Woensdag 07/12/2022

AchtergrondBuitenland

Een grap over islamitisch onderwijs komt de Turkse powervrouw Gülsen duur te staan

Gülsen bij een optreden in Istanbul. Beeld Getty
Gülsen bij een optreden in Istanbul.Beeld Getty

Een vrijgevochten vrouw, wapperend met een lgbtq+-vlag, zingend in sexy kleding. Dat is allemaal Gülsen Bayraktar. Na een grap over de door president Erdogan gepropageerde vorm van islamitisch onderwijs zit ze in de gevangenis.

Rob Vreeken

Je zou haast denken dat het allemaal georkestreerd is. De videoclip van het liedje Lolipop, in maart dit jaar uitgebracht, begint met de arrestatie en opsluiting van zangeres Gülsen. Twee vrouwelijke gevangenbewaarders doen de vrouw handboeien om en leiden haar naar een cel, waarvan de traliedeur met een klap dichtvalt. De rest van de video brengt de Turkse popster dansend in haar kleine cel door, gekleed in wisselende kostuums die letterlijk niet veel om het lijf hebben. Een jonge man probeert haar blote buik te kussen door het glas van de bezoekersruimte. Tussendoor wordt nog even een blauwe lolly door Gülsen oraal bejegend.

Donderdag werd de Turkse zangeres door de politie thuis in Istanbul aangehouden en na verhoor overgebracht naar een vrouwengevangenis in de stad. Haar vergrijp: tijdens een concert in april had ze een van haar muzikanten geïntroduceerd met een grapje. Hij had op een islamitische imam hatip-school gezeten, vandaar dat hij zo ‘verdorven’ was.

Pas vorige week werd Gülsen het mikpunt van een haatdragend trollenleger op sociale media, nadat de rechtse krant Sabah een video met de grap online had gezet. Een dag later kwam justitie in actie. De zangeres wordt verdacht van het ‘aanzetten tot haat en vijandigheid’.

Minister van Justitie Bekir Bozdag sprak schande van Gülsens ‘achterlijke’ mentaliteit. “Een deel van de samenleving opzetten tegen een ander deel met discriminerende taal door een artiest getuigt niet van respect voor de kunst”, liet hij weten.

Vanwaar de ophef?

Op de eerste plaats natuurlijk omdat Gülsen de draak had gestoken met het islamitisch onderwijs. De imam hatip-scholen zijn een stokpaardje van president Recep Tayyip Erdogan. Ooit werden die opgericht om imams op te leiden, maar onder Erdogan – zelf product van de imam hatip – werd er flink in geïnvesteerd. Zijn bedoeling is er een reguliere vorm van middelbaar onderwijs van te maken, die een ‘vrome generatie’ aflevert.

Godsdienstig geurspoor

De symboolwaarde is groot. Erdogan en zijn AK-partij koketteren met hun islamitische geloofsbrieven, maar veelal blijft dat beperkt tot retoriek. De vermeende ‘islamisering’ van Turkije wordt amper in concreet beleid omgezet. Van het invoeren van sharia-achtige wetten is volstrekt geen sprake. Maar met het imam hatip-onderwijs kan Erdogan wél een godsdienstig geurspoor achterlaten.

Vandaar dat in de storm van kritiek die volgde op Gülsens arrestatie, een direct lijntje werd gelegd naar de politiek. Volgens leider Kemal Kiliçdaroglu van oppositiepartij CHP is het de bedoeling de samenleving te polariseren, zodat de AKP na de verkiezingen van volgend jaar juni aan de macht blijft. Ook andere critici menen dat de conservatieve kiezer wordt gepaaid.

En dan wordt Gülsen kennelijk gezien als een geschikte prooi. De zangeres, 46 jaar geleden geboren als Gülsen Bayraktar, valt op met haar gewaagde, sexy kleding. Dat draagt bij aan haar populariteit, maar levert haar ook veel kritiek op. Toen zij drie weken geleden in Istanbul optrad in een oranje truitje dat de onderste helft van haar borsten onbedekt liet, reageerde de moeder van een fan op Twitter: “Mijn ogen bloeden als ik dit zie.”

Tijdens hetzelfde optreden nam ze een lgbtq+-vlag aan uit het publiek, paradeerde er trots mee rond en zei: “Dit geven we een speciaal plekje in ons hart.”

Vrouwenrechten

Gülsen is politiek minder uitgesproken dan een Beyoncé, maar duidelijk is dat ze met het seculiere publiek meer voeling heeft dan met het religieus ingestelde deel van Turkije. Ook spant ze zich in voor sociale doelen (ouderen, kinderen, onderwijs) en spreekt ze zich uit voor vrouwenrechten en tegen geweld tegen vrouwen.

Daarbij brengt ze in herinnering dat ze als 17-jarige, samen met een vriendin, op straat werd belaagd door een potentiële aanrander. Het bekwam de man niet goed: Gülsen heeft zwarte band karate. Na de scheiding in 2000 van haar eerste echtgenoot zei ze: “Hij heeft me niet geslagen. Ik heb hem geslagen, ik heb zwarte band.”

De kritiek op haar sexy kleding pareerde ze begin dit jaar in een ‘essay’ op Instagram met feministische inslag. “Als vrij persoon bepaal ik wat ik draag, niet iemand anders”, schreef ze.

De grap van deze populaire powervrouw over het islamitisch onderwijs moet in Ankara zijn aangekomen als een karatetrap. Het gaat namelijk helemaal niet goed met de imam hatip-scholen. Ze staan inmiddels bekend als het kwalitatieve afvoerputje van het Turkse onderwijssysteem. In juli gaf de helft van de leerlingen op imam hatip-scholen te kennen te willen overstappen naar het openbaar onderwijs. President Erdogan heeft de term ‘vrome generatie’ al een paar jaar niet in de mond genomen. Tegenwoordig heeft hij het over de vorming van een ‘capabele generatie’.

3x Gülsen Bayraktar

Gülsen Bayraktar studeerde Turkse klassieke muziek aan de Istanbul Teknik Universitesi, een van de beste universiteiten van Turkije. Ze stopte daarmee toen ze succes kreeg als zangeres. Ze was 19 toen ze haar eerste album maakte.

Volgens Veysel Ok, advocaat gespecialiseerd in mediarecht, wordt Gülsen aangepakt “omdat ze seculier Turkije belichaamt en de lgbtq+-beweging steunt”. Hij verwacht dat ze spoedig wordt vrijgelaten.

Gülsen beleefde in de periode 2013-2015 haar topjaren. Ze werd verkozen tot Turkijes beste vrouwelijke artiest, tekstschrijver en componist. Haar albums Beni Durdursan Mi en Bangir Bangir scoorden recordverkopen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234