Dinsdag 21/01/2020

Een kunstdorp in de stad, getekend Vervoordt

Aan de rand van Antwerpen, in Wijnegem, verrijst een dorp in de stad. In oude pakhuizen en silo's bouwen drie Belgische architecten aan Kanaal, het ambitieuze concept van antiekhandelaar en ontwerper Axel Vervoordt: een mix van wonen en werken plus een museum voor zijn eigen kunstcollectie. Oplevering: herfst 2015. Kostprijs: 100 miljoen euro.

Growing a City in the Country is de slogan op een enorm reclamebord aan de bouwwerf Kanaal in Wijnegem. Dick Vervoordt, een van de twee zoons van Axel Vervoordt en verantwoordelijk voor het vastgoed binnen de onderneming, omschrijft het liever als "een dorp in de stad". "Kanaal wordt een klein dorp op de grens tussen de stad en de groene rand, een kleine gemeenschap waarin we willen zorgen voor een goede mix van wonen, werken en de zogenaamde ondersteunende en commerciële functies. Eigenlijk is Axel Vervoordt al lang synoniem voor alle aspecten van residentieel wonen waarin kunst centraal staat. Belangrijk is de kwaliteit van de architectuur. We combineren het industriële erfgoed met drie uitstekende Belgische architectuurbureaus: Stéphane Beel, Coussée & Goris, en Bogdan & Van Broeck. Ik zeg niet dat we met ons project van wonen en werken het fileprobleem in België gaan oplossen, maar we geven toch een aanzet voor een alternatief."

Torenhoge silo's

Inmiddels wordt al een jaar lang gebouwd en verbouwd op de Kanaalsite en stilaan wordt het project tastbaar. Kunstcollectioneur en antiekhandelaar Axel Vervoordt was al langer neergestreken op de industriële site naast het Albertkanaal in Wijnegem. "Toen we in 1998 onze restauratie- en textielateliers wilden uitbreiden, keken we in de eerste plaats naar de klassieke industrieterreinen. We hadden immers veel ruimte nodig. Toevallig passeerden we hier en deze plek was te koop. We hebben geen moment geaarzeld." Het ging dan ook om een indrukwekkende site, met opmerkelijk industrieel erfgoed: prachtige opslagplaatsen in rode baksteen en torenhoge betonnen silo's.

"In 1857 had de familie Meeùs hier een likeurstokerij opgericht naast de Kempische Vaart, die toen net aangelegd was", vertelt Dick Vervoordt. "De bakstenen magazijnen dateren uit die tijd. De aanleg van het Albertkanaal in de jaren 1930 betekende een nieuwe bloei. Mouterij Albert vestigde zich in de gebouwen en groeide uit tot een van de grootste moutleveranciers van Europa. De betonnen moutsilo's, 44 meter hoog en echte landmarks, dateren van de jaren vijftig en zestig van vorige eeuw." De mouterij verhuisde in de loop van de jaren 1990. De gebouwen hebben maar even leeggestaan.

In een eerste fase werden enkele oude magazijnen gerestaureerd en bracht Axel Vervoordt er kantoren en ateliers in onder. De mouterij zelf gebruikte hij als opslagruimte voor de meer dan 13.000 stuks antiek. Maar de ligging en de intrinsieke kwaliteiten van de gebouwen vroegen om meer.

Rode koepel

Axel Vervoordt koopt in 2000 de grote installatie At the Edge of the Worldvan de Brits-Indiase kunstenaar Anish Kapoor en hangt de reusachtige, rode koepel in het gebouw dat oorspronkelijk gebruikt werd voor het malen en zeven van mout. Tijdens de toenmalige opendeurdagen van Kanaal stelt Vervoordt ook oosterse beelden op in de sfeervolle, nagenoeg minimalistische betonarchitectuur van de zogeheten Zuilenzaal, een ruimte met betonnen pijlers waarop de reusachtige silo's rusten. Stilaan groeit bij Axel Vervoordt de droom om de hele industriële site nieuw leven in te blazen.

Er wordt een masterplan ontworpen door Jens Aerts, die enerzijds het industriële karakter wil behouden en anderzijds openingen creëert naar de aanpalende woonwijk in Wijnegem. Hij herstelt ook het contact met het Albertkanaal.

"Daarna hebben we een shortlist opgesteld met mogelijke architecten", zegt Dick Vervoordt. "Na een reeks gesprekken zijn we uitgekomen bij drie bureaus, die we elk een deel van de opdracht gaven."

Het Gentse architectuurbureau Coussée & Goris, dat de Waalse Krook in Gent heeft ontworpen en recentelijk kunstgalerie Zeno X in Antwerpen verbouwde, staat in voor de transformatie van de 19de-eeuwse bakstenen magazijnen tot appartementen. De prachtige baksteenarchitectuur met kapelachtige, neo-gotische spitsbogen wordt uitgebreid met gestileerde terrassen. Er worden binnenplaatsen gecreëerd en hier en daar wordt een bouwlaag toegevoegd.

"Op de begane grond aan de straatkant komt er ruimte voor kantoren en ondersteunende functies", legt Dick Vervoordt uit. "Dat gaat dus om een dokter, een tandarts, een kinesist en een advocatenkantoor. Er is ook ruimte voor een versmarkt en een bakkerij. En voor kleine bedrijfjes zoals een zilversmid. Het gaat om twintig zaken, 95 procent is ingevuld."

De silo's worden verbouwd en aangepast door Stéphane Beel, bekend van onder meer de uitbreiding van deSingel in Antwerpen, Museum M in Leuven en het Raveel Museum in Machelen-aan-de-Leie. "Het was een delicaat evenwicht om de kenmerkende grijze betonnen silo's te behouden en ze toch geschikt voor bewoning te maken", aldus Vervoordt. "De twee middenste silo's hebben we laten slopen, in de andere worden kleine ramen gemaakt. Beel voegt twee transparante vierkante volumes toe, en bouwt ook een nieuw witte woontoren." In de silo's worden op die manier tien bouwlagen aangebracht. "Het vergezicht is spectaculair: groen aan de ene kant, Antwerpen aan de andere kant."

In het midden van de site bouwt het Brusselse bureau Bogdan & Van Broeck, dat onder meer het huisvestingsproject de Mouterij in Leuven ontwierp, vier nieuwe 'kubussen' met wooneenheden, waarin vooral de beglaasde loggia's opvallen die ervoor zorgen dat elke woning een wintertuin en overvloedig daglicht heeft.

Museum

"Er worden ook binnenpleinen aangelegd: ruimte en communicatie tussen de bewoners is belangrijk", zegt Vervoordt. "Aan een van die patio's komen een wellness en een restaurant. Het Museum Vervoordt Foundation zal eraan grenzen." Aan de bestaande infrastructuur, met onder meer de Zuilenzaal en het gebouw van Anish Kapoor, wordt een grote tentoonstellingsruimte toegevoegd, een ontwerp van Bogdan & Van Broeck. Op het dak daarvan zal plaats zijn voor een beeldenpark. De bedoeling is om de kunstcollectie van Axel en May Vervoordt permanent tentoon te stellen en bovendien drie à vier wisselende tentoonstellingen per jaar te organiseren.

In totaal zullen op de site Kanaal 98 appartementen verrijzen, daarvan is iets meer dan de helft al verkocht. De prijzen liggen tussen 300.000 en 600.000 euro voor de woningen in de pakhuizen. De echt grote oppervlaktes - 400 à 500 vierkante meter, zoals in de silo's van Beel - gaan voor bedragen van 1,5 miljoen euro en meer. Niet goedkoop, zullen we maar zeggen. "Ik weet dat het vreemde economische tijden zijn," zegt Dick Vervoordt, "maar het project loopt goed. Er is veel interesse, mensen willen duidelijk in hun toekomst investeren."

Als alles opgeleverd is, zullen naar schatting 250 mensen in Kanaal wonen. Op een doordeweekse werkdag zal het aantal oplopen tot 400 à 500. Alleen al bij Axel Vervoordt zelf zijn een kleine honderd werknemers actief.

De samenwerking met de gemeente Wijnegem verloopt zeer goed, zegt Dick Vervoordt nog. "Onlangs hebben ze ons de suggestie gedaan om in kinderopvang te voorzien. Daar gaan we graag op in."

Opendeurdagen op 16 en 17 mei (18-21 uur) en 18 mei (14-18 uur) Stevige schoenen zijn een aanrader voor de rondleiding op de bouwwerf. Kanaal, Stokerijstraat 15, Wijnegem. www.axel-vervoordt.com en www.kanaal.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234