Woensdag 05/10/2022

Een jeugdencyclopedie vol dweepzucht

Leonardo da Vinci - The European Genius opent vandaag in de basiliek van Koekelberg en wordt verkocht als 'de grootste tentoonstelling ooit' over Da Vinci. Een fraai verpakte didactische expo, met veel bordkarton en gemeenplaatsen. Maar lang niet alles is zo authentiek als het lijkt.

door Eric Rinckhout

KOEKELBERG l De basiliek van Koekelberg is immens. Zo ook de Leonardo-expo, waarvoor in de kerk een soort labyrint werd gebouwd, een tunnel die als claustrofobisch experiment kan tellen. Het wordt drummen als de verhoopte 300.000 bezoekers komen.

Leven en werken van Leonardo da Vinci (1452-1519) komen uitgebreid aan bod met maquettes, facsimiles van codexen, kopieën van tekeningen en veel decor. Hoewel het woord 'origineel' meer dan eens opduikt in de folder, zijn er slechts een twaalftal originele tekeningen van Leonardo te zien. De organisatoren (die ook Made in Belgium en Ik was 20 in '45 maakten) weten dat zelf ook en melden, erg onopvallend, bij het begin van het parcours dat facsimiles worden aangeduid met een wit bolletje.

Er zijn dan ook veel witte bolletjes. Behalve bij de diverse 'codexen', zeg maar de notitieboekjes van Da Vinci. Dat zijn evengoed facsimiles - kopieën dus - maar de witte bolletjes ontbreken er. Toeval? Het neigt naar volksverlakkerij. En wat aangekondigd wordt als Het laatste avondmaal uit de Abdij van Tongerlo (een waardevolle kopie door een tijdgenoot) blijkt in Koekelberg een fotografische reproductie te zijn. Op ware grootte, dat wel.

Aan het eind van de expositie - meteen het bescheiden hoogtepunt - worden enkele tekeningen en de codex Vlucht van de vogels van Leonardo's hand getoond. Het gaat om authentieke documenten uit de Koninklijke Bibliotheek van Turijn. Hoelang deze originelen in Brussel zullen blijven is onduidelijk. Volgens internationale museumnormen mogen tekeningen niet langer dan acht weken aan het licht worden blootgesteld. Het zou dus best kunnen dat deze originelen na twee maanden vervangen worden door kopieën.

Natuurlijk mag een tentoonstelling niet alleen afgerekend worden op de authenticiteit van de gepresenteerde objecten: ze kan nieuwe inzichten bieden en originele verbanden leggen. Helaas gebeurt ook dat niet in Koekelberg. Er worden tientallen maquettes getoond van bruggen en boten, recent gebouwd naar Leonardo's tekeningen, maar die hebben als zomerattractie al elke middelgrote Italiaanse stad aangedaan. Wat moet je voorts denken van de sérieux van een expositie die stelt dat Leonardo uit Vinci komt, terwijl het inmiddels gemeengoed is dat hij in het gehucht Anchiano werd geboren. Een detail, maar typisch voor een expo die geen wetenschappelijke accuratesse beoogt en grossiert in gemeenplaatsen over Leonardo's belang als uitvinder en hem steevast tot 'universalistisch' genie uitroept. Het is gedweep waar een jeugdencyclopedie of -biografie zich niet meer aan bezondigt.

De compacte teksten zijn bovendien gesteld in een merkwaardig soort Nederlands. Leonardo is "een universele spirituele man". Voor de Mona Lisa, die steevast de 'Gioconda' wordt genoemd, "dompelt (hij) de omtrekken onder in een waas van lucht." En: "De renaissance vertaalt zich door het ontwaken van een voorliefde voor de klassieke oudheid." U begrijp?

Blijft over: Leonardo de kunstenaar. Te midden van twijfelachtige tekeningen van Dürer en Bosch, een lelijke kopie van de Mona Lisa en een ratjetoe van volgelingen hangt een mogelijk nieuw schilderij: een weinig opmerkelijke Maria Magdalena uit een Zwitserse privécollectie, toegeschreven aan Leonardo en leerlingen. Professor Carlo Pedretti, Da Vinci-specialist, zei gisteren dat het om een 'werkhypothese' gaat, 'die nog wetenschappelijk moet worden onderzocht'. Men zal er niet van wakker liggen.

Diezelfde professor Pedretti liet zich in de wandelgangen ontvallen dat Leonardo da Vinci - The European Genius "een promotietentoonstelling" is. Dat is een terechte, zij het vriendelijke omschrijving.

Tot 15 maart 2008 in Basiliek van Koekelberg. Dagelijks 10-19u., woensdag tot 22u. Zondag vanaf 13u. Entree 10 euro. Geen catalogus.

www.expo-davinci.eu

De expo grossiert in gemeenplaatsen over Leonardo's belang als uitvinder

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234