Zaterdag 05/12/2020

Een klaagmuur met pannenkoeken

'Als ik wereldkampioen word, ga ik naar Scherpenheuvel', sprak veldrijder Niels Albert zichzelf eind november moed in. En kijk: morgen trekt de wereldkampioen ook echt de wandelschoenen aan. Wij trokken zelf ook op pad, op zoek naar de ware pelgrim.

Een kort bericht op de regiopagina's was het, begin deze maand. "De jeugdspelers en supporters van KVC Westerlo gaan op 31 maart op bedevaart naar Scherpenheuvel." Om er, in de woorden van commercieel manager Jan Caers, aan toe te voegen: "De jongeren zelf waren vooral vragende partij en zij motiveerden hun ouders, afgevaardigden en trainers. De achterliggende gedachte is uiteraard om nogmaals Moeder Maria aan te roepen over ons te waken en op die manier het behoud veilig te stellen."

Andere beweegredenen, dan weer, bij Niels Albert. Hij liep in november een vervelende handblessure op, op de steenweg naar Scherpenheuvel nota bene, maar werd een paar maanden later alsnog wereldkampioen veldrijden. "Tijdens mijn laatste stage in Benicassim heb ik mezelf een belofte aangepraat", vertelde Albert nadien aan Michel Wuyts. "Mocht ik wereldkampioen worden, dan ga ik te voet naar Scherpenheuvel. En die belofte ga ik zeker en vast inlossen."

Vandaag is het zover. "Inschrijven kan je doen in ons supporterslokaal bij Paula in Tremelo", valt al een aantal weken op de site van Alberts fanclub te lezen. "Tussen 8u en 9u ontbijt: 2 koffiekoeken met koffie. Onderweg 2 consumpties. Bij aankomst frieten met curryworst en mayonaise. Wees er zeer snel bij want er zijn maar 148 plaatsen beschikbaar ! ! !"

Staat Albert en zijn enthousiaste gevolg te wachten: steenwegen vol prostitutie en paragnosten. Dat leerde althans een verkenning van het parcours, eerder deze week.

Maandagochtend, 06u55. De Arduinkaai in Brussel, 0 kilometer

Van sympathisanten weinig spoor, van zon evenmin. The Bony King Of Nowhere schenkt niettemin warmte. En vertrouwen. "Maria, I Feel Fine", klinkt het. "When you're full of grace/ When I saw the light/ the only thing I heared/ it was dark." Een advies van Guido Brepoels, die oortjes. "Vijftig kilometer wandelen, dat kan langer zijn dan je denkt."

Brepoels, jarenlang trainer in de eerste en tweede voetbalklasse, weet waarover hij praat. Hij maakte meermaals de trip naar Scherpenheuvel. Uit dankbaarheid: met Sint-Truiden, vorig seizoen ternauwernood de degradatie afgewend, en met Oud-Heverlee Leuven, een paar jaar geleden kampioen in derde klasse.

"Geen dikke sokken aantrekken", had Brepoels voorts geadviseerd. "En laat het tempo niet slabakken. Neem strakke, lange passen. En niet te veel pauzes nemen."

07u13. De Aarschotstraat in Schaarbeek, 2 kilometer

Pas vertrokken en het regent al verschijningen. Louche vooral. In de Aarschotstraat, aan de achterkant van het Noordstation, hullen passie en lijden zich in fel neonlicht. De cafés Las Estrellas en Laatste Minuut zijn wachtzalen op kortstondig geluk. Op een steekvlam van hoop. De basiliek van Scherpenheuvel, met de immer flikkerende theelichtjes, lijkt plots ver weg.

Alhoewel. Ook in Scherpenheuvel doet de tweespan 'hoop - geluk' een hele industrie draaien, zal later blijken. In weinig nog het oorspronkelijke bedevaartsoord reflecterend. Ter illustratie: "Eertijds woonden hier geen mensen", klinkt het in het bedevaartslied. "'t Was een woest verlaten land, maar op het toppunt van den heuvel stond een eikenboom geplant. Er was een Mariabeeldje aan gehecht, zo lief, zo zoet. En de reiziger knielde neder, bad met liefd' een weesgegroet."

Maakte ene Lodewijk van Vethem in 1304 nog melding van een "wonderbaarlijke, in kruisvorm gegroeide, eik tussen Zichem en Diest die talrijke bedevaarders aantrok", dan volgt pas na de Reformatie de Grote Voetstap Voorwaarts. Wanneer de Spaanse troepen in 1603 in 's Hertogenbosch de troepen van de protestantse Maurits van Nassau kunnen trotseren, wordt de overwinning aan Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel toegeschreven. Aartshertogen Albrecht en Isabella gaan bij wijze van eerbetoon op bedevaart naar Scherpenheuvel en geven opdracht om er een grote stenen kapel uit de grond te stampen. Met de Mariacultus als buffer tegen het protestantisme, zeg maar.

11u08. De Vilvoordsebaan in Winksele, 23 kilometer

De zon breekt door het mistige zwerk, en zet het Hageland in gloed. De drinkbus echter, die is leeg. Niet lang. Marie-Jeanne, waardin van 'Bij Marie-Jeanne', vult bij. En dient daarbij emmer, vod en borstel los te laten. "Het heeft hiernaast gebrand, meneer", zucht ze. "Zaterdagavond. Ruik je dat niet? En nu moeten wij al dat roet afkuisen, hé."

Vloek om de lippen, fijn stof op de muren. En rondom de kaders. Prijkt op één daarvan: Marie-Jeanne, omringd door tien bierbuiken in trainingspak. Voor de ingang van een basiliek. "Ha, dat is die van Scherpenheuvel", lacht de blonde waardin. "Drie jaar geleden ben ik daar voor het eerst geweest, met de mannen van de voetbalclub hier in het dorp. Voor een weddenschap. Vraag mij niet meer wat die weddenschap was, maar het was zeer plezant. Maar wel zwaar: dertig kilometer! En alle cafés op de baan hebben we gedaan!"

Wat ook opvalt op de foto van Marie-Jeanne: veel volk op de achtergrond. Niet verwonderlijk. Sinds Albrecht en Isabella zetten miljoenen pelgrims koers richting Scherpenheuvel. Victor Dunon en Leon Champagne uit Attenhoven, bijvoorbeeld, allebei goed voor zestig voetbedevaarten. Of Julien Martel uit Evere, die in 2010 voor de 65ste keer uitrukte. "Vroeger zag je veel meer jongeren", liet Martel daarbij optekenen. "Ik vrees voor het voortbestaan van de traditie."

En toch. Zelfs Eric Gerets, woest voetbalbeest, trok reeds te voet naar Scherpenheuvel. Na zijn titel met SK Lierse, was dat. Of veldrijder Bart Wellens, toen hij de regenboogtrui mocht omgorden. Om maar te zeggen: in tijden van sportontknopingen is het drummen, daar aan de Brabantse basiliek.

"Alles heeft met motivatie te maken", zegt Luc Van Hilst, pastoor van Scherpenheuvel, aan de telefoon. "En die is zo uiteenlopend als er mensen en noden zijn. Ik vel geen oordeel over iemand als Niels Albert. Het vooruitzicht van een bedevaart naar Scherpenheuvel zal voor hem vooral een stimulans zijn geweest om offers te brengen. Dat is iets heel menselijks, en dat vind ik zeer mooi. Maar het is natuurlijk wel iets anders dan mensen die komen bidden voor de wereldvrede of voor een naaste die kanker heeft."

Erg sterk lijkt de katholieke inslag van veel voetbedevaarders niet meer.

Van Hilst: "Ons publiek is heel breed. 'De Bedevaarder' kan je onmogelijk in een vakje duwen, het gaat van een ongelovige tot een diepchristelijke. De meeste mensen komen omdat er iets op het hart of op de lever ligt, en meestal niet voor zichzelf maar voor iemand anders. Die solidariteit vind ik heel verwarmend.

"Wat mij ook erg opvalt, is dat de mensen na alle commotie over de Kerk de voorbije jaren toch blijven komen. Ze komen naar het bedevaartsoord, niet naar de Kerk. Maria heeft niets misdaan. Bij haar is het nog steeds makkelijk om het hart te luchten."

Is daar anno 2012 nog nood aan?

"Hoe minder de mensen bij elkaar terecht kunnen, hoe meer nood er blijkbaar is om naar onze Maria te komen om zonder gêne te babbelen. Ons publiek zou zogezegd ouder zijn, maar dat zegt men al twintig jaar. Ik heb de indruk dat we nog steeds alle leeftijden aanspreken, op een authentieke en laagdrempelige manier. Wij zijn eigenlijk een beetje een klaagmuur."

Hoeveel bezoekers krijgt die klaagmuur anno 2012 nog?

"Gemiddeld verwelkomen we nog steeds 800 à 900 groepen per jaar, waarbij sommige groepen 5.000 leden tellen en andere enkele tientallen. Ook al denken we al tien jaar tegenovergestelde, omdat de binding met de Kerk toch steeds zwakker wordt: het aantal bedevaarders gaat niet achteruit. We merken de voorbije jaren steeds meer busreizen, maar met voetbedevaart gaat het ook nog steeds goed. Berekend op het aantal uitgedeelde hosties en opgebrande kaarsjes komen alles bij elkaar jaarlijks 800.000 tot 1 miljoen bezoekers op bedevaart naar Scherpenheuvel."

13u24: De Aarschotsesteenweg in Wezemaal, 34 kilometer

Trek door de Nieuw-Zeelandse Alpen, de Vlaamse Ardennen of de Boliviaanse Andes en je wordt overdonderd door de grootsheid van de natuur. Trek van Brussel naar Scherpenheuvel en je wordt geconfronteerd met Aldi, Quick en Zeeman. Met kinderdagverblijf De Pagadderkes, fitnesscentrum New Fit (for a new life) en graafwerken Pascal Derckx, ook. Een Vlaamse Steenweg: op lint getrokken levenscyclus.

"De kortste weg naar Scherpenheuvel?", denkt Frans - vale overall, grijze haren - na. "Hier op de steenweg altijd rechtdoor tot in Aarschot en dan rechts de Diestsesteenweg op." Dat hij de weg goed kent, zegt hij nog. Want, ja, vroeger is hij daar veel geweest. Ja ja. Vroeger. "Maar nu is dat gedaan, hé."

Enkele honderden meter verderop kleeft Geert een huisnummer op zijn brievenbus. 296. Dat het gedaan is, wil Geert niet gezegd hebben. Maar toch. "Vroeger passeerden ze hier in ganse groepen. Met ervoor een auto en erachter nog één. Maar dit jaar heb ik er nog geen gezien. Het is misschien nog wat vroeg op het jaar. Maar de dag van vandaag, dat is toch vooral de Chiro zeker die nog te voet naar Scherpenheuvel gaat? Voor de fun."

15u01: Tieltsebaan in Rillaar, 41 kilometer

Wannes Cappelle in het oor ("lik voe mensen die naar de messe gaan,snie 'k min lank haar af, maar 'k laat een stesse staan", zingt zijn groep Het Zesde Metaal), de basiliek bijna in zicht. Langs de Tieltsebaan: veel fietsers, weinig pelgrims. Evenwel. Vanuit de verte nadert plots een groen-grijze stip. Marcherend. 'De Fons', zo blijkt enkele tellen later. Wandelt elke dag minstens tien kilometer, "vooral in de bossen", en trekt nog elk jaar naar Scherpenheuvel. "Op den 1ste mei", lacht 'De Fons'. "Dat is een traditie. Al van toen ik zestien was, en ik ben er nu 67. Ge kunt peinzen."

Maar dat het er veel veranderd is, zucht hij. Gemoderniseerd, zeg maar. "Vroeger kon je tot aan de basiliek rijden, nu moet je eerst een hele omleiding door Scherpenheuvel volgen. En de meeste mensen komen tegenwoordig toch maar om juist een pannenkoek te eten en een koffie te drinken. Al die cafés en bed&breakfasts die daar nu bijgekomen zijn..."

16u42, de basiliek van Scherpenheuvel. 48 kilometer

Eindelijk. Scherpenheuvel, 'waar de hemel de aarde raakt', binnengetjokt. Maar na de excursie, de deceptie. Veel cafés en souvenirwinkels rond, maar weinig pelgrims in de basiliek immers. Geen eigenlijk. Wel een trosje biddenden voor het altaar, waaronder Johannes Dewit. Stichting Trauma Care Europe, staat op zijn kaartje. "Ik ben paragnost", zegt hij - strak wit pak, bruinlederen indianenriem - even later voor de zonovergoten ingang van de basiliek. "En elke maandag kom ik hier bidden, om onze situaties voor te leggen en de energie te versterken. Want er is tegenwoordig zoveel aan het veranderen in de wereld."

Een uitleg over violette vlammen en I am-présences volgt, maar kijk: daar zijn Frans en zijn kleinzoon Stan al. "Ik kom hier regelmatig", zegt Frans. "Ha ja, ik woon hier amper honderd meter vandaan. Je merkt toch altijd dat iedereen met iets zijn hoofd zit. Vroeger waren de bedevaarten veel massaler, dat is waar, nu is het hier vooral in mei druk. Het geloof gaat met zijn tijd mee, zeker? Maar je voelt toch dat iedereen die hier komt er achteraf veel deugd van heeft gehad."

Kleinzoon Stan trekt aan de mouw. Wil een kaarsje branden, in de kaarsenzaal naast het kerkwinkeltje ("hier kan u een priester spreken"), want: nonkel Kris is ziek. Frans: "We hebben er de gewoonte van gemaakt om iedere keer als er iemand ziek is in de familie hier een kaarsje te komen aansteken."

Koster Patrick Geyskens ziet het graag gebeuren. "Dat het hier kalm is? Het is maandagavond, hé jongen. Er is net een bus weg, vol Walen en Limburgers. Ze kwamen van Sint-Jozef, waar Pater Damiaan begraven ligt. En in mei zal het hier wel weer vollen bak zijn!"

In afwachting kunnen de bewoners van 's lands populairste bedevaartsoord zich alvast laven aan Circus Barones, dat op 30 maart de tenten opslaat. Want, zoals in café Het Molenhuis naast de deur hangt: Live, love, laugh.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234