Maandag 30/11/2020

Een kleine handleiding heilig worden

Het is niet omdat er onvoldoende mirakelen waren dat Damiaan zolang moest wachten. Evenmin vanwege 'vrouwenkwesties'. Het centrale punt blijft zijn opstandigheid

Rik Torfs legt uit waarom het zo lang duurt voor pater Damiaan heilig wordt

@5 INFO Opinie:Rik Torfs is professor kerkelijk recht aan de Leuvense universiteit.

2008 lijkt het jaar te worden waarin pater Damiaan eindelijk het statuut van heilige zal verwerven. Hij heeft er lang moeten op wachten. Jozef De Veuster (dat is zijn echte naam) werd geboren in Tremelo in 1840 en was geen vijftig toen hij stierf in Molokaï in 1889. De bewondering voor hem is altijd groot geweest. Hij werd geprezen door Mahatma Gandhi. En zijn beeld prijkt in het Capitool te Washington. Hij was een voorbeeld, zowel voor katholieken als voor niet-katholieken. Omdat hij voor de uitgestotenen opkwam, zeer zeker, maar ook omdat hij de machtigen niet vreesde. Conflicten met oversten van allerlei pluimage - en er zijn er nogal wat in kerk en wereld - ging hij niet uit de weg. Zijn populariteit is aan de combinatie van twee leefregels te danken: schrijf een mens nooit af en vrees niemand.

Het is natuurlijk het tweede luik van dat plaatje dat Damiaan parten speelde. Op zijn zaligverklaring moest de pater wachten tot zondag 4 juni 1995. Het had ook 1994 kunnen zijn. Pater Damiaan verloor een jaartje omdat de vorige paus, Johannes Paulus II, uitgleed in zijn badkamer en daardoor zijn geplande reis naar België, met onder meer een bezoek aan Tremelo, moest afzeggen. Maar wat is nog maar eens een jaartje, als na zijn overlijden al meer dan honderd jaar verstreken zijn?

Het dossier van pater Damiaan vorderde dus traag. En dat onder het pontificaat van Johannes Paulus II, die kwistig zalig- en heiligverklaringen in het rond strooide. Van de zestiende tot de negentiende eeuw waren er gemiddeld tien per eeuw. Later dreven de pausen het tempo langzaam op. En Johannes Paulus II kwam pas echt op kruissnelheid. Niet alleen verklaarde hij vele honderden mensen zalig of heilig, bovendien wachtte hij steeds minder lang om tot de actie over te gaan. De oude traditie om na de dood van de betrokkene een wachttijd van vijftig jaar in acht te nemen, was nochtans niet onzinnig. Op die manier werd de kerk minder afhankelijk van de waan van de dag. En door vijftig jaar te wachten waren er wellicht geen getuigen meer die het slechte karakter van de toekomstige zalige van dichtbij hadden meegemaakt.

Johannes Paulus II vond snelheid blijkbaar belangrijker. Neem nu de stichter van het Opus Dei, Josemaria Escrivá de Balaguer (1902-1975). Hij werd zalig verklaard in 1992 en is sinds 2002 heilig. Een record, dat door moeder Theresa (1910-1997) werd verbeterd. Ze werd zalig verklaard in 2003, nog tijdens het pontificaat van haar bewonderaar Johannes Paulus II.

Kortom, pater Damiaan is niet het prototype van de zalige of heilige die snel carrière maakt. De reden daarvoor is natuurlijk niet van procedurele aard. Het is niet omdat er onvoldoende mirakelen waren (er is er eentje nodig voor de zaligverklaring en nog eentje voor de heiligverklaring) dat Damiaan zolang moest wachten. Mirakelen zijn altijd wel ergens te vinden. En Johannes XXIII waagde zelfs al eens een heiligverklaring zonder mirakel. Ik geloof evenmin dat het 'vrouwenkwesties' zijn die Damiaan hebben tegengehouden. Het centrale punt blijft de relatie met de kerkelijke overheid. Gehoorzaamheid wordt vaak impliciet als onverenigbaar beschouwd met kritische zin.

Mocht u ambities koesteren, wie maakt de grootste kans om heilig te worden? Mannen zijn vaker heilig dan vrouwen, een gegeven dat argwaan zou moeten wekken. En het beroep dat statistisch het vaakst tot heiligheid voert, is dat van paus. De leiders munten uit in deugdzaamheid, meer dan hun onderdanen, waarbij de vraag rijst of iemand paus wordt omdat hij heilig is, of heilig wordt omdat hij paus is. Clerici of religieuzen beschikken over betere kaarten dan gewone leken. Maar dan toch vooral als ze genoeg volgzaamheid aan de dag leggen. Neem nu Mutien-Marie Wiaux (1841-1917), een tijdgenoot van Damiaan. Deze broeder van de christelijke scholen die als onderwijzer optrad, werd al in 1989 heilig verklaard. Hij wordt geroemd wegens zijn geduld en vroomheid.

De verleiding is groot om de kerk van lichte achterlijkheid te beschuldigen. Wie maalt er om heiligverklaringen? En waarom maken conformistische persoonlijkheden meer kans dan opstandige figuren? Toch handelt de kerk niet anders dan de profane samenleving. Kijk maar naar het toekennen van adellijke titels. Ook hier komen leidinggevende mannen eerder in aanmerking dan nederige vrouwen. En om baron of graaf te worden strekt vriendelijkheid tegenover de machtigen der aarde ongetwijfeld tot aanbeveling.

Toch is er een verschil tussen kerk en staat: een heilige geniet niet zelf van zijn nieuwe statuut. Door het voorbeeld van de heilige moeten de gelovigen gesticht worden, zegt canon 1186 van het kerkelijk wetboek. De overheid kan dus twee dingen doen. Ofwel verklaart ze iemand heilig in de hoop dat de gelovigen hem of haar precies daardoor aardig zullen vinden. Ofwel bevestigt ze door de heiligverklaring het prestige dat iemand al geniet. Dat is het geval voor Damiaan. Hij heeft zijn heiligverklaring niet nodig, maar de kerk misschien wel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234