Donderdag 21/10/2021

Een grillig alfabet met wondere kleuren

In de tentoonstelling Rombouts & Droste in het MuHKA worden de herinneringen aan de innige samenwerking tussen Guy Rombouts en zijn onlangs overleden levensgezellin Monica Droste intens aangesproken. Evenzeer blijkt de unieke positie van de kunstenaar, die op een speelse wijze de bewuste omgang met de taal aanscherpte.

Guy Rombouts (1947) is drukker/typograaf van opleiding en begon te experimenteren met de mogelijkheden van de taal na het zien van een expositie in het ICC over concrete poëzie. In de jaren zeventig maakte hij tal van tijdrovende woord- en taalwerken, waarin de invloed van Stéphane Mallarmé, Marcel Broodthaers en Bruce Nauman voelbaar is. Een prachtig voorbeeld is oei: een notitieboekje waarin Rombouts zonder adempauze de geruite pagina's volschreef met het woordje oei. Een kalligrafische zelfkwelling waarin de graad van vermoeidheid van de zich naar de laatste pagina slepende Rombouts afleesbaar is aan de slordigheden en onregelmatigheden in de notitie van de tweeklank met zijn universele connotatie.

Een ander en door uitgever Mieke Plaizier opnieuw gedrukt vroeg werk bestaat uit 180 pagina's met evenveel fysieke manieren van schrijven, waarin Rombouts in gedachten tegelijk een performance oproept. In Geschreven en... uit 1977 leest men bijvoorbeeld dat Rombouts schreef 'met beide knieën', 'in het donker', 'achter mijn rug' of 'met een slapende hand'. Guy Rombouts scherpte de bewustwording in de omgang met de taal aan door het woord te verbinden met eenvoudige, menselijke handelingen die erdoor omschreven worden.

In 1979 hield Rombouts een belangrijke tentoonstelling/performance in de Antwerpse Ruimte Z. Hij etaleerde 26 voorwerpen in een alfabetische rangorde waarvan de naam telkens bestond uit drie letters. Zo zag men een aal, een bol, een kam tot en met een 'op de vloer geschreven zin' die de letter Z concreet moest maken. Criticus Marc Callewaert beschreef het einde van deze merkwaardige tentoonstelling: "Toen stapte een naakte man de Ruimte Z binnen en begon de hele boel op te ruimen. Stopte de gom in zijn mond, zette de fez op, omgordde zich met een rok, trok de jas aan, stopte de kleinere voorwerpen in de zakken, veegde de zin uit, rolde de mat op en verliet het pand beladen met hak, tak, urn en vla."

Deze vroege werken zijn ten onrechte te weinig bekend. Ze slaan een brug tussen Rombouts vroegtalig oeuvre (met variaties op het begrip performance en uitputtende ordeningen van woorden) en de latere uitvinding en uitwerking van het 'azart' alfabet. Het 'azart' is vanaf 1983 de grondstof voor de vele grafische en sculpturale variaties die vanaf 1986 voorgoed het label wordt van het duo Guy Rombouts & Monica Droste. Het 'azart' is een complex, nieuw alfabet en verwijst naar de opsplitsing 'a', 'z' en 'art' en naar het woordje 'hazard' (toeval).

Rombouts zocht voor iedere bestaande Latijnse letter een kernwoord beginnend met die letter en een grafisch lijnstuk dat het kernwoord aanschouwelijk kon maken. Op die manier ontstond een grillig en speels alfabetisch systeem waarin de beginletter ook overeenkwam met een kleur. Met het bijgevoegde lijstje wordt de impact van het azart duidelijk: zo staat bijvoorbeeld een 'e' in het azart getekend als een elleboog en correspondeert het met de kleur eigeel. De 'k' wordt bijvoorbeeld een kanteel en krijgt de kleur koraalrood. Met dit basisschema was het mogelijk om net als een choreograaf wentelende composities te maken in alle mogelijke materialen, wendingen, kleuren en toonaarden.

Rombouts & Droste konden de wereld nu herschrijven door al datgene wat al geweten is nogmaals "met handen en voeten" aanschouwelijk over te doen. Literatuur heeft een belangrijke plaats in hun werk, zo bevat klaslokaal uit 1986 azart-citaten uit het werk van de Pools-Engelse schrijver Stefan Thermerson en in hun catalogusbijdrage van de expositie 'Beelden Buiten' (1988) in Tielt refereren ze aan Shakespeare of recenter hun installaties met knipoogjes naar Guido Gezelle. Opvallend daarbij is het vasthouden aan gebalde, inspirerende maar vergeten poëtische en filosofische uitspraken en gedachten over het leven.

De tentoonstelling in het MuHKA getuigt van de ongelooflijke elasticiteit binnen de toepassingsmogelijkheden van het azart om het intieme nauwlettend te laten aansluiten bij het monumentale en het broze geruisloos te laten samengaan met het stoere zoals in het geval van de luchtige sculpturen van geplooid staal. De expo is als een veelkoppige cluster waarin de wereld van Rombouts & Droste zich openvouwt als een bloem. Guy Rombouts installeerde voor deze 100 dagen durende expositie een chaotische werkruimte in de puntige ruimte van het museum met zicht op de Schelde. Vanuit en tussen zijn archieven vervolledigt en stuurt hij tijdens de tentoonstelling zijn installaties. Momenteel reconstrueert hij een 'vlekkenexpo' die onlangs in Berlijn liep. De muur in het MuHKA zal binnenkort één vlek per letter vertonen. De 'b' wordt een bloedvlek; de 'l' lippenstift en de 'r' wordt een vlek roest.

In feite is dit speelse systeem een alibi om niet alleen orde te scheppen tussen taal en materiaal maar ook om de wereld in Magrittiaanse manier opnieuw intenser te beleven. In zijn tijdelijke museum-atelier hangt een schommel met touwen aan het duizelingwekkend hoge museumplafond; het is alsof Rombouts & Droste ons wil doen schommelen tussen de vele dromen die kleven aan hun kunstwerken in het conflictrijke tussengebied van woord en beeld. Op de vloer liggen plannen van de vele opdrachten voor ingrepen in de openbare ruimte waaronder een bruggenproject in Nederland en kleurenkopies van de enorme kleurrijke wanden in Portugese tegels in het Brusselse metrostation 'Tomberg'. Het zijn projecten die als een aanlokkelijke 'openbare' flits de gedachte aanwakkert alert te blijven voor betekenisvolle schoonheid. In de wondere wereld van Rombouts & Droste, nu in het MuHKA, is veel te zien: zandtapijten, een klaslokaal, ontcijferbare schilderijtjes, hangende draadsculpturen, wondere vlekken op de muur en vele embryonale ideeën in het tijdelijke atelier.

Luk Lambrecht

Rombouts & Droste: tot 28 maart (niet op maandag) van 10 tot 17 uur in het MuHKA, Leuvenstraat in Antwerpen (03/238.59.60). Het kunstenaarsboek Geschreven en... gedrukt is verkrijgbaar in het MuHKA of bij Plaizier, Spoormakersstraat 50 in Brussel en kost 650 fr. (16,11 euro).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234