Dinsdag 17/05/2022

Voor u uitgelegdEnergieprijzen

Een gezin betaalt nu al 1.400 euro méér voor gas en elektriciteit. En het dreigt nog veel erger te worden

Door een conflict met Rusland over onder andere de omstreden pijplijn Nord Stream 2 staan de energieprijzen nog meer onder druk. Beeld Bloomberg via Getty Images
Door een conflict met Rusland over onder andere de omstreden pijplijn Nord Stream 2 staan de energieprijzen nog meer onder druk.Beeld Bloomberg via Getty Images

Een gezin betaalt nu 1.400 euro meer voor gas en elektriciteit dan voor de coronacrisis. Als de huidige stijging zich doorzet tot juni dan wordt dat 3.000 euro. Maar ook bij bedrijven richten de energieprijzen een ware ravage aan.

Yannick Verberckmoes

Waarom stijgen de prijzen?

Prijzen voor elektriciteit en aardgas swingen de pan uit, daarmee vertellen we u niets nieuws. De energiewaakhond CREG becijferde dat een gezin met een variabel contract en een gemiddeld verbruik nu maar liefst 1.400 euro per jaar meer betaalt voor energie in vergelijking met de periode voor corona. Beterschap is er volgens de energiewaakhond niet snel op komst. Op de langetermijnmarkten liggen de prijzen voor gas en elektriciteit in 2022 drie tot vier keer hoger dan in 2019. Pas in 2025 zouden de prijzen weer normaliseren.

Er zijn volgens econoom Johan Albrecht (UGent/Itinera) tal van verklaringen voor die hoge prijzen. In de winter hebben mensen meer gas nodig om hun huizen te verwarmen. Maar net nu kan Noorwegen minder leveren door technische problemen met installaties. Ook het conflict tussen Rusland en Oekraïne zorgt voor zenuwachtigheid op de energiemarkten. Als het conflict afkoelt, krijgen we weliswaar een ander verhaal.

Wat zijn de gevolgen voor leveranciers?

De hoge prijzen hebben bij Belgische leveranciers ondertussen wel al een slagveld aangericht. Na het faillissement van de Vlaamse Energieleverancier heeft nu ook Watz bescherming gevraagd tegen schuldeisers. Beide leveranciers zijn prijsbrekers die geen energie produceren. Zij moeten die dus aankopen op de markt. Aangezien zij hun klanten erg goedkope formules voorschotelden, leden zij door hoge inkoopprijzen enorme verliezen.

“Maar ook leveranciers die zelf stroom produceren, kunnen delen in de klappen”, zegt Albrecht. “Als zij langetermijncontracten hebben afgesloten om stroom te leveren aan een vaste prijs, dan moeten ze nu onverwacht veel betalen om die elektriciteit met gascentrales op te wekken.”

Wie komt er nog in de problemen?

Ook de leiders van bedrijven die veel energie nodig hebben om te produceren zitten met de handen in het haar, omdat hun kosten de hoogte ingaan. “Dat is met name zo in de chemische sector”, zegt Damien Ernst (Université de Liège/Télécom Paris). “Toen ik deze week een vergadering had met bedrijfsleiders, zag ik pure paniek.”

Volgens Ernst zijn er twee dingen aan het gebeuren. Sommige bedrijven die aan een voordelig tarief een langetermijncontract hadden afgesloten, willen dat nu doorverkopen aan een ander bedrijf omdat ze zo meer winst opstrijken dan wanneer ze verder produceren.

“Dan zijn er ook nog bedrijven die zich niet hebben ingedekt en nu fabrieken moeten sluiten”, zegt Ernst. “Voor hen wordt het gewoon te duur om door te gaan. Als die hoge prijzen blijven aanhouden, voorspel ik dat een deel van de zware industrie in Europa instort.”

Ook gezinnen worden indirect getroffen, zo stipt Ernst nog aan. Omdat bedrijven meer moeten betalen voor energie om producten te maken, rekenen ze hun kosten door in de prijs. Zo loopt de inflatie alsmaar hoger op.

Wat kunnen gezinnen doen tegen de hoge prijzen?

Gezinnen krijgen de rekening vooral via hun gas- of stroomfactuur gepresenteerd. Wie een vast contract heeft lopen is voorlopig beschermd tegen de prijsschommelingen, omdat de prijs over een lange periode vastligt. Maar wie een variabel contract heeft, zit natuurlijk met de miserie.

Veel valt daar volgens experts niet aan te doen. Als een consument met een variabel contract beslist om een lager voorschot te betalen, dan volgt de koude douche toch bij de eindafrekening. “Met een vast contract zit je tijdelijk veilig”, zegt Albrecht. “Maar als je vast contract nu afloopt, moet je een nieuw aangaan met heel andere voorwaarden.”

Albrecht geeft daarom een tip voor wie in die situatie zit. Dan is het volgens hem beter om een variabel contract te nemen. “Na de winter zullen de prijzen toch een beetje dalen”, zegt de econoom. “Op die manier bijt je even door de zure appel en dan kan je hopelijk aan een gunstiger tarief een nieuw vast contract afsluiten.”

Moet de politiek niet in actie schieten?

Een klein lichtpuntje: door een ingreep van de overheid dalen de distributienettarieven, zo heeft de Vlaamse energieregulator (VREG) bekendgemaakt. Een Vlaams gezin met een gemiddeld verbruik voor aardgas en elektriciteit zou daardoor volgend jaar 105 euro minder betalen dan nu. Maar door de stijgende energieprijzen zal de maatregel slechts een druppel op een hete plaat zijn.

Politici hebben ondertussen al initiatieven ondernomen om de factuur in toom te houden: de federale overheid nam maatregelen voor wie het niet breed heeft, Vlaanderen kwam bijvoorbeeld met een korting. Maar volgens Test-Aankoop is dat niet genoeg.

De consumentenorganisatie vraagt onder meer een btw-verlaging op elektriciteit, maar wil ook vermijden dat die verlaging ten goede komt aan wie het niet nodig heeft. Test-Aankoop wil enkel een btw-verlaging op het ‘basisverbruik’: een bepaald volume, dat iedereen voordelig moet kunnen aankopen om in basisbehoeften te voorzien.

“België hangt voor het heffen van btw vast aan een Europese richtlijn”, zegt woordvoerder Simon November. “We willen de regering vragen om te onderzoeken of dit volgens die richtlijn mogelijk is, want de prijzen moeten omlaag. Veel mensen kunnen geen twee maandlonen per jaar aan energie besteden.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234