Woensdag 30/11/2022

Een jeugd in meerkeuzevragen

ROMAN. Alejandro Zambra (1975) liep school aan het elitaire Instituto Nacional, toen Chili van een dictatuur naar een democratie overging. Schrijven over die tijd was cruciaal, maar hoe? Uiteindelijk vond hij de goede vorm. In Begrijpend lezen vatten we hem op het toppunt van zijn kunnen.

Een roman als meerkeuzetoets? Het idee is origineel en amusant, maar tot wat voor boek leidt het? Halfslachtig postmodernisme? Niet als de auteur in kwestie Alejandro Zambra heet, ook wel 'de nieuwe literaire superster van Latijns-Amerika', volgens The New Yorker.

Toen de Chileen tien jaar geleden debuteerde met Bonsai, wist hij meteen de aandacht van de critici te vangen en met elke nieuwe titel licht zijn literair aura intenser op. Zijn dunne romans zijn wonderdoosjes. Soms schater je het uit, soms krimpt je maag samen, je mijmert, je piekert, je glimlacht, en als de laatste zin is gelezen, wil je terug naar af om met een nieuw inzicht te herbeginnen.

Zambra groeide op tijdens de dictatuur van Pinochet. In zijn vorige roman, Manieren om naar huis terug te keren, graaft hij in zijn kinderjaren en laat hij zien hoe de latente terreur zijn generatie markeerde. Dat hij ook zou schrijven over wat volgde, zijn middelbare schooltijd en Chili's overgang naar een democratie, was evident, maar elke poging tot een 'normale' roman mislukte.

Zijn herinneringen aan 1993, toen hij 18 was en de universitaire toelatingstoets moest afleggen, brachten soelaas. Chili had de dictatuur achter zich gelaten, maar aan het Instituto Nacional waar Zambra schoolliep en de banken deelde met kinderen van politici, viel daar weinig van te merken. De opleiding was één lange aanloop naar de universitaire toelatingstoets: je score bepaalde welke richting aan welke universiteit je mocht volgen en welke plaats in de maatschappij je daarna kon innemen.

Het taalexamen, dat uit 90 meerkeuzevragen bestond, was de perfecte vorm voor een boek over de problematische transitie die het schoolsysteem en de hele samenleving doormaakten.

De Nederlandse titel luidt Begrijpend lezen, maar Zambra koos de titel Facsímil. Wat dit mag betekenen, laat hij je bij het lezen bepalen. Hij heeft het boek in vijf secties opgesplitst, die elk met een opdracht overeenstemmen. Achter Begrijpend lezen schuilt een virtuoos concept. Aan de hand van taalspelletjes zoals 'kies de term die niet in het rijtje thuishoort' of 'schrap de overbodige zin(nen)' drijft hij je gedachtemotor aan en roept hij associaties op tot je onbewust een verhaal gaat spinnen. Een verhaal dat bij elke leesbeurt evolueert, want de opties die Zambra voorschotelt, zijn niet eenduidig en soms ontbreekt de logica - wat steek houdt als beeld voor Chili's stuntelige overgang naar de democratie.

Hoe kun je de nieuwe Zambra het best omschrijven? Humoristisch? Diepgaand? Pijnlijk? Lichtvoetig? Toegankelijk? Literair? Virtuoos? Het geldt allemaal. Wat deze roman uitdraagt, is niet alleen talent, maar ook een onmetelijk respect voor de lezer. Voor elke lezer.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234