Woensdag 20/10/2021

Een horrorfilm maar dan in het echt

Sinds 2006 heeft de drugsoorlog in het land niet enkel 50.000 mensenlevens gekost, zelden heeft de wereld zulke macabere slachtpartijen gezien. De autoriteiten weten het ook niet meer.

Als alleen de statistieken spraken, dan hadden we de Mexicaanse moordcijfers nog een meevaller kunnen noemen. Negen van de tien meest moorddadige landen ter wereld liggen in Latijns-Amerika en de Caraïben, dat wel, maar daar is Mexico niet bij. In het kleine Honduras, volgens de Wereldgezondheidsorganisatie globaal recordhouder met 86 moorden per 100.000 inwoners, sterven vier keer meer mensen door intentioneel geweld dan in Mexico. Het land van mezcal, mariachi's en sombrero's, goed voor 18 doden per 100.000 burgers en een 19de plaats op de wereldranglijst, doet het ook merkelijk beter dan Venezuela (67 per 100.000), Colombia (33) of Brazilië (25).

Maar dat zal de Mexicanen een troost wezen. In de voorbije zes jaar, het 'sextenio' van uittredend president Felipe Calderón, kostte de oorlog tussen de diverse drugskartels onderling en tussen die laatsten en de staat liefst 50.000 mensenlevens.

Wat moeten burgers in de noordelijke staat Chihuahua, op de grens met de Verenigde Staten, trouwens met het nietszeggende cijfer 18? Volgens consultant Prominix, die voor meerdere autoriteiten werkt, werden daar vorig jaar 111 inwoners op 100.000 vermoord. In het tevens door drugsgeweld geteisterde Sinaloa staat de teller op 85, in Durango op 66. Achter de nationale cijfers gaan, anders gezegd, gigantische regionale verschillen schuil.

Het is ook allang geen kwestie meer van louter cijfers. In Mexico gaat het om lijven en leden, om vlees en botten, hoofden en voeten. Anno 2012 wordt het geweld nergens ter wereld met zoveel zin voor gruwel tentoongespreid als daar. Daders droppen hun gevierendeelde slachtoffers pakweg op de parkeerplaatsen van supermarkten, hangen hen op een mooie ochtend aan een viaduct over een autoweg te bengelen of laten hen uit een bestelwagen vallen, als lijken uit de kast. De Mexicaanse terreur is ook zelden het lukrake gevolg van een exploderende bom, des te vaker van doelgerichte chirurgie met de grove handschoen.

Kettingzaag

In veel gevallen laten de moordenaars een boodschap achter. Waarschuwingen aan de vijand natuurlijk, als het even kan gestoffeerd met een scheut zwarte humor. Dit jaar is met name het conflict tussen Los Zetas en het kartel van Sinaloa weer opgeflakkerd. De 49 lijken die zondag opdoken in een wegberm in Cadereyta, in de deelstaat Nuevo León, worden met die tweestrijd in verband gebracht. Amper identificeerbare rompen waren het, zonder hoofden of ledematen, verpakt in plastic zakken en vergezeld van een opeising door de Zeta's, het bloeddorstigste aller kartels.

De vondst in Cadereyta, op de weg tussen de grootstad Monterrey en Reynosa op de grens met de VS, was misschien wel de meest opzienbarende, maar lang niet de enige van de voorbije dagen. Vorige woensdag werden in de staat Jalisco al 18 lijken gevonden, sommige onthoofd. Enkele dagen eerder waren het er 14 in Tamaulipas, het hoofd eveneens gescheiden van de romp, het werk van een kettingzaag. Soms vertonen de Mexicaanse moordgolven een piek, dan weer een dal, of verschuiven ze naar oorden waar het tot kort tevoren rustig was, bijvoorbeeld de toeristische stad Veracruz aan de Atlantische Oceaan.

Alsof het plaatje daardoor plots rooskleuriger oogde, zei Jorge Domene, een woordvoerder van de autoriteiten in Monterrey, dat de zondag aangetroffen resten "het resultaat" waren van "geweld tussen criminele groepen". Onder te verstaan: de slachtoffers zijn zelf daders, geen onschuldige burgers.

Het is de formulering waarmee het Mexicaanse bestel altijd al heeft proberen weg te komen. De meeste Mexicanen hebben ze vandaag echter doorgeprikt. Immers, naarmate het conflict evolueerde, vielen niet alleen steeds meer kartelleden. Ook agenten, soldaten, journalisten en toevallige voorbijgangers vonden almaar vaker de dood.

De evidente vraag luidt wat er Mexico te doen staat. Van Felipe Calderón, het staatshoofd dat velen met de vinger nawijzen voor de escalatie van vandaag, zal het antwoord alvast niet meer komen. Over dik anderhalve maand vinden in Mexico immers presidentsverkiezingen plaats en herverkiesbaar is Calderón niet.

Miljardenbusiness

Zijn drie belangrijkste kandidaat-opvolgers stellen elk een andere aanpak voor, zij het zonder in details te treden. Een ding is nochtans duidelijk: de militarisering die 's lands huidige leider voorstaat en die vertrok van de stelling dat alleen de frontale strijd de kartels tot zwijgen kon brengen, heeft gefaald.

Volgens Josefina Vázquez Mota van Calderóns Nationale Actiepartij (PAN) is de inzet van soldaten goed maar is er bijvoorbeeld een humanere component nodig om de vele misbruiken en mensenrechtenschendingen te stoppen. Enrique Peña Nieto van de Institutionele Revolutionaire Partij (PRI) wil dan weer terugkeren naar het tijdperk van vóór Calderón, toen de strijd tegen de kartels geen zaak van het leger maar van de politie was. Die politie was onderbetaald en dus corrupt, zeer zeker, maar er werd tenminste niet zoveel bloed vergoten. Nu hoopt Peña Nieto vooral de federale politie sterk en proper genoeg te krijgen opdat het leger in de kazernes kan blijven.

De derde gegadigde is Andrés Manuel López Obrador ('Amlo') van de linkse Partij van de Democratische Revolutie (PRD). 'Amlo' komt het dichtst in de buurt van een trend die in steeds meer Latijns-Amerikaanse hoofdsteden opgeld doet, het decriminaliseren van drugs. Volgens de Global Commission on Drugs, een panel waar behalve Kofi Annan ook een hele groep oud-regeringsleiders in zit, heeft de sinds de vroege jaren zeventig gevoerde War on Drugs miljarden gekost maar niets opgeleverd.

Dat door de VS gepromote beleid heeft bijvoorbeeld niet verhinderd dat de consumptie van opiumachtige substanties tussen 1998 en 2008 met 34,5 procent gestegen is, die van cocaïne met 27 procent en die met cannabis met 8,5 procent. De War on Drugs heeft evenmin vermeden dat de Mexicaanse kartels elk jaar 30 tot 50 miljard dollar opstrijken. Met dat geld bieden ze banen en lonen aan waarmee de legale economie, inclusief de overheidssector, de concurrentie geenszins aankan. Hoezeer de kartels inmiddels ook aan andere illegale activiteiten verdienen - ontvoering, afperserij enzovoort - hun core business blijven de drugs.

Goed, het debat is begonnen en het woord decriminalisering, niet te verwarren met legalisering, valt voor het eerst ook op regeringsniveau. Toch maakt niemand zich illusies en is de oplossing niet in zicht. Intussen blijven mensen sterven: in de Andes, in Centraal-Amerika, in Mexico.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234