Zaterdag 26/11/2022

Een land met een miljoen miljonairs en twee miljoen gevangenen

Vrede en welvaart. Dat is het recept dat een vice-president nodig heeft om zijn baas op te volgen. Maar voor Al Gore lijkt het niet te werken. Waarom kan hij het economische succes van de regering niet verzilveren in een moeiteloze zege? Wellicht in de eerste plaats omdat de gestegen welvaart de situatie van de modale Amerikaan nauwelijks heeft verbeterd.

Tom Ronse

'In de naoorlogse tijd was er geen enkele expansieperiode die de extra welvaart zo weinig over heel de maatschappij verspreidde als de huidige." Econoom Jeff Maddrick is hard in zijn oordeel over acht jaar Clinton. "In de jaren zestig ging de groei gepaard met loonstijgingen en dalende armoede. Vandaag niet."

De welstellende Amerikanen werden onder Clinton wel veel welstellender. Er zijn nu meer dan een miljoen miljonairs en 268 miljardairs. Bedrijfsleiders zagen hun inkomen met 443 procent stijgen en verdienen nu 419 keer meer dan hun arbeiders, wat de kloof tussen beiden vijf keer groter maakt dan tien jaar geleden. Negentig procent van de stijging van het nationaal inkomen ging naar het rijkste één procent. De rijkste 10 procent bezit nu 73 procent van Amerika's privé-bezit.

Welstellende Amerikanen hebben dus reden te over om Clinton-Gore dankbaar te zijn. Toch zullen zij voor Bush stemmen, die belooft hen nog rijker te maken met gigantische belastingcadeaus. Toen Gore in zijn speech op de Democratische conventie beloofde om "te vechten voor de werkende gezinnen" tegen het groot geld, vonden vele commentators dat hij het verkeerde thema had gekozen voor zijn campagne. Amerika baadde immers in voorspoed en de kiezers hadden geen oren naar een "klassenstrijd", zoals Bush Gores retoriek spottend noemde.

Maar na die speech steeg Gores populariteit pijlsnel en werd hij de koploper in de polls. Bush kon zijn achterstand weer inhalen door Gores geloofwaardigheid in vraag te stellen. Dat kon hij door erop te wijzen dat Gore al acht jaar aan de macht is: als hij in al die tijd zijn mooie beloften niet heeft waargemaakt, waarom zou hij het nu dan doen?

En inderdaad, vele beloften die Clinton en Gore acht jaar geleden deden, zijn dode letter gebleven. De strijd tegen de armoede bijvoorbeeld. Ondanks de economische boom is de armoede slechts in de laatste jaren licht gedaald. Zo'n 11,8 procent van de Amerikaanse bevolking leeft nog altijd in armoede. Hoe kan dat, met een werkloosheidspercentage van 3,9? Omdat vele Amerikanen wel werken maar toch arm blijven.

Bijna een vijfde van Amerika's kinderen, 18,7 procent, is arm, wat meer is dan twintig jaar geleden. Zo'n 4,6 procent van de bevolking is 'extreem arm' en lijdt aan voedseltekort. De situatie is, zoals voorheen, het slechtst voor raciale minderheden: 21 procent van de zwarten lijdt honger, het percentage kinderarmoede bedraagt 39,9 bij zwarten, 40,3 bij Latino's.

De strijd tegen de armoede heeft een stap achteruitgezet onder Clinton omdat de bijstandshervorming van '96 het recht op hulp in de vorm van voedselbonnen of kosteloze ziekenzorg drastisch beknot heeft. De meeste armen zullen niet voor Gore stemmen en evenmin voor Bush. Zij behoren tot de helft van de stemgerechtigden die niet meedoen.

"Waarom zou ik? Het is tijdverlies", zegt de 31-jarige Aundray Dogain, die bij McDonald's werkt. "Bush en Gore, ik zie geen verschil. Geen enkele verkiezing heeft ooit mijn leven verbeterd." Ze krimpt ineen als ze de politici op tv over de voorspoed hoort praten. "Er is voorspoed", zegt ze, "maar die is aan mijn deur voorbijgegaan."

Heeft de voorspoed de deur geopend van de brede middenmoot, waar de meeste kiezers zich bevinden? Hij heeft ze nauwelijks op een kier gezet. Het inkomen van een modaal gezin stagneerde tot '95, steeg dan met 2,3 procent tot '99 en steeg in het laatste jaar met 2,7 procent. Dat brengt het terug op hetzelfde niveau als in '89.

Maar die bescheiden stijging komt niet door loonsverhoging. Het modale loon hield nauwelijks de inflatie bij en is nog steeds een stuk lager dan in de jaren zeventig. Een jonge loontrekker tussen 25 en 33 jaar oud verdiende in '98 dertien procent minder dan in '73, zijn oudere collega tussen 34 en 44 jaar oud verdiende negen procent minder. Alleen de oudsten hebben zich iets verbeterd. En dat ondanks de sterke productiviteitsstijging. "De vruchten van die productiviteitsstijging zijn bijna helemaal naar winsten gegaan, niet naar lonen", zegt econoom Peter Hooper.

Waarom is het modale gezinsinkomen dan toch gestegen? Omdat er harder voor gewerkt wordt. Het modale Amerikaanse gezin werkt nu 247 uren meer per jaar dan tien jaar geleden. Dat komt enerzijds omdat meer gezinnen nu twee kostwinners hebben - 73 procent van de moeders met kinderen tussen 1 en 15 jaar gaat uit werken, terwijl de meesten van hen vroeger thuisbleven - en anderzijds omdat er meer overuren worden geklopt. Die worden vaak niet extra betaald en er zijn weinig legale limieten.

Maine was deze lente de eerste staat die het aantal overuren beperkte, tot 80 uren per twee weken. Stijgende beurswaarden leverden de middenmoot wat extra inkomen op maar niet zoveel. Ondanks het 'volkskapitalisme', waar de Wall Street Journal zo graag over schrijft, bezitten de 80 procent minst begoede Amerikanen samen slechts 4,1 procent van de aandelen.

Anderzijds werden vele consumptiewaren goedkoper. Zelfs arme Amerikanen hebben nu video's, cd-spelers en microgolfovens. Het aantal computerbezitters met aansluiting op het internet steeg razendsnel. Daar staat echter tegenover dat de kosten van huisvesting, hoger onderwijs, ziektezorg en kinderopvang veel sneller stegen dan de modale inkomens. Universitair onderwijs kost nu bijna 20.000 dollar per jaar en vaak meer. Vele Amerikanen beginnen voor de hogere studies van hun kind te sparen vanaf de dag waarop het geboren wordt.

'Ziekteverzekering voor iedereen' was een van de voornaamste slogans waarmee Clinton in '92 de verkiezingen won. Clinton ondernam wel een poging tot hervorming maar die mislukte onder impuls van de verzekeringsfirma's en de Republikeinen. Vandaag zijn nog steeds 42,6 miljoen Amerikanen niet verzekerd, drie miljoen meer dan toen Clinton president werd. Miljoenen armen verloren het recht op kosteloze ziekenzorg en 47 procent van de armen die werk hebben, zijn niet verzekerd.

De balans van de ziekenzorg na acht jaar Clinton: volgens een recent rapport van de Wereld Gezondheid Organisatie geven de VS van alle landen veruit het meest uit aan gezondheid per inwoner, maar staan ze slechts op de 37ste plaats wat de kwaliteit van de gezondheidszorg betreft.

Ook andere sectoren, zoals huisvesting of onderwijs, hebben weinig voordeel gedaan met acht jaar Clinton-Gore. "Het grote verschil met eerdere periodes van groeiende rijkdom is dat de overheid er nu geen gebruik van maakt om te investeren in publieke voorzieningen", zegt Harvard-professor Michael Sandel. "De verwaarlozing van vele publieke scholen bijvoorbeeld is ronduit schandalig." Er was een belangrijke uitzondering op dat passief investeringsbeleid: miljarden werden besteed aan de bouw van nieuwe gevangenissen. Dat moest wel want het aantal veroordeelden bleef stijgen, ondanks de dalende misdaad.

De voornaamste oorzaak daarvan was de war on drugs, die Clinton en Gore met enthousiasme voerden, ondanks hun eigen druggebruik in hun jonge jaren. Meer dan twee miljoen Amerikanen zitten achter tralies en 6,2 miljoen staan onder correctioneel toezicht, wat wil zeggen dat ze opgesloten of voorwaardelijk vrij zijn. Dat is 3 procent van de volwassen bevolking, een stijging met ruim 40 procent sinds Clinton president werd.

Mede omdat de oorlog tegen drugs vooral in zwarte wijken wordt gevoerd (er zijn 5 keer meer blanke dan zwarte druggebruikers maar 62 procent van diegenen die wegens drugs gevangen zitten is zwart), zit 9,4 procent van de zwarte jongemannen tussen 25 en 29 jaar achter tralies. Dertien procent van de zwarte mannelijke bevolking heeft wegens veroordelingen geen stemrecht meer.

Volgens socioloog Alan Wolfe zullen de Clinton-jaren herinnerd worden als een periode van "Reaganisme zonder Reagan". Michael Sandel ziet ze vooral als een gemiste kans. "De huidige economische boom had moeten gebruikt worden om de schrijnende sociale problemen aan te pakken", zegt hij. "Nu worden die door de gunstige economie nog verzacht, maar die blijft niet eeuwig duren."

Universitair onderwijs kost 20.000 dollar per jaar

* De kloof tussen de rijkste en de armste Amerikanen is vijf keer groter dan 10 jaar geleden

* Er zijn nu meer dan een miljoen miljonairs en 268 miljardairs in de VS

* 11,8 procent van de Amerikanen leeft in armoede en 4,8 procent is 'extreem arm'

* 42,6 miljoen Amerikanen hebben geen ziekteverzekering; dat is drie miljoen meer dan toen Clinton president werd

* Het gezinsinkomen is gestegen maar dat komt doordat er harder voor gewerkt wordt: het modale gezin werkt nu 247 uur meer dan 10 jaar geleden

* Twee miljoen Amerikanen zitten in de gevangenis en 6,2 miljoen staan onder correctioneel toezicht; dat is een stijging met 40 procent sinds Clinton president werd

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234