Maandag 21/10/2019

Een groen virus

'Ik begin graag aan onmogelijke opdrachten', zei De Gucht deze week nadat hij beslist had het woord te voeren over het migrantenstemrecht in de Kamer. Had hij het toen ook over de verkiezingscampagne van de VLD?

in de blauwe rangen

Hoe is het toch in godsnaam mogelijk? Amper zes maanden geleden boekte de VLD voor de vijfde keer op rij een verkiezingsoverwinning, slaagde ze erin de grootste partij van het land te blijven en haalde ze voor de tweede opeenvolgende keer het premierschap binnen. Toch gedragen Guy Verhofstadt, Patrick Dewael en Karel De Gucht zich steeds meer als leiders van een partij in crisis. Dat zal enkel veranderen als de peiling van La Libre Belgique morgen goed nieuws brengt.

Het is altijd moeilijk om lessen te trekken uit een verkiezingsuitslag maar één ding was op 18 mei, zelfs voor politieke leken, toch wel héél evident. Wie van een strijd tegen Steve Stevaert een van de kernpunten of zelfs het kernpunt van zijn politieke actie maakt, krijgt van de kiezer zelf stevig op zijn donder. Vier jaar lang leken veel Vlaamse groenen het liever te hebben over wat er schortte aan het gratis-verhaal van de SP.A dan over hun eigen project. Wel, van de 11 procent die Agalev na de dioxinecrisis in 1999 nog overhield, bleef er minder dan 4 over op de dag van de laatste verkiezingen. Natuurlijk was dat niet alleen aan het verkrampte anti-Stevaert-gedrag te wijten, maar toch...

Echt goed lijken de Vlaamse liberalen die boodschap niet begrepen te hebben. In plaats van één jaar lang samen met de SP.A aan hetzelfde zeel te trekken en een Vlaams vervolg te breien aan de paarse overwinning op 18 mei zit de VLD gebiologeerd naar de opgang van Steve Stevaert te staren. Voor het eerst sinds héél lang bepaalt Guy Verhofstadt niet langer de toon van de debatten in de Wetstraat en is de VLD niet langer de meest frisse, nieuwe en leuke partij. Voor de VLD-bonzen is dat een vrij ondraaglijke gedachte. Dat was al duidelijk tijdens de onderhandelingen over het regeerakkoord, waarop het er plots veel harder toeging tussen socialisten en liberalen dan tijdens de vier paars-groene jaren.

Met het migrantenstemrecht dachten de liberale strategen ook het ideale onderwerp gevonden te hebben om hun directe concurrent in de strijd om het politieke leiderschap in de gracht te rijden. Is een meerderheid van de Vlamingen immers niet tegen die idee? Zal het de SP.A dus niet sowieso stemmen kosten? En dus begon de VLD een stevige verdedigingslinie op te trekken tegen het migrantenstemrecht. De liberalen zeiden dat ze het stemrecht 'actief' zouden bekampen in het parlement. Alleen heeft de manier waarop Hugo Coveliers, Jeannine Leduc en Jean-Marie Dedecker hun rondje filibusteren in de Senaat aanpakten, het draagvlak voor die vertragingsoperatie sterk doen terugzakken. 'De mensen' lusten dat soort scènes niet.

Heeft de VLD überhaupt iets te winnen bij die strijd? Zou de kiezer het nu echt geweldig vinden dat een partij een wetsvoorstel eindeloos probeert te vertragen maar er niet voor uit de regering stapt? Zullen de meest virulente tegenstanders van dat stemrecht niet eerder bij het Vlaams Blok binnenwandelen? En verliest de VLD ook niet volop aanhang langs progressieve zijde? Samenvattend: zijn de liberalen niet met hun volle gewicht in de put aan het duikelen die ze eigenlijk voor een ander hadden gegraven? Sterker nog: had de VLD-top het migrantenstemrecht niet beter geslikt in het regeerakkoord ('sorry lieve militanten, niets aan te doen, maar kijk eens naar al het andere lekkers dat we binnen hebben gehaald')? Was dat niet beter geweest dan jezelf een maandenlange lijdensweg in het parlement op te leggen? (Om nog eens met de groenen te vergelijken: zouden de groenen er geen spijt van hebben dat ze de bittere pillen Doel en Deurne niet meteen tijdens de regeeronderhandelingen in 1999 doorslikten?)

De peiling waarmee VTM morgen en de Franstalige krant La Libre Belgique maandag uitpakt, zal een eerste echte indicatie bieden over de toestand bij de VLD. Officieel hechten Verhofstadt, Dewael en De Gucht daar geen belang aan. Toch heeft zelfs de interne SP.A-peiling waarin de VLD als derde Vlaamse partij in de tabellen verscheen voor behoorlijk wat zenuwachtigheid gezorgd. (Overigens, gehoord van een van de VLD-toppers deze week: 'Moet u een geheime VLD-peiling bij 300 ondervraagden inkijken? SP.A: 14 procent, VLD: 35 procent.' Bulderlach.)

Als het onderzoek van La Libre meevalt, zal de opluchting groot zijn. Als het tegenzit en de VLD voor de tweede keer op rij achteruitgaat en de SP.A voor de tweede keer op rij vooruit, zal dat naar alle verwachting in de schoenen van Hugo Coveliers geschoven worden. Op de geïmproviseerde persconferentie na de fractievergadering gisterenmiddag zei voorzitter Karel De Gucht al dat Coveliers de partij de afgelopen maanden ernstige schade heeft toegebracht. Vraag is of de defenestratie van 'de Cov' zal volstaan om van de liberalen weer een eensgezinde partij te maken. Wellicht niet, al was het maar omdat de Antwerpenaar het fractieleiderschap niet nodig heeft om in de media te geraken. Als De Gucht Coveliers echt wil doen zwijgen, kan hij er - om even in VLD-jargon te blijven - maar beter een Albanese maffialeider op afsturen.

Bovendien zorgt de vrij rücksichtslose manier waarop Verhofstadt, Dewael en De Gucht de VLD nu al enkele jaren leiden voor behoorlijk wat binnensmonds tandengeknars. Niet alleen bij VLD-leden, die meer allergisch zijn voor autoriteit dan gedrilde socialisten, of bij de SP.A, maar zeker ook bij de MR. De manier waarop de Franstalige liberalen deze week door Karel De Gucht en co. in de hoek gedrongen werden, zal Louis Michel niet licht vergeten. Eerst verwees De Gucht op tv naar het 'dictaat' van de partijleiding binnen de MR om pro migrantenstemrecht te stemmen, een dag later pakte de VLD trots op uit met de overkomst van 28 Franstalige liberalen. Zo'n gestook in eigen familie is ongezien. Die rekening wordt nog gepresenteerd, dat staat vast.

De twijfel lijkt ook te hebben toegeslagen in het hoofd van Guy Verhofstadt zelf. Enkele maanden geleden leek de VLD-topper zich mentaal al te hebben ingesteld op de eerste positie van de Europese VLD-lijst. Nu komen er veel onduidelijker signalen uit de Wetstraat 16. Niet onbegrijpelijk: wat heeft Verhofstadt te winnen bij een koppositie op de Europese lijst? Het zal zijn binnenlandse gezag aantasten en, in het ergste geval, levert het hem een nederlaag op tegen die andere grote concurrent: Jean-Luc Dehaene. Zo'n schrikbeeld zet zelfs de grootste voluntarist aan het twijfelen.

Hoe kan de VLD een nieuwe adem vinden? De partij moet snel uit de negatieve spiraal raken of de gevolgen zijn groot, ook in de regering. Ook moet de SP.A zich zorgen beginnen te maken. De afgelopen jaren waren de socialisten succesvol omdat populaire, sexy figuren als Steve Stevaert en Freya Van den Bossche konden opereren tegen een achtergrond van vakbekwame, ernstige ministers, genre Johan Vande Lanotte en Frank Vandenbroucke. Wanneer de liberalen nu onhandelbaar zouden worden, straalt dat af op de hele regering en dus ook op de SP.A.

De inzet is dus groot, zeker voor de leidende liberale trojka. Indien de VLD licht achteruitgaat of indien de SP.A de grootste partij wordt op 13 juni van volgend jaar zullen er heel wat liberalen klaarstaan om hun voorzitter naar de uitgang te begeleiden. En als het écht slecht is, zal ook de positie van premier Verhofstadt onder druk komen te staan, zelfs al hebben de Vlaamse verkiezingen strikt genomen niets met de federale regering te maken. Wie droomt van Europa, kan ook eindigen in Toscane.

Voorlopig verliest Karel De Gucht niets van zijn natuurlijk flegma. De VLD-voorzitter heeft al aangekondigd dat hij de debatten over het migrantenstemrecht in de Kamer niet zo wil aanpakken als zijn partijgenoten in de Senaat. Maar tegelijk liet hij weten de wet te zullen aanvechten bij het Arbitragehof. Meteen organiseert de VLD-voorzitter een immense nederlaag op hooguit drie maanden van de verkiezingen. "Ik begin graag aan onmogelijke opdrachten", wuift De Gucht dat in zijn eigen onnavolgbare stijl weg. Heeft hij het dan ook over de verkiezingscampagne van de VLD?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234