die precies boven mij staat", zegt Ilse Lommelen, de onderzoeksrechter die hem meldde dat hij was aangehouden. "Veel mensen reageren als een bang vogeltje. Bij hem had ik dat gevoel helemaal niet."

Hubert is allesbehalve een bang vogeltje. Hij gaat zo veel als mogelijk in dialoog met de jury. Hij heeft, geeft hij toe, in Polen zijn naam al laten veranderen. Via Google zal Hapunowicz nog jarenlang blijven leiden naar berichten over dit proces. Hij haatte zijn moeder, klopt. Zijn jeugd was een hel, klopt. Maar: "Ik heb het niet gedaan." Wat voor motief kan hij gehad hebben, op een zucht van zijn eindexamens? Hij zat zes weken verwijderd van zijn diploma en zou alleen gaan wonen.

Liever abortus

Dit is het soort assisenproces waarvoor voorstanders van volksrechtspraak graag de ogen sluiten. Op maandag, net voor Eminem, worden op verzoek van de verdediging tapes vertoond van zijn verhoren uit september 2009. Hij zit dan vier maanden in voorarrest, en vindt het prima zo: "Mijn cel is proper. Er is kabel-tv, er is een koelkast. Niemand komt mij wakker maken om twee uur 's nachts."

Ondervrager: "Wat vond zij ervan dat jij wou vertrekken?"

Hubert: "Ze vond het veel erger dat ik nog bij haar was."

"Hoe voel je je daarbij, als je moeder zegt dat ze je liever kwijt dan rijk is? Heeft ze je dat ooit zo gezegd?"

"Ja, ze zei dat ze liever een abortus had gedaan. Ach, mij maakte dat niet uit."

Leugendetector saboteren

De leugendetector heeft geen juridische bewijskracht. Het staat de verdachte vrij er niet in te geloven. De tapes laten zien wat er dan in de praktijk gebeurt.

Ondervrager: "Zo'n test is tussen de 92 en 98 procent betrouwbaar. Da's vrij veel, nee?"

Hapunowicz: "Meen je dat?"

"Als ik zou worden beschuldigd van iets dat ik niet heb gedaan, dan zou ik naar die leugendetector gaan."

"Ik weet het niet."

"Waarom twijfel je?"

"Ik geloof daar gewoon niet in. Ik zou daar even over willen nadenken."

"Ik wil je niet pushen, maar je maakt je meer verdacht als je nee zegt."

Hubert zal uiteindelijk de test met de leugendetector ondergaan. En bewijzen dat je die kunt saboteren. "Door trager of sneller adem te halen", sakkert Olivier Beullens, polygrafist. "Op internet kun je lezen hoe dat moet." De getuigenis van de polygrafist, die volhoudt dat zijn apparaat wél wetenschappelijke onderbouwde merites heeft, moet ertoe bijdragen dat de jury Hubert niet enkel ziet als een leugenaar, maar als een getrainde leugenaar.

Hubert: "Ik heb er geen boeken over gelezen. Ik denk dat ik er ooit een documentaire over heb gezien, en ik geloof niet dat ik die heb uitgekeken. Het zou kunnen dat ik eens op Wikipedia heb gekeken."

Zwemmende poppen

Jolanta is op dinsdagavond rond negen uur nog levend gezien door een buur. Haar lijk wordt op woensdag om 8.14 uur opgevist in het Albertkanaal. Gesteld dat haar zoon de moordenaar is, heeft hij negen uur de tijd gehad om het lijk tot op die plaats te krijgen. De vraag is hoe. Middenin de assisenzaal staat het vervoermiddel uitgestald waarmee de jongen het volgens de speurders heeft gedaan. Mama's mountainbike.

Ook die was een bron van geruzie. Hij had geen fiets, hij wou er wel graag een. De hare stond ongebruikt in de fietsenstalling, hij mocht er niet mee fietsen. Nadat het Disaster Victim Identification Team had geconcludeerd dat het "erg moeilijk" is een manier te bedenken waarop je een lijk over acht kilometer kunt verplaatsen per fiets, is de federale politie van Hasselt zelf aan de slag gegaan. Een pop van 52 kilo die dienst deed bij de wedersamenstelling van de moord op Annick Van Uytsel is in een deken gebonden en op de fiets getild - voeten op het stuur, schouderbladen op het zadel.

De zaal krijgt ook hier een filmpje van te zien. Een agent legt de pop op de fiets, als was het een opgerold tapijt (lijkstijfheid treedt normaliter pas twee tot zes uur na het overlijden op). En dan: wandelen maar, handen aan het stuur, de pop horizontaal op de fiets.

Onder gefluister vanuit het publiek ("allee, dat kán toch niet") wijst Valkenborg mogelijke staproutes aan. Er is eerder een andere pop in het kanaal gegooid en die gaf aan dat het lijk acht kilometer verder in het kanaal is gegooid. Dus blijft de agent maar stappen, over een brug over het kanaal. Langs het jaagpad naast het kanaal. Er zijn talloos veel gelegenheden om de pop eerder in het water te gooien, maar de agent blijft stappen met de mountainbike. De wandeling duurt één uur en drie minuten.

Een jurylid: "Ik ken die omgeving. Daar zijn twee nachtcafés. Daar staat 's nachts altijd veel volk buiten."

Valkenborg, geërgerd: "Men vroeg ons of het mogelijk is. Wij hebben uitgevoerd wat ons is gevraagd."

Vezelsporen

De situatie doet denken aan het proces tegen Olav Herreman in Gent, drie jaar geleden. Toen deden de speurders hem het lijk van Joke Van Steen vervoeren, achterop een brommer. De jury pikte het niet en sprak Herreman vrij. Nu moeten de twaalf gezworenen hun oordeel baseren op scenario's en veronderstellingen. Het zou kunnen dat het lijk op een andere plaats in het kanaal terechtkwam en door wind en stroming is verplaatst.

Vezelsporen van Jolanta op een roze deken in het appartement én op het zadel van de fiets zouden het scenario van het transport kunnen verklaren. Het zou ook kunnen dat Jolanta kort voor haar dood de deken over zich sloeg. Op de deken zitten mossporen. Van een soort mos dat volgens een deskundige in de omgeving van het Albertkanaal niet voorkomt.

Hubert: "Die deken lag op mijn kamer. Daar legde ik de paddestoelen te drogen die ik had meegebracht uit Polen."

Op dinsdag houdt jurylid 6 het niet langer: "Wij krijgen hier filmpjes te zien en uiteenzettingen over drijvende poppen. Men zegt nu dat de wind ook een rol speelt. Kan iemand zeggen of het die avond stormde? Dat is toch op te zoeken? En wie beslist dat eigenlijk, op welk punt men besluit dat het onderzoek rond is?"

Jolanta Hapunowicz had tot in 2006 een relatie met een Vital L. uit het meedrinkcafé en daarna met een Ronny uit café The Corner. L., een zware alcoholicus die Jolanta geregeld bont en blauw sloeg. Volgens Hubert waren er nog meer mannen die ze opscharrelde in cafés. In de video-opnamen is te zien hoe de ondervragers hem verzekeren dat alle sporen naar mogelijke andere verdachten zijn onderzocht, maar hier in de rechtszaal moet speurder Vinkenbosch erkennen dat dat "misschien een lapsus is geweest, want veel verder dan The Corner zijn we niet geraakt".

Valkenborg, geërgerd: "Er zijn in Hasselt vierhonderd cafés, ziet u."

Of dan tenminste het alibi van L. is nagetrokken?, wil Francis Mens vernemen. Hij is de advocaat van Hubert. Hij heeft amper assisenervaring en kan zijn ongenoegen over wat hij hier ziet, het primaire buikgevoel van de gewone man als maat der dingen, moeilijk verbergen. Er is niet gevraagd naar het tijdsgebruik van L., de avond van de moord.

Doorheen het hele onderzoek was er altijd maar één verdachte.

Ondervrager: "Als jij het niet was, geef dan eens een oplossing."

Hubert: "Soms ging ze sigaretten halen, of ging de telefoon en liep zij naar buiten."

"Jij vraagt je dat niet af, wat er met haar is gebeurd?"

"Dat maakt niet veel uit, denk ik. Ik moet dat toch niet bewijzen?"

De speurders zijn tijdens de ondervragingen niet echt uit op waarheid. Ze willen een bekentenis. Alleen een bekentenis.

Ondervrager: "Hoe erg wou ze die afstandsbediening?"

Tweede ondervrager: "Je ziet waar we naartoe willen gaan?"

"Want intussen is je match bezig. Ze heeft je goed vast gehad. Na drie weken waren er nog sporen van haar vingers in je arm."

"Wij vragen ons af wat jij gedaan hebt om haar zo kwaad te krijgen."

"Je erkent dat je de laatste bent geweest die ruzie met haar had?"

Hubert: "We maakten elke dag ruzie. (na een stilte). Dat lijkt me niet logisch, iemand vermoorden voor een afstandsbediening."

"Wie spreekt hier over moord? Je kunt dit vergelijken met iemand die na zijn werk naar huis gaat en daar zijn vrouw aantreft met een ander. Da's geen moord hé?"

"Heel eerlijk, wij denken dat het nu aan jou is om in onze richting te komen en de stap te willen, durven en kunnen zetten."

Hubert: "Welke stap? Ik heb niks gedaan."

"Als je zou bekennen, dan zeg ik je dat iedereen je zou begrijpen. Je situatie zou er dan binnenkort veel beter uitzien dan nu."

"Onweerstaanbare dwang, zegt je dat iets?" Hubert: "Ja, dat ken ik. Dat is zoals met Vermassen, hè."

Oudermoord is in Belgie het ergst mogelijke misdrijf. Dertig jaar gevangenisstraf is de norm. Gisteren, iets na tweeën kwam de jury tot een verdict: onschuldig.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234