Vrijdag 21/02/2020

Eén Huis, twee nummers één

De onverwachte aankondiging van Wim Vanseverens ontslag bij de VRT leidde tot verhalen 'alsof u er zelf bij was' over spanningen binnen de VRT-top. Maar belangrijker dan het vertrek van Vanseveren is dat ook 'de oude algemeen directeur televisie' verdwenen is. Lapidair gezegd: er komt nooit meer een nieuwe Aimé Van Hecke.

Door Walter Pauli

Er is al wat inkt gevloeid over de tegenstelling tussen de uittredende algemeen directeur Wim Vanseveren en zijn eerste ondergeschikte, mediamanager Mieke Berendsen. Het is lekker voer: inhoudelijk versus commercieel, man versus vrouw, oude rotten tegen de recente binnenkomers. Al botste Vanseveren wellicht vooral met de nieuwe gedelegeerd bestuurder. De meer bemoeizuchtige Dirk Wauters is Piet Van Roe niet. Maar dat is de menselijke kant, het karakteriële. Dat speelt zich af tegen de achtergrond van een groter, veel structureler verhaal. Namelijk dat de interne organisatie - en dus de leiding - van de VRT nooit meer wordt zoals dat tot heel recent nog was.

Het was jarenlang een wet van Meden en Perzen dat de algemeen directeur televisie de interne 'nummer één' was bij de VRT. Aimé Van Hecke was dat, en na hem moest Wim Vanseveren dat zijn. Op 1 januari 2008 wordt dat Mieke Berendsen. Maar de nieuwe eerste viool is niet meer de algemeen directeur media, wel de nagelnieuwe algemeen directeur productie. Leo Hellemans had wellicht niet de brandende ambitie om de belangrijkste te zijn, in de praktijk is hij het stilaan wel. Net zoals 'zijn' interne productiehuis (IPRO) nu al belangrijker is dan de netten en de zenders. Het is allemaal het gevolg van wat de VRT-site zelf "de grootst reorganisatie uit zijn geschiedenis" noemt: geen schotten meer tussen radio en tv en alles wat daaruit volgt. Of juist niet. Want het is niet zo dat nu er één dak is dat én radio én televisie overkoepelt. Er zijn er nog altijd twéé.

Ten eerste: de directie Media (nu Wim Vanseveren, straks Berendsen). Die groepeert twee clusters van netten en zenders: Verbinding (Eén, Radio 2, Donna, Ketnet en RVi - nu nog Berendsen) en Verdieping (Canvas, Klara, Radio 1 en Studio Brussel - nu nog Isabelle Baele) Ten tweede: het Interne Productiehuis, in de wandelgangen gewoon 'IPRO' genoemd, de afkorting waarvoor het staat. Die no-nonsensenaam is kenmerkend voor zijn directeur, Leo Hellemans.

Hellemans heeft een even solide reputatie als het Huis waarvoor hij werkt. Zo goed als alle (ex)-medewerkers loven hem, zowel menselijk als professioneel. Bij de VRT-hiërarchie waren er aanvankelijk meer twijfels om hem als nummer één van Productie te benoemen, maar ex-afgevaardigd bestuurder Piet Van Roe overtuigde: "Geef Hellemans zijn kans. Binnen een jaar spreken we nog eens."

Leo Hellemans volgde binnen de VRT een harde leerschool via het veldwerk van de sportjournalistiek en de Wetstraatberichtgeving. Als hoofdredacteur van de VRT-nieuwsdienst stond hij bekend als iemand die breed durft te overleggen, die temporiseert als hij twijfelt maar bikkelhard doorzet zodra hij beslist heeft. Zijn zin voor professionalisme en perfectie zijn spreekwoordelijk. Een detail: omdat hij als voetbaljournalist zijn kennis alsmaar wilde vergroten, nam hij een stap die slechts weinigen van zijn collega's ooit overwogen: hij volgde de trainerscursus van de Heizelschool.

Mieke Berendsen volgde een totaal ander parcours. Tot haar overstap naar de VRT was ze actief in commerciële functies bij commerciële uitgevers (De Persgroep, wijlen het weekblad Bonanza...). Ze heeft de wat oneerbiedige reputatie "een rock-'n-rollgriet" te zijn, al maakte ze tijdens haar korte passage op de VRT al een sterke indruk op de beslissingsmakers. Of Berendsen op interne vergaderingen partij is voor Hellemans, zal nog moeten blijken. En Hellemans leidt de structuur die vandaag het meest weegt. Intern dan. Officieel is IPRO een saaie naam voor interne directie, vergelijkbaar met 'operationele afdelingen' of 'technologie & innovatie'. In de praktijk bundelt IPRO alle creatieve krachten: de nieuwsdienst, alle producers, programmamakers, hun creatieve staf... Er zitten veel meer dan duizend personeelsleden bij IPRO, slechts een schijntje ervan zit bij de oude sterkhouders van de VRT-structuur: 'de netten', 'de zenders'.

Illustratief is ook dat de meeste verantwoordelijken van Productie ook bij het grote publiek een belletje doen rinkelen. Het gaat dan om Leo Hellemans zelf, maar ook die van zijn directeurs Pieter Knapen (nieuws), Walter Couvreur (kunst), Paul De Wyngaert (verbindend), Bart De Poot (weten), Bart De Prez (uitleven)... Terwijl bij de netmanagers, die in de traditie van het huis meer en vogue lopen, op Chantal Pattyn na (Radio Klara) veel onbekendere namen zitten. En de IPRO-mensen doen wat ze graag doen. Zij produceren.

Officieel is het interne productiehuis opgericht om tegemoet te komen aan de kritiek van de Vlaamse overheid (parlement incluis), die vond dat er te veel geld ging naar externe productiehuizen. Dus creëerde de VRT zijn eigen productieafdeling. Om meer expertise in eigen huis te houden, om het eigen talent meer armslag te geven en ook om te besparen: tegen 2011 ongeveer 25 miljoen euro per jaar. IPRO is veel mee dan een intern alternatief voor externe productiehuizen. Het komt in de meeste gevallen gewoon in de plaats ervan. En zelfs meer dan dat. IPRO neemt de externe productiehuizen niet alleen werk uit handen, maar ook de netten en zenders. De eigen profilering van die netten wordt in de praktijk op zijn minst mee bepaald door IPRO, dat aan alle netten programma's aanlevert. "En het kan producers en programmamakers niet echt schelen voor welke zender ze iets maken, als ze hun ding maar kunnen afleveren."

Die verandering is essentieel. De nieuwe structuur werd opgezet met één doel: media geeft opdrachten aan IPRO. Na amper een half jaar dicteren IPRO-mensen de netten wat ze mogen uitzenden. Die mogen nog beslissen wanneer, bij wijze van spreken.

Die omslag verloopt niet zonder slag of stoot. Alle VRT-bronnen spreken van een echte 'machtsstrijd'. Voor sommige 'directies' van IPRO is die quasi totale autonomie de normale gang van zaken. Schoolvoorbeeld is de oude 'nieuwsdienst, nu 'Productiehuis Nieuws' De tv-nieuwsdienst leverde aan Eén en aan Canvas, de radionieuwsdienst aan alle zenders. En de directies moesten zich niet te veel mengen in een redactie, die - geheel terecht - op haar onafhankelijkheid stond. "Maar nu neemt dat model snel uitbreiding. Waarom zou Productiehuis Sport niet mogen wat Productiehuis Nieuws zich wel veroorlooft? Of Productiehuis Cultuur? En zo krijg je ineens een hoop nieuwsdienstjes naast elkaar. Allemaal bastionnetjes die graag een eigen koers varen ten opzichte van de netten", aldus een insider.

Zo ondergaat de interne werking van VRT een fundamentele verandering. Aimé Van Hecke had van de VRT één huis gemaakt, met veel entiteiten die onderling een eigen 'huisje' mochten zijn. Men stimuleerde sterke loyauteiten aan één net, één zender: niet alleen van publiek maar ook van makers. Radio 3, later Klara, was daar een schoolvoorbeeld van. Vandaag hebben die verschillende zenders minder in de pap te brokken, alleen al omdat ze niet meer over eigen (creatief) volk beschikken.

Een teken aan de wand: Mieke Berendsen schuift door naar het niveau van Vanseveren. En de opvolger van Berendsen? Die komt er niet. Haar oude functie wordt afgeschaft, net als die van haar collega Isabelle Baele. Als er minder te beslissen valt, heb je ook minder beslissers nodig.

"Deels was die evolutie ingezet onder Aimé Van Hecke voor tv. Maar als tv-marketeer superviseerde hij uiteindelijk ook de grote lijnen van de inhoud van de producties, zonder zich concreet met het maken in te laten. Dat zal Mieke Berendsen, en wie haar ooit opvolgt, nooit meer kunnen. De VRT vertrekt niet meer vanuit het management van de zenders, dat producties bestelt waar ze dat wil. Nu is het omgekeerd: het mediamanagement moet inpassen in wat IPRO aanreikt.

"De toekomst van de VRT", zegt een insider, "hangt af van de mate waarin Mieke Berendsen een modus vivendi zal vinden met Leo Hellemans." Vertaal: één huis, twee bazen. Het is een uitdaging als alle andere.

Een VRT-insider:

De toekomst van de VRT hangt af van de mate waarin algemeen directeur media Mieke Berendsen een modus vivendi zal vinden met algemeen directeur productie Leo Hellemans

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234