Zaterdag 27/02/2021

ReportageKleuteronderwijs

Een kleuter voor het eerst afzetten aan de schoolpoort tijdens een pandemie, dat is ‘echt superklote’

Marijke Theeuwes (r.) geeft haar dochter Janne door aan juf Phara. Beeld Wouter Van Vooren
Marijke Theeuwes (r.) geeft haar dochter Janne door aan juf Phara.Beeld Wouter Van Vooren

De eerste week na de kerstvakantie betekent ook de eerste week school voor een heleboel kleuters. Maar instappertjes moeten het door corona zonder overgangsrituelen doen. ‘Schoppen en huilen. Ze hebben hem zo uit mijn handen moeten nemen.’

Terwijl haar broer Toon vrolijk over de speelplaats loopt, lijkt Janne (2) aan de hand van haar mama nog wat onder de indruk van de grote speelplaats – al kunnen ook de journalist en fotograaf in haar kielzog daar iets mee te maken hebben.

Het is de derde keer deze week dat Janne naar de kleuterschool gaat. “Oei, de derde dag. Dat is normaal de huildag”, fluistert directrice Inge Willems ons toe vlak voor ze binnengaat. En ja hoor, vlak voor het afscheid van mama Marijke Theeuwes (35) lijkt Janne in wenen te zullen uitbarsten. “Ach, dat is maar voor de vorm”, zegt Theeuwes al lachend. Ze tilt haar dochter op, geeft haar een knuffel en plaatst haar in de armen van de juf aan de klasdeur, zonder tranen. Tegen de tijd dat Theeuwes buiten is, speelt Janne al vrolijk met haar kersverse klasgenootjes. De kleutertranen zijn vermeden.

Nog een laatste knuffel van mama Marijke voor Janne de klas in stapt. Beeld Wouter Van Vooren
Nog een laatste knuffel van mama Marijke voor Janne de klas in stapt.Beeld Wouter Van Vooren

Dat was anders bij Hanne Lemmens (36), mama van Hektor (2). “De eerste dag was een ramp”, zegt ze. “Bij het afscheid begon hij te schoppen en te huilen. Ze hebben Hektor zo uit mijn handen moeten nemen. Dat was vreselijk.” Op Twitter leverde ze een accurate beschrijving van die eerste dag als “echt superklote”.

Een kind voor het eerst aan de schoolpoort afzetten – sowieso niet evident – wordt door corona noodgedwongen herleid tot een afscheid met mondmasker en zonder afscheidskus. Voor instappertjes in de kleuterschool vallen er bovendien heel wat overgangsrituelen in het water.

De ouders van Janne kunnen vergelijken met hun zoontje Toon, die anderhalf jaar geleden voor het eerst naar school trok. “Toen waren er twee wenmomenten in de klas”, zegt Theeuwes’ partner Elien Vanhaesebroeck (33). “Tijdens een eerste kon Marijke een halve dag bij hem blijven en met hem op de schoot mee les volgen of samen ontdekken waar het toilet was.”

Het tweede grote verschil is dat ouders ’s ochtends niet meer tot in de klas mogen komen. In de Gentse Jenaplanschool Hippo’s Hof, de school van Janne, kiezen ze ervoor om de ouders van kinderen die instappen de eerste week tot aan de klasdeur te laten komen. “Vanaf volgende week moeten ook wij halt houden aan de deur van de school”, zegt Theeuwes. “Dan voorspel ik meer problemen, aangezien ik Janne dan moet achterlaten bij de opvang, niet haar juf.”

Ouders in de klas

Wenmomenten, ouders die een halfuur in de klas blijven: twintig jaar geleden was zoiets ondenkbaar. Toen was het gebruikelijk dat kleuters aan de schoolpoort werden gedropt, met of zonder tranen. Vraag is of dat problematisch is. Hektor, bijvoorbeeld, ging na die eerste schooldag de rest van de week vlot zijn klas binnen. Sommige leerkrachten zeggen zelfs dat het ochtendritueel rustiger is nu ouders niet meer in de klas komen. 

“Men zegt inderdaad vaak dat kinderen het wel leren op de harde manier”, zegt professor gezinspedagogiek Michel Vandenbroeck (UGent). “Dat is nu eenmaal een rite de passage en gaat over. Wel, dat is waar voor veel kinderen, maar lang niet voor alle.”

“De overgang naar de kleuterschool is in Vlaanderen zeer bruusk”, zegt Vandenbroeck. “Meer dan in andere landen is het hier de traditie om kinderen af te zetten aan de schoolpoort. Bovendien is er een groot verschil tussen kinderopvang, waar er een volwassene is per acht of negen kinderen, en de kleuterschool, waar dat algauw een juf per twintig kleuters is.”

Dat probleem is groter voor kinderen die niet naar de kinderopvang gingen. “Dat is toch een op de twee kinderen”, zegt Vandenbroeck. “In gegoede families gaat ongeveer 80 procent van de kinderen naar de kinderopvang, in minder gegoede families is dat maar 30 procent. Dus vooral voor kinderen uit kansengroepen is die overgang vaak groter.”

Maar wat is nu de impact van het wegvallen van zulke overgangsrituelen op instappertjes? “Omdat er nog geen onderzoek is, kunnen we dat moeilijk zeggen”, zegt Katrien Van Laere, onderzoeker bij vzw Vernieuwing in de Basisvoorzieningen voor Jonge Kinderen (VBJK). “Maar we maken ons wel zorgen om het welbevinden en het leren van jonge kinderen. Normaal moet je die overgang voor jonge kinderen geleidelijk opbouwen.”

Janne en Toon komen samen met hun mama toe aan de school. Beeld Wouter Van Vooren
Janne en Toon komen samen met hun mama toe aan de school.Beeld Wouter Van Vooren

Samen met Van Laere en andere collega’s onderzocht Vandenbroeck instappertjes bij wie de overgang niet goed verliep. “Het huilen mag dan wel overgaan, die kinderen worden vaak een pak stiller, komen niet meer tot spel en zo’n 10 procent heeft problemen met eten en slapen ’s middags”, zegt hij. “Behangpapierkinderen, noem ik hen.”

Om dat te voorkomen, zetten steeds meer scholen de laatste jaren in op die overgang naar de kleuterklas. “Het onderwijs was daarin een goede weg aan het opgaan: een wederkerige relatie met ouders aangaan, een warm onthaal voor jonge kinderen, hen erkennen als ontdekkende kinderen in tegenstelling tot het tabula rasa-idee, rekening houdend met hun leeftijdseigen zorg- en leernoden... Hoewel scholen naar alternatieven zoeken, komt dat door corona onder druk”, zegt Van Laere.

Verschillende ouders hopen alvast dat er na corona weer nauwer contact met de school mogelijk is. Veel leerkrachten ook overigens. Anderzijds puren scholen ook creatieve oplossingen uit de noodzaak, zoals foto’s en filmpjes over WhatsApp sturen. “Ik kreeg op Hektors eerste dag een filmpje van de juf om te tonen dat hij rustig was. Dat apprecieerde ik heel erg”, zegt Lemmens.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234