Zondag 01/08/2021

‘Eén grote staatshervorming en dan fini voor tien jaar’

De wettelijke pensioenen moeten omhoog. En op de sociale uitkeringen mag niet bespaard worden. Ook in de letterlijk laatste dagen van zijn ACW-voorzitterschap blijft Jan Renders met zachte stem keihard zeggen waar het op staat. ‘De deelstaten zullen meer moeten participeren in de afbouw van de staatsschuld. Het gaat niet op om de federale staat achter te laten met de verantwoordelijkheid over sociale zekerheid, gezondheidszorg en staatsschuld.’

Het politieke testament van Jan Renders (61), afscheidnemend ACW-voorzitter

Dinsdag zal Jan Renders voor de allerlaatste keer de deur dichttrekken van zijn kantoor in de Aeropolismastodont. Op 1 september gaat hij met brugpensioen, na 38 jaar trouwe dienst aan de christelijke arbeidersbeweging, waarvan de laatste acht jaar als ACW-voorzitter. Hij gaat wat meer op de kleinkinderen passen, in de tuin werken, koken voor mevrouw. En biologische wijn telen, op een pas aangelegd wijngaardje op een geërfd stuk landbouwgrond in Herselt. “Tweehonderd stokken, meer niet. Over drie jaar hoop ik mijn eerste fles biologische wijn te bottelen. Het moet niet altijd in Toscane zijn, hè.”

De vriendschap, die zal hij missen, zegt Renders. “Ik geniet ervan op te trekken met mensen met dezelfde idealen. Ook buiten de christelijke arbeidersbeweging is er kameraadschap gegroeid. Sommige vrienden zal ik blijven tegenkomen, anderen zullen uit mijn leven verdwijnen. Het is een beetje als verhuizen. De macht zal ik niet missen. De mensen die mij kennen, weten dat ik geen machtsmens ben. Ik haal er geen kick uit om persoonlijk bij belangrijke beslissingen betrokken te worden.”

Hoe machtig is een ACW-voorzitter eigenlijk?

“Met macht komt verantwoordelijkheid. Het ACW heeft invloed, omdat wij die verdienen. Wij worden door de politiek bevraagd vanwege onze knowhow en onze mobilisatiekracht. Wij worden te gemakkelijk exclusief geassocieerd met de CD&V. We zoeken overal allianties met gelijkgestemden. Is dat obscuur? Is dat ondemocratisch? De kritiek komt altijd uit een welbepaalde hoek. Eigenlijk viseren zij niet onze structuur, maar wel de waarden waar wij voor staan.

“Als koepel is het ACW erin geslaagd de christelijke arbeidersbeweging bijeen te houden rond een samenlevingsproject. Wij spreken met één stem, ook als het gaat over de sociale zekerheid, en als er scherpe keuzes moeten worden gemaakt. Wij zijn meer dan een belangenorganisatie. We kijken niet alleen naar de arbeider, we kijken naar de volledige mens. Elke mens blijft een kwetsbare mens. Dan is het onze missie om ervoor te zorgen dat er voldoende bindtekens in de samenleving zijn om de individuele mens op te vangen. Solidariteit is echter niet alleen een kwestie van menselijke warmte, maar ook van koude berekeningen over de instandhouding van de sociale zekerheid. Het is onze plicht ervoor te zorgen dat die solidariteit behouden blijft, soms tegen de tijdsgeest in.”

Die positie is vandaag niet meer zo vanzelfsprekend.

“Ik ben een soixantehuitard. Mijn generatie is de verzuiling met de sloophamer te lijf gegaan. Met goede reden, maar we hebben ook waardevolle dingen kapotgemaakt. Vorming is een vies woord nu, maar vandaag vormen mensen zich een mening op basis van wat ze zelf op internet bijeenscharrelen. Toen ik bij het ACW kwam, roerde de radicale basis zich tegen de top omdat ze die te conservatief of te ondemocratisch vond. De laatste tijd moest ik me als ACW-voorzitter vooral verdedigen tegen kritiek dat ik te links ben. Dat is de prijs die we betalen voor onze gestegen welvaart. Wij zijn een ontvreemde samenleving geworden. Ik doe daar niet wanhopig over. Zoals in een slingerbeweging keert dat wel weer.

“Politieke partijen - alle politieke partijen - zijn opgeschoven naar rechts omdat de kiezer hen naar rechts gedwongen heeft. Met een verhaal van solidariteit haal je geen meerderheden meer. Mensen moeten goed weten wat ze willen. Ze worden terecht kwaad als ze geen school voor hun kind vinden of als ze op een wachtlijst terechtkomen in de kinderpsychiatrie, maar de enige remedie is een krachtige overheid.

“Een samenleving wordt gelukkiger als ze toleranter, gelijker en rechtvaardiger is. Ze wordt er zelfs veiliger door. Een nichtje van mij woont in Brazilië. Weet u wat ze het meest mist? De veiligheid die ze hier gewend was. Daar moet ze leven achter een hek en met beveiliging. Ik minimaliseer de veiligheidsproblemen in eigen land niet, maar wij kunnen soms zo naar onze eigen navel staren. We moeten niet altijd doen alsof België het enige land ter wereld is waar niets marcheert, omdat er hier ook Franstaligen rondlopen. In Togo spreken ze twintig talen, en hebben ze nog wel andere katten te geselen.”

De volgende regering moet 25 miljard besparen. Hebt u een idee hoe dat moet?

“Essentieel is dat de regering de financiële situatie van het land gezond maakt op een rechtvaardige manier. Het is belangrijk dat de financieringswet wordt aangepast en dat de concepten verantwoordelijkheid en solidariteit centraal zullen staan. Maar verantwoordelijkheid betekent ook dat de deelstaten participeren in de afbouw van de staatsschuld. Het gaat niet op om de federale staat achter te laten met de sociale zekerheid, de gezondheidszorg en de staatsschuld. Er kan niet geraakt worden aan de sociale bescherming. Het pad naar de welvaartsvastheid van de uitkeringen moet gevolgd worden. En de wettelijke pensioenen moeten verhoogd worden.”

Euh, dat gaat geld kosten, niet besparen.

“Ik aanvaard het excuus niet dat daar geen geld voor is. Extra inkomsten zijn mogelijk, zonder de arbeidskosten de hoogte in te jagen. Er kan ook gesnoeid worden, maar dan selectief en altijd met een rechtvaardigheidstoets: de zwaarste schouders moeten de zwaarste lasten dragen. De armoedebestrijding moet een prioriteit zijn van de volgende regering, ook als die fors moet besparen.

“Wil men dat de mensen hun vertrouwen behouden in de robuustheid van ons sociaal stelsel, dan moeten de wettelijke pensioenuitkeringen op een aanvaardbaar niveau gebracht worden. Anders komen we in een vicieuze cirkel terecht. Als er te weinig geld gaat naar sociale uitkeringen, dan verliezen mensen hun geloof in het nut van een sociale zekerheid, waardoor ze steun geven aan politici die het geld wegtrekken uit de sociale zekerheid.”

Uw positie tegenover de N-VA is geëvolueerd sinds 13 juni. Plotseling vond u daar ook ‘mensen met een sociaal gevoel’.

“Ten tijde van het kartel was ik een erg koele minnaar van de N-VA, omdat ik bang was dat de CD&V zou inleveren op zijn christendemocratische waarden. En ik heb gelijk gekregen, helaas. Wij zijn niet centrumrechts, en de christendemocratie is ook niet centrumrechts. Al moet ik zeggen dat alle partijen meegeschoven zijn. Wij zijn ook niet tegen een sociale staatshervorming, maar wat mij stoorde bij de N-VA was dat ze die communautaire eisen altijd eng nationalistisch en separatistisch formuleerden. In hun ogen werd de sociale zekerheid ook altijd erg mercantiel ingekleurd: wat halen wij eruit, en wat gaat naar de Franstaligen. De N-VA komt uit de Volksunie-traditie van radicale ontzuiling. Laten we hopen dat de geesten daar wat evolueren als de partij federale regeringsverantwoordelijkheid opneemt.”

Voelt u zich stilaan niet beter op uw gemak bij de cdH dan bij de CD&V?

“Hmm, het ACW is wel voor een splitsing van B-H-V en is tegen de uitbreiding van het Brussels Gewest. Wij willen een staatshervorming die meer kracht geeft aan de overheid om een sociaal beleid te voeren. Maar dan moet het voor even fini zij. Het weze tien jaar of twintig jaar, maar de instellingen moeten zich kunnen ‘zetten’ en weer aan beleid toe komen. De communautaire agenda mag niet langer het regeringsbeleid doorkruisen.”

U werd wel niet geraadpleegd over de splitsing in de gezondheidszorg of van het kindergeld. Dat is redelijk ongezien.

“Wouter Beke hoeft ons niet dagelijks te raadplegen om te weten wat wij daarover denken. Uit wat ik hoor, leid ik af dat CD&V, sp.a en Groen! de splitsingseisen van N-VA toch kunnen milderen hebben. Of dat voldoende gelukt is, zullen we beoordelen als er een definitief akkoord op papier staat.”

De CD&V lijkt de band met het ACW wel wat te lossen. Omdat u te links bent voor het conservatieve Vlaanderen.

“Ik voel geen conflict. Het spanningsveld tussen politiek en beweging zal er altijd zijn. Politici zijn vaak ontgoocheld in ons omdat we te weinig rekening zouden houden met de realiteit van een coalitie, en wij zijn vaak ontgoocheld in politici omdat ze een gegeven woord niet nakomen. Als je, zoals wij, vasthoudt aan het cordon sanitaire rond het Vlaams Belang, weet je dat je tegenwind zult vangen. En toch ben ik trots dat we dat principe hebben volgehouden en afgedwongen.”

U ziet de CD&V toch ook opschuiven naar de flamingante hoek, weg van het christendemocratische midden.

“Ik lees dat sommigen in de partij een andere koers willen varen. Bon, dat is dan niet onze koers. Niet omdat het niet links genoeg is maar omdat het niet christendemocratisch is. Als kiezers je verlaten, is het dan verstandig om hen achterna te lopen en ook de kiezers die trouw gebleven zijn van je te vervreemden? Ik weet dat niet. Ik hoop dat de CD&V de essentie van de christendemocratie hoog in het vaandel zal houden. Samenwerken met een type als Wilders, zoals de CDA nu in Nederland wil, dat kan voor de CD&V niet. Onmogelijk. Dan bestaat de partij niet meer. Dat is de grens.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234