Maandag 21/06/2021

Een haven

vol gaskamers

Elke dag varen meer dan duizend containers vol giftige gassen de haven van Antwerpen binnen. Er kleven geen stickers met doodskoppen op. Wie er één opent, riskeert ter plekke dood te vallen. 'Maar alle containers controleren, dat kan toch niet?' door Lotte Beckers

Onlangs werd Mervin Barron (39) vader van een allerschattigste dochter. "Een klein wonder", zegt hij. "Maar ik durf haar niet vast te houden. Ik mag ook niet alleen op straat, ik val voortdurend gewoon om. En het zal nooit verbeteren, zeggen de artsen. Het kan alleen erger worden, en dat voel ik nu al. Ik kan amper iets doen, maar ik ben 's avonds wel stikkapot."

Rode ogen, koorts, een tintelend gevoel in zijn handen, bloedneuzen. De Nederlander had er regelmatig last van op het werk. Hij was expeditiemedewerker bij een glasgroothandelaar, zijn taak bestond er vooral in containers uit te laden. "Het ligt aan mijn lijf, dacht ik. Volgens mijn chef moest ik even mijn handen en gezicht afspoelen met water, dan zou het overgaan." Wat Mervin niet wist, en zijn chef nog minder, was dat hij maanden aan een stuk containers opende die waren behandeld waren met gifgas en hij zichzelf langzaam maar zeker vergiftigde. "Niemand heeft me ooit gewaarschuwd, ik had nog nooit gehoord van gas in containers."

Begassing van containers, of fumigatie, is wereldwijd een courante praktijk. Wie schoenen, rieten stoeltjes of rijst importeert uit - we noemen maar wat - China, krijgt die het liefst zonder schimmels, muggen of ratten aangeleverd. Daarom worden geladen containers bij vertrek ingespoten met gas.

alarmerende cijfers

"Het inspuiten van gas in containers mag hier enkel door erkende bedrijven", zegt een woordvoerder van het Comité voor Veiligheid en Preventie (CEPA). "Met maskers en handschoenen gebeurt dat, en enkel in een afgebakende zone. Logisch, want de gebruikte gassen zijn bijzonder toxisch. Nadat de container gefumigeerd is, moet het gas er weer uit. Pas als een meting uitwijst dat de gasniveaus veilig zijn, mag de container de boot op."

Zo doen wij het in België. Het is lastig te raden of de regels elders in de wereld even nauwgezet worden gevolgd. "Gefumigeerde containers worden beschouwd als gevaarlijk transport", zegt het CEPA. "Er moet dus een duidelijke sticker op, en ook op de invoerdocumenten moet het gebruikte gas, de datum van begassing en de juiste concentratie worden aangegeven. Op die manier is iedereen gewaarschuwd, en kunnen we de containers door erkende firma's laten ontgassen."

Tot zover de theorie. Want zo'n container laten ontgassen, bij vertrek of aankomst, dat kost tijd. En time is money. "Gevaarlijke cargo kost meer, door de administratie die er bij komt kijken", zegt Patrick Decrop, havenkapiten in Antwerpen. "Er zijn dus inderdaad verschepers, vooral uit het Verre Oosten, die illegale dingen doen. Iedereen in het wereldje weet dat er containers de haven binnenkomen die niet in orde zijn met hun fumigatieaangifte."

Xaver Baur is professor aan de universiteit van Hamburg, op het departement Arbeids- en Maritieme Geneeskunde. Hij onderzocht de afgelopen drie jaar in de havens van Rotterdam en Hamburg hoeveel van de binnenkomende containerxs gifgas bevatten. De resultaten van zijn onderzoek werden onlangs voorgesteld op het congres van de European Respiratory Society. De hele zaal hield de adem in.

Xaver Baur: "Vijftien tot twintig procent van de binnenkomende containers in deze havens bleken gefumigeerd. De meest voorkomende gassen waren methylbromide en ethyleen dichloride. Dat zijn bijzonder giftige gassen, maar perfect legaal. Bij verschillende containers, 10 tot 20 procent lag de gasconcentratie ook ver boven de wettelijke limiet."

Wat Baur pas echt alarmerend vindt, is het aantal gefumigeerde containers waarmee gesjoemeld is. "Uit de steekproeven blijkt dat in Rotterdam en Hamburg liefst 95 procent van de gefumigeerde containers geen enkele melding maakt van de aanwezigheid van gassen. Geen sticker, geen uitleg op de invoerdocumenten. Niets." Ze worden dus ook niet gecontroleerd, laat staan ontlucht. Cijfers voor de haven van Antwerpen zijn er niet. "Maar er is geen enkele reden om aan te nemen dat het in Antwerpen beter is", zegt Baur.

In Antwerpen komen jaarlijks een kleine drie miljoen containers binnen. Dat zou dan betekenen dat er elk jaar 500.000 tot 600.000 giftige containers binnenkomen zonder dat iemand erop let.

"Tel daarbij de containers die in Zeebrugge, Luik en Gent binnenkomen, en we spreken over een gigantisch probleem", zegt vakbondsman Emiel Boriau van de Nationale Unie voor Overheidsdiensten. De haven Antwerpen is overigens de enige met een fumigatiezone. In Gent en Zeebrugge komen immers geen begaste containers binnen. Officieel, toch.

DAGENLANG IN COMA

Havenarbeiders kennen hun stiel. Geen haar op hun hoofd dat eraan denkt zomaar een onbekende container te openen. Maar niet elke container wordt geopend in de haven. Waar dan wel? In winkelruimten, opslagplaatsen, distributiecentra: plaatsen zoals die waar Mervin Barron werkte. Hij had al maanden last van neusbloedingen en een dikke keel, maar niet wist wat er aan de hand was. Tot die fatale vrijdag, 30 november 2007.

Het was een drukke dag, en er moest alweer een partij glas uit een container uit Hongkong gehaald worden. "De container stond in een kleine loods. De kisten en het beschermzeil waren nat, dat vond ik al bizar. Maar goed, ik kroop achterin de container, mijn collega Ali werkte vooraan. Ik rolde het zeil op en kreeg een branderig gevoel aan mijn vingers. Vreemd, dacht ik. Maar het was bijna middagpauze, dus ik besloot snel door te werken. Maar ik voelde me onwel worden, Ali ook. Na veertig minuten voelde ik me zo verschrikkelijk rot. Mijn vingers verkrampten helemaal, mijn ogen en lippen werden helemaal dik en ik zag een wit licht, met glinsters. Mijn tijd is gekomen, dacht ik. Ik raakte in paniek, wou zo snel mogelijk die container uit. En toen zag ik Ali liggen, bewusteloos."

Mervin slaagde er nog in zijn collega uit de loods te slepen, even later verloor ook hij het bewustzijn. Drie dagen en enkele hartaanvallen later werd Mervin wakker in het ziekenhuis, afdeling intensieve zorgen. Zijn collega lag vijf dagen in coma. "Ik was een bom, zelfs mijn bezoekers in het ziekenhuis kregen last van brandende ogen en een dik gevoel in hun keel. Ik had ook last van zware koorts, de dokters hadden me al opgegeven."

Mervin overleefde zijn onverklaarbare aanval en mocht het ziekenhuis verlaten, maar de ellende bleef duren. "De eerste acht maanden had ik wel veertig epileptische aanvallen per maand. Nu zijn dat er nog vijftien. Ik sta op en ga slapen met barstende hoofdpijn, mijn vingers zijn helemaal verkrampt, ik kan ze nauwelijks gebruiken. Ik had brandwonden op mijn hoofd, er zitten kale plekken op en ik mag mijn hoofd niet langer dan enkele seconden onder de douche houden. Mijn ogen zijn zwaar beschadigd. Als ik een trap op moet, ben ik helemaal buiten adem."

En niemand die kon zeggen wat er aan de hand was. Vijftien maanden lang schuimde Mervin neurologen en andere experten af. "Het zit in je hoofd, zeiden ze. Ik kreeg allerlei medicatie, maar daar werd ik depressief en paranoïde van. Er zijn tijden geweest dat ik het echt niet meer zag zitten."

Toen pas kwam Mervin toevallig in contact met de Nederlandse vakbond FNV Bondgenoten, dat al jaren de risico's van fumigatie aanklaagt. "Zij hebben me naar een ziekenhuis in Arnhem gestuurd, en daar heb ik eindelijk een diagnose gekregen: vergiftiging door methylbromide."

Methylbromide is in ons land verboden, behalve voor fumigatie. Het is een uiterst giftig gas, kleurloos en zo goed als geurloos. Het hecht zich aan spieren en vetten, met alle gevolgen vandien. "Mijn geluk is dat ik vroeger fanatiek sportte", zegt Mervin. "Anders had ik het nooit overleefd. Mijn spieren zijn aangetast, mijn gewrichten worden steeds stroever. Ik mag nog steeds niet in de buurt van toxische stoffen komen, zelfs geen haarspray."

NIET TE VEEL REGELTJES

Eddy Williame werkt voor Desclean, een van de erkende fumigatiefirma's. "Er komen gigantisch veel containers met rommel binnen", zegt hij. "Naast methylbromide zien we ook regelmatig containers met niet-erkende gassen zoals fosfine en sulferindifluoride. Dat laatste breekt nauwelijks af

"Weinigen kennen de gevaren. Ik heb al vaak gehoord dat bedrijven begaste containers gewoon op de parking openzetten, in de hoop dat de gassen zo wel ontsnappen. Terwijl er arbeiders rondlopen, en toevallige voorbijgangers. Dat gebeurt overal, vergis je niet. Dodelijk zijn die gasconcentraties meestal niet, het is vooral op lange termijn dat ze gevaarlijk zijn. Vergelijk het met asbest."

Williame noemt de fumigatieregels, die bovendien landgebonden zijn, totaal absurd. "Er bestaat een richtlijn, ISPM 15, die stelt dat gefumigeerd hout een stempel moet krijgen. Kwestie van efficiënt en paperless te werken. Maar dat betekent dus wel dat je al ìn de container moet om na te gaan of die container al of niet gefumigeerd is.

"Die idiotie is soms stuitend. En niemand die containers durft tegen te houden, want dat is dan weer in strijd met de vrijhandelregels, en ze willen niet dat transporteurs hun havens links laten liggen omdat de regels te streng zijn."

GEVAAR: GIFTIGE DILDO'S

Baur wou ook weten wat de gevolgen van fumigatie zijn voor de consument. Hij screende onder meer een kindermatras uit een gefumigeerde container, vijf maanden na de ontluchting. De matras bevatte nog altijd een gevaarlijk hoge concentratie me- thylbromide. "Die gassen penetreren de producten, en zitten daar weken, soms maanden later nog", zegt Baur, die liefst 4.000 producten onderzocht. Voedings- waren, schoenen, matrassen, dildo's...

"Ik onderzocht een partij cacaoboter. De lading kwam net voor Kerstmis aan en was bedoeld voor gebak. Als je daarvan een aardige hoeveelheid eet, mag je ervan uitgaan dat dat leidt tot neurologische klachten en ademhalingsproblemen. Waarschijnlijk is het uiteindelijk ook kankerverwekkend."

Vooral poreuze materialen zoals karton en matrassen blijken de gassen gulzig te absorberen. "Matrassen zijn als sponzen", zegt de firma Bug Busters, gespecialiseerd in fumigatie. "Het is een publiek geheim dat die eigenlijk niet te ontluchten zijn."

Maar hoe gevaarlijk is zo'n matras dan? "Als je bedenkt dat mensen daar lange tijd op slapen, in een kleine ruimte, dan ligt het risico volgens mij best hoog", zegt Xaver Baur. "Zeker als kinderen, ouderen of zieke mensen erop liggen."

Wat doet de overheid?

Sommige producten worden met verschillende soorten gif behandeld. Schoenen bijvoorbeeld worden vaak eerst in benzeen gedompeld voor ze de container ingaan. Pomp daar dan nog een dosis gas in, en al wie in aanraking komt met de container, riskeert drie tot vier verschillende giftige stoffen in zijn gezicht te krijgen. "Dat kan de consument, u en ik dus, onmogelijk weten", zegt Boriau. "Stel je dan voor dat mensen elke dag die schoenen dragen, of kinderen die sabbelen op speelgoed uit gefumigeerde containers."

Dus dringt de vraag zich op: weet onze overheid dat wel? En zo ja, wat doet ze eraan? En wie is bevoegd? Na een telefonisch pingpongspel van de FOD Volksgezondheid naar de FOD Economie, de FOD Mobiliteit, het Federaal Voedselagentschap en weer terug krijgen we te horen dat er inderdaad een mogelijk gevaar bestaat, maar: "Alle containers controleren, dat kan toch niet?"

Even later krijgen we telefoon van het kabinet van federaal staatssecretaris voor Mobiliteit Etienne Schouppe (CD&V): "De staatssecretaris zal naar aanleiding van uw informatie, een sensibiliserende brief sturen naar de havenautoriteiten. En de havenbedrijven verzoeken een meettoestel aan te schaffen."

De Duitse professor Xaver Baur:

Vooral poreuze materialen zoals karton en matrassen blijken de gassen in de container gulzig te absorberen. Als je bedenkt dat mensen daar jaren op slapen, in een kleine ruimte, dan ligt het risico volgens mij best hoog

n Mervin Barron lag drie dagen in coma nadat hij een begaste container aan het lossen was geweest: 'Ik was een bom, zelfs mijn bezoekers in het ziekenhuis kregen last van brandende ogen en een dik gevoel in hun keel.'

n Vakbondsleden in de Rotterdamse haven kleven bij wijze van protest stickers met

doodskoppen op gevaarlijke containers.

Eddy Williame van Desclean:

Het lijkt een efficiënte richtlijn, dat er een stempel moet staan op begast hout. Maar je kunt dat wel pas ìn de container constateren. Stuitende idiotie.

n 'Vijftien tot twintig procent van de binnenkomende containers is behandeld met giftige gassen', zegt professor Xaver Baur van de universiteit van Hamburg. 'In verreweg de meeste gevallen wordt daar geen enkele melding van gemaakt. Geen sticker, geen uitleg op de invoerdocumenten. Niets.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234