Vrijdag 23/04/2021

AnalyseJaarverslag

Een horrorverhaal op 340 pagina’s: Nationale Bank maakt balans op van coronajaar 2020

Pierre Wunsch, gouverneur van de Nationale Bank van België: ‘Werk aan de winkel.’ Beeld Tim Dirven
Pierre Wunsch, gouverneur van de Nationale Bank van België: ‘Werk aan de winkel.’Beeld Tim Dirven

Het jaarverslag 2020 van de Nationale Bank van België (NBB) leest als een horrorverhaal, op 340 pagina’s. De rode draad heet corona, dat zich op alle terreinen laat voelen. Gouverneur Pierre Wunsch maakt de rekening.

Een inkomensverlies van 41 miljard

Als een wereldwijd gesynchroniseerd ballet van lockdowns en standstills. De wereldeconomie kwam in 2020 abrupt tot stilstand en de gevolgen waren dramatisch. “Er was veel menselijk leed, door ziekte en sterfgevallen”, zegt Pierre Wunsch. “Maar ook de economische gevolgen waren enorm.” De Belgische economie kromp over 2020 met 6,2 procent. De pandemie veroorzaakte een gecumuleerd inkomensverlies van de gezinnen, de bedrijven en de overheid van liefst 41 miljard euro. “Dat is erg, maar minder erg dan aanvankelijk werd verwacht. In de eerste prognoses gingen we nog uit van een krimp tot 10 procent.”

Dat het niet tot dergelijk immens cijfer kwam is vooral te danken aan het derde kwartaal waarin de economie groeide met ruim 11,5 procent, een krachtiger herstel dan verwacht. Dat geeft hoop, zegt de gouverneur. Want deze crisis is veroorzaakt door een externe factor, het virus. Zodra dat virus is bestreden, kan de samenleving weer naar een normale toestand evolueren. En de snelheid waarmee we in het derde kwartaal opveerden, nadat tal van beperkingen werden opgeheven, kan een aanwijzing zijn dat we sneller zullen herstellen dan bij een ‘normale’ recessie. Of we echt naar een zogeheten ‘roaring twenties’ evolueren? “Dat is niet uitgesloten.”

20 procent van bedrijven in gevaar

De crisis trof niet alle bedrijfstakken in dezelfde mate. Terwijl bepaalde sectoren – denk aan de horeca of de luchtvaart – nagenoeg tot stilstand kwamen, zagen andere hun activiteiten zelfs toenemen. “Ook werd bijvoorbeeld een stad als Brussel zwaar geraakt door het vele thuiswerk en het wegvallen van toerisme. Een deel van de weggevallen vraag kwam elders in het land tot uiting omdat de thuiswerkers meer gingen consumeren in de buurt waar ze wonen”, legt Wunsch uit. Corona trof in het bijzonder de kleinere bedrijven en zelfstandigen omdat zij meer actief zijn in die sectoren die zwaarder getroffen werden. “We vrezen dat momenteel zowat 20 procent van de ondernemingen in de gevarenzone zit. Al varen we grotendeels blind”, moet de gouverneur toegeven.

Die kwetsbaarheid maakt het moeilijk voor de overheid om de steunmaatregelen langzaam af te bouwen, maar tegelijk ook geen niet-levensvatbare bedrijven in leven te blijven houden. Dat wordt een heel moeilijke evenwichtsoefening voor dit jaar. “Hierin ligt ook een rol weggelegd voor de banken. Waren zij in 2009 nog een deel van het probleem, dan zullen ze nu een deel van de oplossing moeten uitmaken.”

Het maakt ook de onderhandelingen omtrent de loonnorm brandend actueel. De Centrale Raad voor het Bedrijfsleven (CRB) berekende dat de lonen de komende twee jaar met maximaal 0,4 procent boven op de index kunnen stijgen. Onaanvaardbaar voor de vakbonden. Binnen de regering gaan er tevens stemmen op om de loonwet uit 1996 te herzien. Gouverneur Wunsch waarschuwt om in de huidige omstandigheden niet te gaan “improviseren”. De competitiviteit met de buurlanden is verbeterd, dankzij de loonnorm. “Maar het blijft een aandachtspunt.”

Gezinnen hebben veel meer gespaard

Een snel herstel ligt voor een deel in onze handen. Tijdens de lockdowns konden we niet consumeren, bijgevolg hebben we met zijn allen veel meer gespaard. De spaarquote ging van 13 procent in 2019 naar liefst 21 procent vorig jaar. Goed voor een extra spaarbuffer van zowat 22 miljard euro. “Dat maakt dat voor die mensen die hun baan niet verloren, deze crisis eigenlijk al voorbij is. Ze hebben het inkomen van hun gezinsbudget niet zien dalen”, merkt de gouverneur op. De hoop en verwachting is dat zij de motor zullen zijn van een krachtig herstel, een keer de beperkingen opgeheven worden.

Dat geldt helaas niet voor iedereen. Net zoals in de economie de lasten niet gelijk verdeeld zijn, is dit ook het geval bij de gezinnen. De meest kwetsbare groep is ook meer vertegenwoordigd in kwetsbare sectoren als uitzendarbeid, tijdelijke jobs en freelancestatuten. “Daarnaast kwam ook de digitale kloof pijnlijk aan het licht bij die kwetsbare groep. Het is een belangrijk aandachtspunt voor de beleidsmakers om ervoor te zorgen dat deze crisis die bestaande kwetsbaarheden niet bestendigt, laat staan ze verder uitvergroot.”

Overheidsschuld is geëxplodeerd

Niet alleen de omvang van de coronacrisis is uniek, de intensiteit van de beleidsreactie is dat evenzeer, merkt de gouverneur op. De overheidsschuld steeg met liefst 17 procentpunt, tot 115,1 procent. Zo’n hoge schuldgraad is al ruim twintig jaar niet meer opgetekend. Er was geen alternatief, ook al hadden we voor de crisis al geen overschot. Het maakt het lastiger om de houdbaarheid van onze schulden onder controle te houden.

“De coronaschulden zelf zijn niet het probleem”, zegt Wunsch. “Maar de overheidsfinanciën moeten wel terug naar normale proporties evolueren. Dat is nodig om onze welvaart op lange termijn te garanderen. Er mag niet zomaar worden verondersteld dat de rente permanent zo laag zal blijven en uit zichzelf zal zorgen voor de houdbaarheid van de schulden.”

Intussen wachten ook bekende vraagstukken, zoals de vergrijzing, de hervorming van de arbeidsmarkt, om de digitalisering en de transitie naar een duurzamere economie niet te vergeten. Werk op de plank, dus.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234