Dinsdag 05/07/2022

AchtergrondKinderwelzijn

Een kwartiertje om je hele leven op tafel te leggen: kinderen niet voldoende gehoord bij scheiding ouders

Hannelore Delvaux getuigde tijdens het echtscheidingproces van haar ouders: ‘Alles wat ik vertelde, zou in het verslag komen dat mijn ouders konden inkijken. Daarom relativeerde ik mijn verhaal enorm.’ Beeld Tim Dirven
Hannelore Delvaux getuigde tijdens het echtscheidingproces van haar ouders: ‘Alles wat ik vertelde, zou in het verslag komen dat mijn ouders konden inkijken. Daarom relativeerde ik mijn verhaal enorm.’Beeld Tim Dirven

Kinderen kunnen tijdens de scheiding van hun ouders niet voldoende hun eigen voorkeuren kenbaar maken aan de rechter. Dat blijkt uit onderzoek van het Kinderrechtencommissariaat. ‘Ik voelde mij enorm beperkt in wat ik kon zeggen.’

Kelly Van Droogenbroeck

Hannelore Delvaux, nu 18, was 8 jaar toen haar ouders uit elkaar gingen. “Het is nooit echt uitgesproken dat ze zouden scheiden, maar ze maakten veel ruzie en op een dag is mijn mama gewoon vertrokken. Er kwam een week-om-weekregeling, maar ik ging al vanaf het begin niet graag naar mijn papa. Ik voelde mij echt de speelbal van mijn ouders.” Toen ze op haar 12 jaar getuigde tijdens het proces van haar ouders, hoopte ze daar verandering in te kunnen brengen. “De rechter maakte mij duidelijk dat alles wat ik zei in het verslag zou komen dat mijn ouders konden inkijken. Als ik dingen wou laten schrappen, zou de rechter daar geen rekening mee houden. Ik voelde mij daardoor beperkt in wat ik kon zeggen en relativeerde mijn verhaal enorm.”

Ook Hannelores broer getuigde, maar ook hij kreeg maar een kwartiertje. Hun twee jongere zussen hadden er geen idee van dat ze ook gehoord konden worden. “Ik heb er nadien nooit iets over gehoord”, getuigt Hannelore. “De regeling bleef gewoon hetzelfde.” Een half jaar na haar eerste getuigenis, ging ze samen met haar mama naar de politie. “Het ging eigenlijk echt niet meer om naar mijn papa te gaan. Bij de politie namen ze wel de tijd voor mij.”

Verhalen zoals dat van Hannelore en haar broer en zussen zijn geen uitzondering, blijkt uit het dossier ‘Spreekrecht’ van kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens. Volgens het Burgerlijk Wetboek moeten kinderen van scheidende ouders de kans krijgen om hun mening kenbaar te maken. De familierechter moet kinderen boven de 12 jaar verplicht een uitnodiging sturen, en kinderen onder de 12 jaar verplicht horen als ze dat wensen. In de praktijk blijkt dat het perspectief van kinderen vaak verloren gaat in de juridische procedure, terwijl de beslissing wel grote emotionele en praktische gevolgen voor hen heeft.

Een kwartier

Volgens het rapport loopt het dus al tijdens de eerste stap mis: “Wij krijgen al jaren klachten binnen van kinderen of hun ouders die zeggen dat het kind aan de rechtbank gevraagd heeft om gehoord te worden, maar nooit een reactie ontvangen heeft. Of die wel uitgenodigd zijn, maar voor wie de drempel te hoog leek”, zegt Vrijens. Daarnaast zijn kinderen of hun ouders zich er soms gewoon niet bewust van dat ze het recht hebben. Maar ook de kinderen die tot in de rechtbank geraken, hebben het gevoel dat ze er niet hun volledige getuigenis konden doen. Zo krijgen ze volgens het rapport gemiddeld 15 tot 30 minuten om hun verhaal bij de familierechter te doen. Te kort voor sommige kinderen en jongeren, meent Vrijens, “Het gaat toch over een gesprek over fundamentele kwesties zoals waar je wil wonen.”

Kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens: ‘We willen zeker niet met de vinger wijzen naar de rechters. Velen onder hen doen hun best, maar kunnen niet meer doen met de middelen die ze hebben.’ Beeld Joris Casaer
Kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens: ‘We willen zeker niet met de vinger wijzen naar de rechters. Velen onder hen doen hun best, maar kunnen niet meer doen met de middelen die ze hebben.’Beeld Joris Casaer

De kinderrechtencommissaris wil ook kinderen mee laten beslissen over het tijdstip van het verhoor: “Sommige jongeren willen het bijvoorbeeld in een bepaalde week niet doen omdat ze dan bij de ene ouder verblijven en schrik hebben voor hun reactie.” Het rapport raadt rechters ook aan om het verhoor niet plaats te laten vinden in een grote rechtszaal, maar in een ruimte waar het kind op zijn gemak kan zijn. De aanwezigheid van een neutrale vertrouwenspersoon en de mogelijkheid om zelf te beslissen wat er in het uiteindelijke verslag komt, zijn andere maatregelen waar volgens Vrijens nog meer op ingezet moet worden.

Hannelore leert nu door externe begeleiding hoe ze volledig zelfstandig kan wonen, nadat ze zich door de jaren heen bij geen van beide ouders nog thuis voelde. Ze hoopt alvast dat er beterschap komt. “Ik vind het rapport een goed initiatief”, besluit ze. “Maar ik heb wel schrik dat het er niet veel aan gaat veranderen.”

Tevredenheidsonderzoek

Het Kinderrechtencommissariaat legt met het rapport nu de bal in handen van het beleid en de familierechters. “We willen zeker niet met de vinger wijzen naar de rechters”, zegt Vrijens. “Velen onder hen doen hun best maar kunnen niet meer doen met de middelen die ze hebben. Maar het rapport kan nog steeds een aanleiding zijn voor een familierechter om zichzelf eens te evalueren. Daarnaast is het aan de overheid om bijvoorbeeld een aanspreekpunt voor jongeren bij de rechtbank te creëren. Ook de informatie op een aparte jongerenpagina op de website van familierechtbanken en via andere jongerenkanalen verspreiden, zou de drempel kunnen verkleinen.”

Annelies Laureyssens, familierechter voor het arrondissement Antwerpen, staat open voor feedback van het Kinderrechtencommissariaat. Toch wil ze benadrukken dat er ook dingen goed lopen: “Ik zou eigenlijk eens een groter tevredenheidsonderzoek willen laten uitvoeren waar alle kinderen die bij ons komen anoniem aan kunnen deelnemen.”

Volgens Laureyssens zijn veel familierechters bezorgd dat het kind vooral de mening van een van de ouders herhaalt. Daarom zou het volgens haar nuttig kunnen zijn om net zoals in Nederland het verslag van het gesprek niet voor de ouders toegankelijk te maken. Ook wil ze dat er een betere samenwerking komt tussen justitie en andere vormen van hulpverlening: “De stap om kinderen door te verwijzen, moet zo klein mogelijk zijn.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234