Donderdag 14/11/2019

Een geslaagde metamorfose

Kan een rockband groot worden zonder zijn integriteit te verliezen? Cynici beweren van niet, maar Radiohead doet hard zijn best om het tegendeel te bewijzen. Het Britse vijftal toert momenteel bijvoorbeeld door Europa in een tent (capaciteit: 10.000 toeschouwers), omdat het wil beletten dat zijn publiek logo's en reclameslogans van kapitaalkrachtige sponsors door de strot geramd krijgt. En ook de promotie voor Kid A, de nieuwe cd van de groep die op 2 oktober uitkomt, blijft minimaal. Maandag en gisteren gaf Radiohead twee verrassende concerten op de festivalweide van Werchter.

Werchter

Eigen berichtgeving

Dirk Steenhaut

Volgens de wetmatigheden van de muziekindustrie dienen artiesten eerst een cd te maken en die vervolgens door middel van een uitgekiende mediacampagne aan de man te brengen. Meestal worden ze daarna geacht een jaar of langer op tournee te gaan, om twijfelende fans alsnog tot de aankoop van hun plaat te bewegen. Maar volgens Thom Yorke en de zijnen kan het ook anders. En nu Radiohead volgens een recente Britse enquête haast zo populair is als The Beatles, kan de groep uit Oxford haar eigen regels bepalen. Dus worden er nauwelijks interviews gegeven en schuimt het gezelschap de podia af, weken voor haar nieuwe werkstuk in de winkelrekken ligt. Er zullen uit Kid A geen singles worden getrokken, muziekjournalisten krijgen vooraf geen recensie-exemplaar en ook de marketingmachine van EMI is resoluut het zwijgen opgelegd.

De boodschap is duidelijk: bij Radiohead tellen alleen nog artistieke drijfveren. Al kan die afwijkende aanpak ook een manier zijn om het publiek zachtjes voor te bereiden op de radicale koerswijziging die de groep op haar nieuwe langspeler heeft doorgevoerd. Het is een truc die ook Neil Young destijds al uitprobeerde voor de release van zijn controversiële Trans-elpee.

Zelden zijn rockscribenten zo eensgezind geweest als in hun lofzangen op OK Computer, de plaat waarmee Radiohead drie jaar geleden tot de relevantste groep van dit tijdsgewricht werd gebombardeerd. In 1998 riepen de lezers van het Britse blad Q de cd zelfs uit tot de beste aller tijden. Maar de muzikanten zelf hadden het knap lastig met hun nieuwe heldenstatus. Die bracht immers ook faalangst mee. Zanger Thom Yorke werd geplaagd door schrijfkramp en zonk weg in een diepe depressie. Als Radiohead zich niet wilde herhalen en zichzelf zowel als het publiek wilde blijven uitdagen, moesten er nieuwe invalshoeken worden gevonden. Die zoektocht werd een lijdensweg, die in februari bijna het einde van de groep betekende. Uiteindelijk beslisten de bandleden hun sterkste troeven overboord te gooien. Gevolg: op Kid A moet melodie het afleggen tegen ritme, worden de gitaren verdrongen door elektronica en wijken conventionele songstructuren voor vrij abstracte maar vrijere vormen.

Al net zoveel eigenzinnigheid legde Radiohead aan de dag bij de keuze van haar voorprogramma. Het IJslandse kwartet Sigur Rós was onlangs de absolute revelatie van Pukkelpop en zijn jongste cd Agaetis Byrjun is een van de fraaiste van het jaar, maar zijn broze, traag evoluerende en in een nevel van galm en drones gehulde nummers vormen beslist geen doordeweeks radiovoer. Zanger Jonsi Thor Birgisson heeft een hoge, vrouwelijk aandoende stem en bespeelt zijn gitaar met een strijkstok, de toetsenman voegt aan het ijle groepsgeluid flarden kerkmuziek toe en samen geven de muzikanten blijk van een verbluffende dynamiek. Stilten zijn in het klankbeeld even belangrijk als uit noise gehouwen crescendo's. Birgisson bediende zich in Werchter afwisselend van het IJslands en een zelfverzonnen taal die hij het Hooplands noemt, zong tijdens het imposante 'Svefn-G-Englar' zelfs door de pick-ups van zijn gitaar en het resultaat was muziek die beelden opriep van geisers en kale, vulkanische landschappen. Bevreemdend, bezwerend en onwerelds mooi: je werd er een beetje sprakeloos van.

Radiohead zelf koos meteen voor de confrontatie en zette de set in met twee bizarre nieuwe songs. 'National Anthem' dreef op een prominente beat, een stuwende baslijn, een zee van gitaarfeedback en een zanger die veeleer scandeerde dan zong. En ook 'Morning Bell', met een miserabilistische Thom Yorke aan de piano, voedde de indruk dat de computer uit de titel van de vorige plaat nu helemaal de plak mag zwaaien. Zeker in het begin hoorde je het publiek opgelucht ademhalen als er oude bekenden, type 'My Iron Lung' of 'Just', werden gelucht. Het nieuwe materiaal werd netjes afgewisseld met vertrouwd spul uit OK Computer en The Bends, zodat de fans met volle teugen konden genieten van een explosief 'Paranoid Android' en bijwijlen adembenemend intense ballads als 'Lucky', 'Exit Music', 'No Surprises' en 'Street Spirit'.

Toch kon je je niet van de indruk ontdoen dat de groep zich het meest uitleefde als er met sequencers, keyboards, beats en loops werd gestoeid, zoals in het tussen technoblieps en elektrodisco laverende 'Idioteque'. Dit was een Radiohead die veel meer verwantschap vertoonde met UNKLE, Underworld en allerlei obscure dance-acts uit de catalogus van het Warp-label, dan met prille voorbeelden zoals U2 of Sonic Youth. Soms kwam de groep zelfs een beetje jazzy uit de hoek en als er dan toch iets nieuws werd geserveerd dat enigszins leek aan te sluiten bij Radiohead 'oude stijl' , bleek het steevast vol auditieve stoorzenders te zitten.

Naarmate de toeschouwers echter meer nieuwe nummers te horen kregen, werden ze almaar enthousiaster, zodat de Belgische doortocht van de Britten tot een ware triomf uitgroeide. Van de bissen onthielden we vooral de verrassende coverversie van 'Thief', uit het verzamelde werk van Krautrockband Can, en een extatisch onthaald 'Karma Police'. De metamorfose van Radiohead is een feit. Het aftellen tot Kid A kan nu echt beginnen.

Radiohead en Sigur Rós op de festivalweide van Werchter

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234