Maandag 25/10/2021

Een geoliede vriendschap roest niet

Als toenmalig premier verklaarde Jacques Chirac in 1986 al dat Frankrijk 'de vriend en bondgenoot is van Irak'. In 2002 is hij als president de grootste tegenstander van militaire actie tegen Bagdad. Niet alleen de zorg om het internationale evenwicht maar ook de oliebelangen spelen daarbij mee. De Franse groep TotalFinaElf, die ook Belgische wortels heeft, heeft zicht op de exploitatie van een enorm olieveld op de grens met Iran.

Brussel

Eigen berichtgeving

Maarten Rabaey

Al in 1975 werd Saddam Hoessein, toen als vice-president van de Hoge Raad van de Revolutie de sterke man in Irak, met open armen ontvangen in Versailles. Chirac, toen premier onder president Valéry Giscard d'Estaing, aarzelde niet om "zijn achting" uit te spreken voor de Iraakse leider. Toen ze elkaar elf jaar later terugzagen in Parijs, toen Chirac premier was onder socialistisch president François Mitterrand, bevestigde hij tegenover de diplomatieke pers dat Frankrijk zich als "vriend en bondgenoot" beschouwde van Bagdad. Saddam was toen al geen onbeschreven blad. De oorlog met Iran woedde volop en Bagdad aarzelde niet om daarbij chemische wapens in te zetten. Maar voor Frankrijk speelden andere belangen mee: petroleum.

Sinds het Iraakse regime in 1972 de olie-industrie had genationaliseerd, keek de westerse wereld met argusogen toe hoe de Sovjet-Unie daar garen bij spinde. Met Moskou sloot Bagdad een vriendschapsverdrag, maar die relatie bleef niet uniek toen Saddam in 1979 de macht greep en zich presenteerde als 'de Arabische De Gaulle' die in tegenstelling tot de islamistische golf die Iran overspoelde religieus tolerant was. In Parijs ging gejuich op. De vriendschap met Saddam zou verzilverd worden in oliecontracten.

Frankrijk was het Iraakse regime toen al jarenlang aan het paaien door Bagdad twee kernreactoren te verkopen. Een van de twee, Osirak, moest plutonium produceren tot grote wrevel van de Israëli's, die bang waren voor Saddams dreigement om een 'Arabische kernbom' te maken. De Israëli's bombardeerden de reactor in 1981, tot grote woede van de VN en Parijs, waar president Mitterrand zelfs "hulp beloofde om de reactor weer op te bouwen".

Het zal nooit zo ver komen maar de liefdesbetuigingen missen hun effect niet. Israël laat Bagdad met rust en Saddam vindt in het Elysée een bondgenoot, ook tijdens de acht jaar durende oorlog met Iran, die aan beide zijden honderdduizenden doden eist.

"Frankrijk wil niet dat Irak verslagen zou worden", zegt Mitterrand daarover in 1982, "want we moeten absoluut het evenwicht houden tussen de Arabische en de Perzische wereld." De president voegt de daad bij het woord en levert Super-Etendard-lanceerders, waarvan de Exocet-raketten de economische betekenis achter zijn woorden verraadden: ze vernietigen bij een gerichte aanval de installaties van het concurrerende Iraanse petroleumeiland Kharg.

Na de wapenstilstand van 1988 zet Saddam de Golfstaten onder druk. Hij eist een kwijtschelding van zijn schulden, hulp bij de heropbouw en een verhoging van de olieprijs onder het mom 'dat hij ze redde van de Iraanse subversie'. Maar Koeweit weigert en het dispuut dat daaruit voortvloeit zal leiden tot de Iraakse annexatie van het emiraat in 1990.

Frankrijk neemt dan afstand van het Iraakse regime. Bezorgd om zijn positie in de wereld, en vooral in het Midden-Oosten, veroordeelt Mitterrand deze keer Saddam. Parijs helpt mee met de Amerikaanse coalitie om de Iraakse troepen uit Koeweit te verdrijven. Maar een geoliede vriendschap roest niet zomaar. Hoewel het Elysée diplomatiek afstand heeft genomen van Saddams regime blijven de oude réseaux francophones contacten onderhouden met Bagdad. Vooral de Franse olielobby, onder wie heel wat mensen uit de achterban van Chiracs neogaullistische UMP, is nooit ver weg. Zij bereidden zich de afgelopen jaren voor op het einde van het sanctieregime dat Irak door de Veiligheidsraad werd opgelegd. In tegenstelling tot de andere grote oliespelers, met voorop de VS, Rusland en China, boekte het Franse olieconcern TotalFinaElf, met Belgische wortels, daarin al succes. Ze sloten met Bagdad al een akkoord voor de 'postsanctieontginning' van het olieveld Majnoon, aan de grens met Iran, dat met een geschatte reserve van 12 tot 20 miljard vaten een zwartegoudmijn is. Een Amerikaanse militaire interventie zou die plannen doorkruisen, want zowel VS-regeringsfunctionarissen als leden van de Iraakse oppositie lieten al uitschijnen "dat er opnieuw onderhandeld zal worden over alle petroleumconcessies".

Bronnen: Le Monde, The Washington Post, US Department of Energy

TotalFinaElf heeft zicht op zeer lucratief contract

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234