Dinsdag 12/11/2019

Een legende die van alle markten thuis is

Danser Mikhail Baryshnikov is op zijn 65ste een legende, zowel in de balletwereld als in die van de hedendaagse dans. Bovendien acteert hij als de beste. Geen wonder dat Robert Wilson hem vroeg om te dansen, te zingen en te acteren in zijn regie van Daniil Charms The Old Woman.

Met zijn kleine gestalte, zijn pet en leren jasje verdwijnt Mikhail Baryshnikov bijna in de massa. Maar eens ik met hem aan de praat ben, besef ik meteen waarom Carrie Bradshaw inSex and the Cityzo verslingerd was aan Aleksandr Petrovsky, zijn personage. Ook al is zijn huid meer verweerd, hij straalt nog steeds een onbevangen charme en enthousiasme uit.

Baryshnikov doorzwom nochtans vele watertjes. In het Kirovballet werd zijn naam al in één adem uitgesproken met die van Rudolf Nureyev omwille van zijn fabelachtige techniek en présence. De conservatieve esthetica van het Kirovballet veroordeelde hem echter tot bijrollen. Kleine mannen kunnen in het ballet nooit prinsessen zweven laten, zo oordeelde men in Leningrad.

Toen hij in 1974 overliep naar het Westen ('de beste beslissing ooit in mijn leven') haalde hij zijn schade meer dan in. Hij werkte met haast alle groten van de dans, van George Balachine over Jerome Robbins tot Merce Cunningham. Ook Anne Teresa De Keersmaeker vroeg hem ooit, al ging dat project om praktische redenen nooit door. Trisha Brown? Jawel, mee gewerkt! William Forsythe? Idem!

Dromen van Béjart

Meteen blijkt dat de danser zich nooit in één vakje liet opsluiten. Nieuwsgierigheid dreef hem ertoe steeds nieuwe richtingen te verkennen. "Dans is dans voor mij. Destijds bracht klassiek ballet brood op de plank, maar daar hield de wereld voor mij niet bij op. Hoewel we maar weinig wisten van wat er buiten Rusland gebeurde, droomde ik er bij het Kirov al van om te werken met choreografen als Maurice Béjart of Roland Petit. Misschien komt dat doordat ik als kind van Russische ouders opgroeide in Litouwen. De Russen waren als bezetters niet graag gezien in de Baltische staten. Mijn vader was dan nog topograaf bij de luchtmacht. Versta: hij deed aan spionage.(grijns)Die tegenstellingen, dat bepaalde mijn cultuur en mijn taal."

Baryshnikov legde zich ook nooit neer bij leeftijdsgrenzen. Tussen 1990 en 2002 leidde hij met Mark Morris het White Oak Dance Project. Dat zette nieuw werk voor oudere dansers op het getouw. Hij nodigde er choreografen van alle slag uit. Meg Stuart bijvoorbeeld creëerde erRemote, een stuk dat het klassieke ballet op zijn kop zet.

"Ik weet dat Mark Morris niet geliefd is in België. Misschien gaf hij te ongezouten zijn mening over Béjart toen hij hem opvolgde in de Munt. Maar ik vind hem de top binnen het traditionele ballet. Het is ook inspirerend om iemand als Meg in huis te hebben. Ik kende haar al toen ze pas begon in New York. In haar sterk fysiek gerichte werk voel je een diepe noodzaak."

'Sex and the City'

Baryshnikov ontwikkelde daarnaast een carrière als acteur. De grote massa kent hem door zijn rol inSex and the City,maar hij toert nu metMan in a case. Sinds 2005 leidt hij het Baryshnikov Arts Center in New York. "We tonen er live art en beeldende kunst."

Op dit ogenblik eist Bob WilsonsThe Old Womanal zijn aandacht op. De samenwerking kwam niet uit de lucht vallen. "We zijn al lang bevriend. Een eerste poging om samen te werken strandde, maar we bleven de Russische literatuur verkennen. Plots botsten we op Daniil Charms (1905-1942). Hij was een dandy die lak had aan de Sovjetmoraal. Dat kostte hem onder Stalin de kop. Het oeuvre dat hij naliet breekt nu pas in brede kringen door. Het is experimenteel en vaak absurd van aard. Psychologie komt er niet aan te pas."

Baryshnikov herinnert zich precies hoe de repetities verliepen. "Bob troonde me mee naar zijn watermolen. Daar probeerden we voor een groep jonge kunstenaars en medewerkers allerlei dingen uit. Hij hoort ze uit over wat zij zien of denken. Die commentaar neemt hij mee in de opbouw van het stuk. Een merkwaardige ervaring."

"Op een bepaald ogenblik besliste hij dat er naast mij een dubbelganger moest staan. Dat werd Willem Dafoe. Je weet niet waarom hij dat beslist. Hij is heel intuïtief. Toen Willem vroeg waar dit stuk over ging bleef hij het antwoord schuldig. 'We spelen in het zand als kinderen. Wat dit betekent, zal zichzelf uitwijzen. Hoe minder je er meteen van verstaat, hoe beter het is. Zo laat je ruimte voor vele interpretaties.' Daarom houd hij ook zo van Charms. Zijn teksten openen vele deuren voor hem. Ze dissen noch een voorspelbaar verhaaltje op, noch een herkenbare psychologie. Helemaal Wilson. Verwacht iets als een kruising tussen kabuki en Duits expressionisme."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234