Maandag 27/06/2022

Een krachtpatser of een papieren tijger?

Wie moet ik bellen als ik ‘Europa’ aan de lijn wil krijgen, vroeg Henry Kissinger zich ooit af. De vroegere buitenlandminister van de Amerikaanse president Nixon krijgt binnenkort een vast nummer in Brussel, waar hij ‘Europa’ kan spreken. De Europese Unie maakt zich op om een vaste voorzitter van de Europese Raad te benoemen. Maar hoe die nieuwe ‘president’ van de EU zijn functie moet uitoefenen, daarover zijn de meningen tussen de 27 lidstaten verdeeld.

Wordt het een krachtpatser of een papieren tijger? Het laatste woord over het profiel van de nieuwe president is nog niet gezegd. Op papier heeft de nieuwe president weinig bevoegdheden meegekregen. In het Verdrag van Lissabon staat dat “de nieuwe voorzitter benoemd wordt voor een periode van 2,5 jaar, die één maal kan worden verlengd”. Hoe de functie precies zal worden ingevuld, zal in grote mate afhangen van wie aangeduid wordt als eerste president.De Franse president Nicolas Sarkozy pleit voor een sterke persoonlijkheid aan het hoofd van de Europese Raad, die de Europese staatshoofden en regeringsleiders minstens vier maal per jaar bijeenroept. Hij moet in staat zijn om op voet van gelijkheid met Barack Obama en Vladimir Poetin rond de tafel te zitten. De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft een ander profiel voor ogen. Zij is voorstander van een eenvoudige coördinator, die de vergaderingen van de Europese Raad in goede banen moet leiden. Als dat de jobomschrijving wordt, dan lijkt de eerste Europese president meer op een papieren tijger.Iedere lidstaat heeft zo zijn eigen voorkeuren. Om de discussie over het presidentschap voor te bereiden, stelden de Beneluxlanden een profielschets op. Daarin kiezen ze een een middenweg tussen de standpunten van Frankrijk en Duitsland. In hun gemeenschappelijke standpunt staat dat “de vaste voorzitter de statuur moet hebben van een staatshoofd of regeringsleider en aantoonbaar betrokken moet zijn bij de EU. Hij moet ook kunnen en willen luisteren naar de lidstaten.”

Telefoon naar Obama

“De president moet de telefoon kunnen grijpen en kunnen bellen naar Obama”, zegt een diplomaat. “Ook is het belangrijk dat de nieuwe president kan luisteren naar alle lidstaten. Als hij dat niet doet dan verliest hij zijn credibiliteit.”De Beneluxlanden waren destijds geen voorstander van de nieuwe functie van vaste voorzitter. Zij vreesden voor de komst van een voorzitter die enkel rekening houdt met de wensen van de grote lidstaten. “Een president die een parallel circuit opzet en via de telefoon zaakjes doet met de Merkels en Sarkozy is niet gewenst”, aldus de diplomaat. Het allerergste wat de Unie kan overkomen is een president-krachtpatser, die het communautaire werk (tussen Commissie, Raad en Parlement) stokken in de wielen steekt en daardoor de Unie in chaos stort. “Wat wij absoluut willen vermijden, is dat hij zich moeit met het werk van de Europese Commissie en met de werkzaamheden van de ministers van Buitenlandse Zaken.”Het was Giscard d’Estaing die als voorzitter van de Europese Conventie het idee lanceerde om een vaste president te benoemen, die de Unie naar de buitenwereld toe moet vertegenwoordigen. “Europa moet op zoek gaan naar zijn eigen George Washington”, zei de voormalige Franse president. Zijn voorstel werd vijf jaar geleden gretig overgenomen door de Britse premier Tony Blair, de Franse president Jacques Chirac en de Spaanse premier José Maria Aznar.In een commentaarstuk kraakte de krant Le Monde de invoering van het vaste voorzitterschap van de Europese Raad af. Door die keuze in het Verdrag van Lissabon wordt de werking van de Unie er niet makkelijker op. “Het verdrag baart een driekoppig monster dat Europanog meer onbestuurbaar zal maken”, schrijft de krant. De ‘Europese George Washington’ moet immers samenwerken met de voorzitter van de Europese Commissie en de nog aan te duiden hoge vertegenwoordiger voor het Buitenlands Beleid, zeg maar de Europese minister van Buitenlandse Zaken.José Manuel Barroso, die vorige maand herbenoemd werd als Commissievoorzitter, waarschuwde al dat de nieuwe president niet mag raken aan de bevoegdheden van de Europese Commissie op het vlak van begroting en commercieel beleid. “De nieuwe voorzitter moet in de eerste plaats zorgen voor compromissen in de Europese Raad.” Voor een goed begrip voegde hij er ook aan toe dat de nieuwe president de “communautaire methode” goed onder de knie moet hebben. Lees: de president mag het evenwicht tussen Commissie, Raad en Parlement niet verstoren.De nieuwe president krijgt ook concurrentie vanuit zijn eigen rangen. Er is geen enkele lidstaat die bereid is om afstand te doen van zijn zitje in de Veiligheidsraad, het Internationaal Monetair Fonds, de G20 of G8 ten voordele van een president die op internationale fora namens alle lidstaten kan spreken. En er is nog een andere gevoeligheid. De nieuwe functie van de EU-president vervangt gedeeltelijk het roterende voorzitterschap van de Unie, waarbij de lidstaten elkaar om de zes maanden opvolgen.Voor een aantal vakraden blijven de lidstaten op die manier de voorzittershamer doorgeven. Maar op het vlak van buitenlands beleid en als voorzitter van de Europese Raad hebben ze straks niks meer in de pap te brokken. De Belgen, die in de tweede helft van 2010 EU-voorzitter zijn, zien de bui al hangen. “Als we niet voorzichtig zijn”, zegt een Belgisch diplomaat, “dan kan het Belgische EU-voorzitterschap totaal de mist ingaan.”

Rol achter schermen

Jean-Luc Dehaene (CD&V) waarschuwt dat de nieuwe president “best geen al te groot ego” heeft. “Als hij zichzelf als centrale figuur ziet dan zullen problemen onvermijdelijk volgen”, zegt de voormalige premier. “Zijn rol ligt voornamelijk achter de schermen, in het verzekeren van de continuïteit van de Europese Raad.” Volgens Dehaene is er in de toekomst voor het buitenlands beleid maar één baas en dat wordt de nieuwe EU-minister van buitenlandse zaken. “De voorzitter van de Europese raad heeft enkel een ceremoniële functie als hij topbijeenkomsten bijwoont.”Zweden, dat momenteel EU-voorzitter is, moet dezer dagen proberen geschikte kandidaten te vinden voor de topfuncties. Aanvankelijk wilden de Zweden alle afspraken tegen einde oktober rond hebben. Ze gingen ervan uit dat het Verdrag van Lissabon tegen 1 november in werking zou treden. Maar door het verzet van de Tsjechische president Vaclav Klaus komt daar niks in huis. De Zweden zijn daar niet rauwig om. Op die manier hebben ze meer tijd om een oplossing te vinden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234