Maandag 21/09/2020

Mockumentary

Een goede nepdocu maken doe je zo

Serge Buyse en Flip Kowlier in 'Wien is 't Hof van Commerce'.Beeld RV

Van bejubeld tot misbegrepen: een goede mockumentary maakt iets los. Volgende week komt Wien is ’t Hof van Commerce in de zalen. Maar hoe fake je een documentaire het best? Dit zijn de zes vuistregels.

1. Ken de code

Wie een goede mockumentary wil maken, moet de regels kennen. “Het is een parodie waarbij genreconventies doorbroken worden”, zegt Daniel Biltereyst, professor film- en mediastudies (UGent). “Om Het geslacht De Pauw te begrijpen, moet je vertrouwd zijn met programma’s als De Pfaffs. Dat gebruikte documentairetechieken, met de vertelstrategieën van een soap.”

Zo had
In de Gloria (2000) duidelijk dicht naast Man bijt hond gelegen. En programma’s als The Office (2005) en Modern Family (2009) grijpen terug naar de sitcom, waaraan talking head-interviews als fictief documentaire-element worden toegevoegd. Biltereyst: “Mockumentary is een metagenre waarvoor je de kennis van het origineel nodig hebt. Als maker én als kijker.”

Het geslacht De Pauw.Beeld VRT - Lies Willaert

2. Oneervolle cameo’s

Bekende figuren die zichzelf spelen, is één ding. Wanneer ze met zichzelf durven te lachen, wordt het goud. Neem nu Coldplay-frontman Chris Martin. Hij speelde een vreselijk egocentrische versie van zichzelf in Ricky Gervais’ Extras en hernam die rol onlangs in Modern Family.

Still uit 'Extras' met Chris Martin en Ricky Gervais.Beeld BBC

“De lijn tussen fictie en realiteit mag niet duidelijk te trekken zijn”, vindt Kristof ‘DJ 4T4’ Michiels, regisseur van Wien is ’t Hof van Commerce. “Bart De Pauw is voor Het geslacht De Pauw écht BV-korting gaan vragen. Die verkopers dachten dat hij het meende, want dat wás Bart De Pauw. Of denk aan Matthew McConaughey die in Sex and the City een onwaarschijnlijke rotzak speelde. Als zichzelf. Te gek, want het risico bestaat altijd dat kijkers dat serieus nemen.”

De lijst van zulke cameo’s in Wien is indrukwekkend, met onder meer Wim Opbrouck, Wannes Cappelle en Eddy Merckx als ‘zichzelf’.

3. Wees kritisch

De Belgische mockumentary C’est arrivé près de chez vous zette in 1992 Cannes op zijn kop. De film over een seriemoordenaar was bedoeld als kritiek op Strip-Tease, de voorloper van de reality-tv, en zette aan tot een debat over sensationele televisie.

Mockumentary's zijn een commentaar op fake news, zegt Biltereyst. “Door onzekerheid en dubbelzinnigheid te creëren, lokken ze discussie en onrust uit. 
Orson Welles deed dat al in 1940 met zijn hoorspel The War of the Worlds, waarin hij gebruikmaakte van journalistieke technieken bij een onbestaande gebeurtenis: de invasie van marsmannetjes.”

Beeld rv

En in 2006 deed RTBF hetzelfde met Bye Bye Belgium, de onaangekondigde en in scène gezette docu over de onafhankelijkheid van Vlaanderen. Biltereyst: “Ze speelden met de conventies van nieuwsmaken om verwarring te zaaien. En daar kwam kritiek op: hoor je dat als openbare omroep te doen?”

4. Het mag er goedkoop uitzien

“Het is een dunne lijn tussen een professioneel product afleveren, en tegelijk experimenteren met nieuwe technieken die misschien amateuristisch ogen”, zegt Biltereyst. “Vandaag moet je de iPhone of GoPro gebruiken, maar wel op een professionele manier.”

Iets wat ook Michiels heeft gedaan voor Wien. “Uit verplichte gemakzucht”, bekent hij. “Ik had geen budget, dus heb ik me beholpen met weinig materiaal. Dat het zo realistischer werd, was mooi meegenomen.”

Wannes Capelle als zichzelf in 'Wien is 't Hof van Commerce'.Beeld RV

5. Muziek moet rocken

Zonder This Is Spinal Tap (1984), geen mockumentary als genre. Maar ook al draaide die film rond een fictieve metalband, de mannen konden wel rocken. In die mate dat de Britten later ook echt op tournee gingen. Wie dus per se iets rond muziek wil maken, zorgt maar beter voor goede muziek.

“Het is wat comedians zeggen over Trump: hoe kan je iemand bespotten die zelf al een wandelende karikatuur is?”, zegt Michiels. “Dan wordt een dubbele bodem onmogelijk. Dus een mockumentary over slechte muziek, dat zou al snel heel erg flauw worden.”

6. Zaai verdeeldheid

Een goede mockumentary zaait verdeeldheid, en dat doet Wien nu al. Bejubeld door fans, maar onuitzendbaar voor Canvas omdat ze de film niet in een hokje kunnen plaatsen.

“Het gaat niet alleen om begrijpen, maar ook om voelen”, zegt Biltereyst. “Als maker moet je voeling hebben met de veranderende beeldtaal van jongeren. Maar ook de combinatie van muziekdocumentaire, behind the scenes en een komische laag die commentaar geeft op het onderwerp, maakt het een complex genre.”

En die zelfkritiek is ook in Wien is ’t Hof van Commerce aanwezig. Buyse, Kowlier en 4T4 geven geen interviews, alsof het hen niets kan schelen. En precies dat zegt heel veel over hun sérieux. It's only rock 'n roll. But I like it.

Wien is 't Hof van Commerce komt op 18/4 in de zalen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234