Dinsdag 23/07/2019

Een heerlijke antiheld

Meer dan een halve eeuw geleden koos Dupuis met Guust Flater een rebelse, hippie-achtige langslaper als uithangbord van hun gerespecteerde uitgeverij. Nee, toch?!, was de algemene reactie. Zestig jaar later wijdt het Centre Pompidou een retrospectieve aan Franquins heerlijke antiheld.

Blauwe schoenafdrukken. Ze beginnen op het gelijkvloers van Centre Pompidou, leiden naar de bovenste verdieping van de bibliotheek, om te eindigen net voor een ruimte die geheel gewijd is aan wat misschien wel Europa's bekendste antiheld is. De reden mag duidelijk zijn: volgend jaar mag vriend Guust zestig kaarsen uitblazen.

Het oeuvre van André Franquin is uitgebreid, van Robbedoes en Kwabbernoot over De Banjers of De Marsupilami. Maar het was met deze Guust Flater dat hij het dichtst aanleunde bij het kleine mensje in zichzelf. Wie nauwkeurig de zowat 900 Guust-gags leest die de Belgische stripauteur tussen 1975 en 1996 creëerde, beseft het meteen: Guust Flater, dat was persoonlijk.

Gaston Mostraet

Een van de drie curators die deze expo in elkaar boksten, is Jérôme Bessière (43). Hij ging graven in een onmetelijk archief en kreeg daarbij de zegen van dochter Isabelle Franquin, die hem toeliet in de intact gebleven Brusselse studio van haar vader. Inhoudelijk kreeg hij hulp van enkele oude getrouwen uit de Europese stripscène: Frédéric Jannin, de auteur van de hippiereeks German en wij, en het Franse koppel Christel en Bertrand Pissavy-Yvernault, die enkele jaren scoorden met hun boek Le Véritable histoire de Spirou. Elke brief, foto of nota met betrekking tot het weekblad Spirou/Robbedoes werd daarin uitgespit en geanalyseerd.

Ook bij deze expo is hun invloed onmiskenbaar. Het begint met een foto van een zekere Gaston Mostraet. Hij lijkt op het eerste gezicht in niets op Guust Flater, maar het was wel hij die Franquin en drinkebroer Yvan Delporte voor de geest haalden toen Franquin boven een biertje een slungelachtig personage uit zijn tekenpen wist te wringen. "Beiden stelden zich voor wat een eindeloze mogelijkheden zo'n figuur wel niet had", zegt Bessière. Maar ze konden hun ei niet meteen kwijt. Guust Flater/Gaston Lagaffe zou in eerste instantie de leemten opvullen die ontstonden tussen verschillende advertenties van verschillende afmetingen in zowel de Belgische als Franse edities van het blad Spirou/Robbedoes.

En zo verscheen eind februari 1957 plots één enkele tekening van Guust, gekleed in een kostuum en met strik. Geheimzinnigheid alom, want over de andere pagina's van het blad doken blauwe voetstapjes op. "Buiten zijn voornaam Gaston leren we niet veel meer van die tekening, al nemen we aan dat hij komt solliciteren op de Spirou-redactie", zegt Bessière.

Geëngageerd

Pas stapsgewijs ontpopt Guust zich tot een heus strippersonage, met echte gags, dialogen en een resem nevenpersonages en edelfiguranten. De expo wijst terecht op de Belgische stripmaker Jidéhem, die zou meehelpen aan zo'n 400 gags. Wie wat getekend heeft, is een raadsel. "Ik kan het niet onderscheiden", biecht Bessière op. "Maar als je het aan Jidéhem vraagt, zal die wijzen op het lettertype. Er zou een licht verschil zijn tussen dat van hem en Franquin. Tja."

Guust Flater evolueerde zienderogen. Jaarlijks dook wel een nieuw personage op. Meneer de Mesmaeker, gebaseerd op de vader van Jidéhem (echte naam: Jean de Mesmaeker), verscheen in 1960. Agent Vondelaar in 1962. Twee jaar later haalde Guust zijn Fiat 509 van stal. Maar het was juf Jannie die in 1964 de boel op stelten zette. "In de eerste gags was ze verlegen en droeg ze lange slobbertruien. Pas later, toen de emancipatie van de vrouw in Europa toenam, werd ze sexyer en bleek ze stapel op Guust."

Guust werd steeds geëngageerder, zo leren de geëxposeerde platen. Naast gags waarin hij tekeergaat tegen agenten en het militarisme, hangt een kopie van een brief van uitgever Charles Dupuis, gedateerd op mei 1968. Bessière: "Dupuis vraagt daarin beleefd of Franquin alsjeblieft wat milder van toon is tegen de arm der wet, 'want het zijn barre tijden'."

Franquin nam echter geen gas terug. In 1976, wanneer zijn nieuwe hoofdredacteur Thierry Martens het in zijn hoofd haalt om redactionele pagina's rond oorlogvoering te publiceren, maakt hij een gag waarin een modelvliegtuig boven een bureau bommen dropt. "Hij wilde laten zien wat oorlog écht wel inhoudt", klinkt het. Als waarschuwing kon het tellen.

Depressie

De pacifist Franquin bleek echter tevens erg depressief. Steeds vaker echode zijn donkere gedachten in de Guust na. Hij leverde ook strips af voor onder meer Unicef en Amnesty International. In een gruwelijke gag voor die laatste werden Jannie en Guust zelfs gemarteld. In 1977, toen strips stilaan een andere kant uitgingen, werkte hij met zijn makker Yvan Delporte aan de befaamde Spirou-katern Les Trombones Illustré.

Bessière: "Het zou zeven maanden lang bestaan, tot de hoofdredactie er genoeg van had. Het was natuurlijk een andere manier van stripmaken. Het duo wilde via meer politiek geëngageerde strips de kinderen de ogen openen." Franquin zou er zijn befaamde Zwartkijken-gags in publiceren, een zwartgallige, deprimerende maar grappige reeks getekend in Oost-Indische inkt. De Belg omschreef het als: "Het is een beetje Guust Flater, maar dan gedrukt in roet."

Het is met deze tekeningen dat de expo eindigt. Centre Pompidou leverde een gratis expo voor een breed publiek. Het is een typische kleine maar fijne expo, daar in de bib, waar ook de vormgeefster met haar speelse aanpak een aandeel in heeft. Volgend jaar in Brussel, hoopt curator Bessière. "Maar het valt op dat expo's rond bekende Belgische striphelden vooral in Frankrijk plaatsvinden", klinkt het nog. Nou moe.

De expo loopt tot 10 april. Gesloten op dinsdag. De metrohaltes zijn Hotel de Ville/Rambuteau. Info: www.pi.fr

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden