Zondag 24/01/2021

Een goed idee?

Tegenstanders vrezen dat de kloof met mogelijke VB-kiezers alleen maar vergroot wordt; voorstanders antwoorden dat het allang niet meer over strategie gaat. Vooral achter de schermen voerden voor- en tegenstanders de laatste weken een scherpe discussie over inzet en gevolgen van 0110.

DOOR BERT BULTINCK

"Vandaag is het moment gekomen om duidelijk te zeggen wat we te verdedigen hebben, zonder tien keer na te denken over wat het VB daarvan zou denken." Jan Goossens, KVS-opperhoofd en medeorganisator van 0110 Brussel, ziet in 0110 een duidelijke verschuiving in de houding tegenover de verrechtsing en het Vlaams Belang, in de spraakmakende culturele sector en elders: "Vijf jaar terug, toen de KVS in De Bottelarij in Molenbeek zijn inspanningen startte om multicultureel Brussel bij de KVS te betrekken, dacht ik nog dat we alleen maar strategisch moesten omgaan met extreem rechts en het Vlaams Belang. Nu denk ik daar anders over."

Die omslag is nodig, zegt hij: "Steeds vaker hoor ik mensen, zelfs uit de culturele wereld, zeggen dat je je vanuit de cultuur niet meer politiek of maatschappelijk mag uitspreken. Je wordt verbannen naar je artistieke speeltuin, terwijl ik de politiek net veel te belangrijk vind om hem alleen aan de politici over te laten." Volgens hem is dat een rechtstreeks gevolg van de verrechtsing van de gemeenschap in het algemeen. "Steeds meer democratische politici zwijgen en willen de verdediging van 0110 niet meer opnemen. Alleen minister De Gucht en minister Anciaux hebben hun steun betoond. Voor de rest deed iedereen er het zwijgen toe." Het maatschappelijk en cultureel middenveld moet zich uitspreken, want door de verrechtsing is de publieke ruimte in gevaar. De democratische politici doen dat onvoldoende; nog meer dan anders moeten de artiesten op zo'n moment hun bek opentrekken.

Zoals wel vaker wordt de discussie gevoerd in termen van vooruitgang: de voorstanders van 0110 zien een evolutie voorbij het tactische gepalaver; de tegenstanders verwijten 0110 nu net dat ze in oude denkpatronen blijven vastzitten. Dat was alvast wat de Antwerpse schrijver Tom Naegels vorig weekend in zijn interview met deze krant beweerde: "Eigenlijk is 0110 oldschool antiracistisch. Ze doen wat we in het begin van de jaren negentig deden: al die concrete angsten en vragen negeren, en met een antwoord komen dat totaal naast de kwestie is: 'Wij houden van alle kleuren, doe met ons mee'." In zijn De Standaard-column herhaalde hij zijn kritiek: "Het ergerlijkste aan 0110 vind ik dat het ons twintig jaar terug in de tijd werpt." De paraplu van verdraagzaamheid is veel te breed; hij is niet de enige die zich afvraagt welke boodschap het evenement precies uitdraagt, of waar 'verdraagzaamheid' precies op neerkomt.

Bien étonné de se trouver ensemble, of toch minstens un peu, werd Naegels daarmee een bondgenoot van Bart De Wever, die Tom Barman in deze krant tot de nieuwste 'chef polarisatie' benoemde. De man die geen blad voor de mond neemt vroeg de artiesten om dat wel te doen. De korte versie van zijn verhaal zat in de titel: 'Shut the fuck up'. De lange versie laat zich in dit citaat samenvatten: "Keer op keer bewijst men immers de kiezers van het VB niet te kennen, de situatie daardoor totaal averechts te benaderen, om er ten slotte met veel misbaar niets van te begrijpen."

Naegels en De Wever zijn het erover eens dat 0110 strategisch een slechte zaak is. Ook marketeers als Noël Slangen hebben al herhaaldelijk gemeld dat ze niet geloven dat 0110 ook maar één VB-kiezer van gedacht zal doen veranderen - al juicht hij, anders dan Naegels en De Wever, het initiatief wel toe. Het verwijt van Naegels, dat 0110 een lauwe, vage boodschap verspreidt, moet in alle geval wel genuanceerd worden. In Dag Allemaal was Tom Barman deze week expliciet: "Voor mij blijft het een concert tegen het Belang." Hij geeft toe dat de boodschap verruimd is naar verdraagzaamheid in het algemeen, maar dat heeft alles te maken met de omvang die 0110 gekregen heeft: "Sommigen zagen die politieke boodschap niet zo zitten. Wij zijn voor verdraagzaamheid en tegen extremisme, en iedereen mag dat op zijn manier invullen."

Voor kunstschilder Luc Tuymans zijn de concerten ook tegen het Vlaams Belang. In Knack wees hij het argument van de polarisatie kordaat van de hand: "Het is bijna een angstpsychose geworden: alles wat men tégen het VB onderneemt, zou zogezegd contraproductief zijn." Ook omwille van de internationale uitstraling van Antwerpen is het evenement belangrijk: "Als mijnheer Dewinter hier ooit burgemeester wordt, dan komt dat dus wel op CNN."

Over eieren

Stefaan Walgrave (UA) doet al jaren onderzoek naar de impact van media op extreem rechts. Hij bevestigt de evolutie in de reactie tegen het VB: "In het algemeen denkt men minder gecompliceerd over het Vlaams Belang, niet alleen in de culturele wereld of de media. In de politiek is VLD-politicus Karel De Gucht daar een schoolvoorbeeld van. Ietwat cru gesteld, kun je zijn boodschap zo samenvatten: het VB zijn smeerlappen en dat mag gezegd worden ook. Iedereen heeft jaren over eieren gelopen. Niemand mocht beledigd worden omdat men bang was dat mensen dan boos zouden worden. Nu is er veel minder de neiging om op te letten voor wat men zegt."

0110 is daar een illustratie van, maar niet het startpunt: "Denk ook aan de moorden in Antwerpen. Toen kwam er zelfs kritiek op sp.a-voorzitter Johan Vande Lanotte omdat hij te voorzichtig was. Om kort te gaan, zou je kunnen zeggen dat er meer discussie is over de strategieën die men wil gebruiken tegen het VB. Aan de ene kant zijn er nog meer mensen die niet willen spreken over 0110 en al helemaal niet over het VB. Noem het de Stevaertstrategie: we gaan extreem rechts niet in het zonnetje zetten. Maar de andere kant wordt ook explicieter. Die zeggen: we trekken ten strijde."

Is die discussie onder het anti-VB-segment een goede zaak? "Het hangt er van af wat je wilt bereiken. Als je mensen van het VB wilt terughalen, dan is 0110 een slecht idee. Als je je verontwaardiging over het VB wilt uitdrukken, dan doe je maar. Zelf zit ik meer aan de strategische kant." Maar de voorstanders zeggen dat alle strategieën, inclusief het VB doodzwijgen, niet zijn gelukt: "De discussie loopt gelijk met die over het cordon sanitaire. Jos Geysels heeft onlangs nog op tv gezegd dat die strategie wel succesvol is geweest, aangezien het VB nergens aan het beleid deelneemt. Maar als het de bedoeling is om het VB electoraal af te straffen, dan heeft het cordon duidelijk niet gewerkt. Ergens mag men wel de hoop koesteren dat het cordon de kiezer zal vermoeien: VB-stemmers willen wel iets doen, ze willen wel iets bereiken. En met het cordon bereiken ze niets als ze op het VB stemmen. Heel voorzichtig zag je dat ook na de Antwerpse moorden: ons onderzoek heeft uitgewezen dat vooral de reacties van de nabestaanden een invloed hebben gehad: slachtoffers zijn normaal gezien de bevoorrechte partners van het VB, en nu keerden die zich tegen het VB. Dat heeft negatieve gevolgen voor die partij."

"Het is moeilijk te zeggen of dit 'nieuw engagement' is. Maar het heeft me wel verbaasd dat er zoveel enthousiasme voor is. Ik stond versteld van het gemak waarmee men een brede schare van artiesten mee aan boord kon nemen. Ik had gedacht dat Laura Lynn en andere populaire artiesten niet zouden meedoen, om commerciële redenen. Artiesten hebben in het verleden nog aan manifestaties deelgenomen, maar dan ging het meestal over tsunami's of hongersnood. Maar meedoen aan concerten voor verdraagzaamheid, één week voor de verkiezingen, en dan nog in Antwerpen, dat is toch wel straf. En vanuit de culturele sector hoor ik amper dissonante geluiden. Iedereen vindt het tijd dat artiesten hun nek uitsteken."

Is het dan Tom Naegels die oldschool is, of juist Jan Goossens? "Als het erop aankomt om de 75 procent kiezers te mobiliseren die niet voor het VB stemmen, dan heeft Goossens gelijk. Als het erom gaat om de 25 procent VB-kiezers terug te winnen, dan slaat Naegels spijkers met koppen."

Warmte

Koen Pelleriaux is tegenwoordig adviseur van sp.a-voorzitter Johan Vande Lanotte, maar deed als VUB-socioloog in het verleden onderzoek naar de culturele kloven in de samenleving. Volgens hem dreigt er niet meteen een gevaar van polarisatie: "Met 0110 zal men geen mensen van gedacht doen veranderen. De ernstige opiniepeilingen wijzen uit dat het VB een heel trouw kiezerspubliek heeft en stemmen voor een programma. Kiezers ga je dus zeker niet weglokken. Maar tegelijkertijd ga je ook geen stemmen verliezen. 0110 zal noch in het nadeel, noch in het voordeel van het VB werken."

In andere omstandigheden zou het wel een belangrijke rol spelen, maar dan in de agendasetting: "Laat ik de situatie eens omdraaien: stel dat het grote debat over pensioenen ging. Dan zouden concerten voor verdraagzaamheid wel degelijk een grote impact hebben. Maar in Antwerpen was de inzet al de strijd tegen het VB, tegen de onverdraagzaamheid. Electoraal maakt het niets uit."

Maar Pelleriaux wil geen kwaad woord over Barmans feest horen: "Dat wil niet zeggen dat ik negatief tegenover 0110 sta, wel integendeel. Hoewel ik denk dat de meeste mensen gewoon voor de muziek zullen gaan, geeft dit soort evenementen altijd warmte aan een stad."

Als je mensen van het Vlaams Belang wilt terughalen, dan is 0110 een slecht idee. Als je je verontwaardiging over het VB

wilt uitdrukken, dan doe je maar

VoorWe willen opnieuw onze bek opentrekkenTegenWe spelen extreem rechts weer in de kaart

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234