Zondag 31/05/2020

Een gevoel van zondagavond

'Made in Belgium': foto's van Harry Gruyaert in Brussel

Brussel

Van onze medewerker

Eric Min

Hoe breng je een land in beeld? En als het land België heet, hoe moet dat dan? Journalistiek, met de ongenadige tederheid van de persfotograaf? Didactisch, met plaatjes van Mechelse meubelen en jonagold uit Haspengouw? Documentair: de zee, Namen-Dinant, het Atomium en de Leeuw van Waterloo? Modieus stemmig, met gouden avondlicht in oude cafés en het koninklijke escorte in de regen?

De beelden die foto-director en Magnum-lid Harry Gruyaert (°1941) onder de titel Made in Belgium in de Brusselse Fnac presenteert (als voorbode van het gelijknamige boek met onuitgegeven gedichten van Hugo Claus, dat in de lente verschijnt), zijn België. Ze willen niets laten zien, maar zijn: geen aanzet, geen loopplank maar materie, tranche de vie. Leg deze foto's als mozaïekstenen naast elkaar en je weet dat het land van Gruyaert het juiste land is. Hoe dat komt, is niet meteen duidelijk.

Is het de bijwijlen uitbundige kleur? Gruyaert begon aan zijn Belgisch avontuur in zwart-wit maar keerde snel op zijn stappen terug - zwart-wit was te melancholisch, gekunsteld, abstract, intellectueel. Kleuren zijn lichamelijk en tastbaar. Ze laten zien hoe banaal ons leven is achter de sluiers van de goede fotografische smaak. En laat dit morsige landje nu precies schitteren door middelmatigheid.

Het kleurige ervan verrast, want we zijn het niet gewend zo naar onze omgeving te kijken. Maar deze fotograaf kan wachten tot het licht goed staat en het rood precies uitzinnig genoeg gaat stralen - een plastic emmertje in een winkelgalerij, het interieur van een treincoupé, de verkeerslichten op het kruispunt.

Komt het omdat Gruyaerts foto's de woorden oproepen die het land almaar aan- en uittrekt, als een paar handschoenen dat nog van opa is geweest? Tristesse, een soort van overtreffende trap voor 'droef'. Belgitude, een woord als een slechte gewoonte. Bruxellisation: is de wanstaltigheid hier wanstaltiger dan elders, zit onze ontevredenheid dieper? Het zijn uitheemse termen die we liever onaangeroerd laten omdat hun vertaling nog beklemmender klinkt. De 50 foto's die in de Brusselse Fnac uit hun lijsten knallen, kunnen nergens anders gemaakt zijn. Wie goed kijkt, herkent de geschilderde wolken van het panorama van de Slag bij Waterloo, de zeedijk in de badstad uit onze kinderjaren, de aandoenlijke parade van opgezette neushoorns in een vitrine van het Afrikamuseum in Tervuren. Krijgen we toch nog onze greatest hits, gezien door de ogen van iemand van ons die toevallig voor het fotoagentschap Magnum ging werken en de halve wereld in beeld bracht. Ook.

Is Gruyaert "diegene die foto's maakt zoals een onderzoeksrechter het woord neemt of zoals iemand een koe bij de horens vat," zoals de auteur François Weyergans zijn oude vriend in een kort essay karakteriseert? Dat van die koe, allez vooruit. De blik van de onderzoeksrechter (of een detective Van Zwam, speurend naar sporen van de misdaad?) is hier echter ver te zoeken. Gruyaert oordeelt niet, grijpt behoedzaam in en drukt af. Als er mensen in beeld komen, zien we hun ruggen - dat is makkelijker, want een rug kijkt niet terug.

Het licht is warm en avondlijk of nachtelijk en van neon. Achter de bewasemde ruit van wassalon Soeki wacht een man tot de machine klaar is. We zien spiegelruiten die twee, drie beelden ongevraagd over elkaar heen laten schuiven: de Venetiaanse gaanderijen van Oostende zijn binnen en buiten tegelijk. Een hoertje telt de uren af, paginabreed ingekaderd door haar raam. Zou Gruyaerts theorie van het al te melancholische, onvoldoende realistische zwart-wit wel kloppen? Ik betwijfel het. Nooit zulke lege straten gezien als de lege straten van Gruyaert. Nooit zo goed gevoeld wat zondagavond is (of november aan zee, maar dat is hetzelfde) als in het verlaten ijssalon op het strand onder de lichtbak die pêche melba en coupe cerises aanprijst. De mensen zijn weg, geweest, terug naar huis. Ze komen niet meer. Iets onbestemds is voorbij, en we weten niet zo goed wat. En of het wel zo goed is geweest. Made in Belgium is een monument voor een onmogelijk land dat zo graag onmogelijk wil zijn.

Made in Belgium loopt tot 15 januari 2000 in de fotogalerij van Fnac, Nieuwstraat 123 in Brussel. Open van maandag tot donderdag (en zaterdag) van 10 uur tot 19 uur, vrijdag van 10 uur tot 20 uur. Het gelijknamige boek verschijnt bij uitgeverij Delpire.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234