Dinsdag 13/04/2021

'Een gebouw mag niet af zijn'

Ze tekenden mee aan het nieuwe VRT-gebouw en gaven met hun ontwerp grote namen als Rem Koolhaas en Zaha Hadid het nakijken. Maar op grootspraak zul je Alexander Dierendonck (44) en Isabelle Blancke (42) niet snel betrappen. 'We zijn niet het bureau van de grote geste.'

Een onopvallende deur, geprangd tussen twee winkelpanden. Enkel het kleine, witte opschrift verraadt dat hier, langs de Gentse Nederkouter, Alexander Dierendonck en Isabelle Blancke kantoor houden. Het is een oud art deco-pand met in de gang een stapel fietsen en een brede luie, trap die naar de kantoren op het eerste verdiep leidt. Ook hier geen strak design of architecturale hoogstandjes, maar wel een huiselijk interieur met rekken vol maquettes en overal bouwtekeningen aan de muur.

Nochtans is de naam Dierendonckblancke Architects al langer een keurmerk bij mensen met oog voor opmerkelijke architectuur. Het duo ontwierp de voorbije jaren een hele reeks publieke gebouwen die zowel in binnen- als buitenland op applaus werden onthaald.

Dat ze met hun bescheiden bureau het nieuwe VRT-gebouw mogen bouwen, kwam toch als een verrassing. Niet het minst voor beide architecten zelf. "We wisten dat de wedstrijd voor het VRT-gebouw er zat aan te komen. Maar om mee te dingen aan een project van dergelijke omvang moesten we ons associëren met een ander bureau." Dus wordt er ten huize Dierendonckblancke niet meer over de VRT gepraat, tot de mail op de smartphone van Alexander binnenloopt, waarin de openbare omroep geïnteresseerde architecten oproept om zich kandidaat te stellen.

Die is op dat moment op reis met Johannes Robbrecht, zoon van Paul Robbrecht en partner bij het gerenommeerde architectenbureau Robbrecht en Daem. "Onze kinderen gaan naar dezelfde school. Daar zijn we aan de praat geraakt, het klikte en sindsdien zijn we vrienden."

Ook op de smartphone van Johannes Robbrecht loopt de VRT-mail binnen. Alexander Dierendonck: "Heel even is toen het idee geopperd om ons samen kandidaat te stellen. Tijdens de rest van de reis hebben we er niet meer over gepraat. Maar een paar weken later stond Johannes hier voor de deur met de vraag of we het toch niet eens samen zouden proberen."

De rest is geschiedenis. Beide bureaus sloegen de handen in elkaar en kwamen met een ontwerp dat de jury overtuigde. Stefan Devoldere, die als waarnemend bouwmeester in de jury voor het VRT-gebouw zetelde, heeft het over de specifieke wisselwerking tussen beide bureaus. "Iemand als Paul Robbrecht is eerder een poëet, terwijl Alexander Dierendonck dan weer heel erg nuchter is. Ze vullen elkaar perfect aan."

Puzzel

Een omschrijving waar ze zich bij Dierendonckblancke maar gedeeltelijk in kunnen vinden. "We houden er niet van om in hokjes geduwd te worden. Ook Paul is tijdens de ontwerpfase met heel praktische, utilitaire dingen bezig. Zo'n ontwerp is echt teamwork. We krijgen nu vaak de vraag welk stuk van het gebouw wij getekend hebben. Daar kunnen we geen antwoord op geven. Zo'n project is een puzzel waarvan de stukjes één per één op zijn plaats vallen. Het is heel moeilijk om nu nog te zeggen wie wat precies ontworpen heeft."

Toch leeft bij veel mensen het idee dat in een samenwerking met een bureau als Robbrecht en Daem het zwaartepunt bij het bureau met de grootste naam ligt. "Dat is inderdaad wat veel mensen denken. Maar zo werkt het niet. Je mag niet geïntimideerd zijn door de naam van zo'n bureau. Natuurlijk hebben zij fantastische gebouwen ontworpen, maar als je samenwerkt vertrek je op gelijke voet."

Samenwerken is niet nieuw voor Alexander en Isabelle. Al zeven jaar staan ze als koppel samen aan het hoofd van hun bureau. En dat 'samen' mag je letterlijk nemen.

Isabelle: "Belangrijke beslissingen nemen we allebei pas na overleg met de ander." Ook ontwerpen doet het koppel samen. "Dat verloopt in grote lijnen net zoals onze samenwerkingen met andere bureaus. Eén van ons begint met zo'n ontwerp en dan kijken we samen hoe het verder moet. Het enige verschil is dat we bij die andere bureaus onze mening net iets voorzichtiger formuleren."

Die intense dagelijkse samenwerking was het enige wat voor twijfel zorgde toen Isabelle zeven jaar geleden besliste om samen met Alexander het bureau verder uit te bouwen. "Ik was bang dat we constant op elkaars kap zouden zitten."

Ook de scheiding tussen werk en privé wordt er niet makkelijker op als je allebei dezelfde job hebt. "Gelukkig hebben we twee kinderen die er ons kordaat op wijzen wanneer het naar hun aanvoelen te veel over het werk gaat", vertelt Isabelle. "En er zijn sowieso momenten waarop ik absoluut geen zin heb om over het werk te praten."

"Onze kinderen verplichten ons ook om niet meer in het weekend te werken", zegt Alexander. Zij zetten daar automatisch een rem op. Maar best ook, eigenlijk."

Werkdruk

Op de lange tafel waar we aan zitten liggen nog sporen van de vorige meeting. Alexander en Isabelle hebben er net een teamvergadering met hun dertien medewerkers op zitten. Het VRT-project duwt de werkdruk fors naar omhoog en dus moeten er goede afspraken gemaakt worden.

Alexander: "We hebben momenteel zeventien projecten lopen. Dat is de limiet. Zeker omdat we ze allemaal persoonlijk willen blijven opvolgen. Die andere projecten mogen niet onder de VRT lijden, ze zijn even belangrijk. Ik kan 's nachts evenveel wakker liggen van een kleine verbouwing waar niet alles volgens plan verloopt, als van het VRT-gebouw. Nu lukt het nog net om alles gedaan te krijgen, maar als we nog groter worden, moeten we onze organisatie herbekijken."

Groeien lijkt een logische volgende stap voor Dierendonckblancke nu het bureau, dankzij het VRT-gebouw, definitief op de kaart staat. Al ziet Isabelle dat anders. "Ik heb niet het gevoel dat we nu pas vertrokken zijn. Die start was er in 2001 al, toen we als klein bureau in Avelgem een ontmoetingscentrum mochten bouwen. Met dit gebouw zijn we toen ook genomineerd voor de Mies van der Rohe Award. Dat heeft heel wat deuren geopend. Of het VRT-gebouw daar opnieuw voor zal zorgen? We zien wel wat er gebeurt."

"We hebben geen carrièreplan liggen", vult Alexander aan. "Wat niet betekent dat we geen ambitie hebben." Uitbreiding naar het buitenland bijvoorbeeld kan een optie zijn. "Dat sluiten we niet uit, maar het is niet de zorgvuldig geplande volgende stap. We zijn al vijftien jaar bezig. Al die tijd zijn de dingen ons overkomen. We hebben nooit zaken geforceerd, nooit onze ellebogen gebruikt. Misschien zouden we dat wat meer moeten doen, maar wat nu gebeurt, is het beste bewijs dat het ook op onze manier kan."

Cijferen

Al is het voor een bureau als Dierendonckblancke dat het merendeel van zijn opdrachten uit openbare aanbestedingen en ontwerpwedstrijden haalt, niet altijd makkelijk. "We doen heel veel wedstrijden.

Wie deelneemt, krijgt daar wel een vergoeding voor, maar die dekt nooit alle kosten. We hebben vorig jaar twee grote wedstrijden gedaan: de renovatie van de Gentse Leopoldskazerne en het VRT-gebouw. Gelukkig hebben we de VRT uiteindelijk ook binnengehaald, anders was het economisch gezien een heel slecht jaar voor ons geweest." Het wedstrijdcircuit is dus niet zonder risico's. "Je moet altijd opletten", waarschuwt Alexander. "Ik heb al bureaus ten onder zien gaan aan die wedstrijden. Het is moeilijk. Als je gebeten bent door een project, dan zeg je om vier uur 's namiddags niet: 'Iedereen naar huis, het geld is op.' Neen, dan neem je een risico. Als je begint te cijferen is het om zeep."

Vrijheid

Toch hebben Alexander noch Isabelle er al aan gedacht om de stap naar de rustigere huizenmarkt te zetten. Alexander: "We hebben altijd de complexiteit van grote projecten opgezocht. We doen dat gewoon heel graag. Je hoort ons niet zeggen dat een huis bouwen niet tof is. Het is gewoon anders."

"Bij publieke gebouwen en grote projecten heb je toch nog meer vrijheid", vindt Isabelle. "Een woning zit heel dicht op de huid van de bewoner. Voor de meeste mensen is hun huis de grootste investering van hun leven. Logisch dus dat ze daar controle over willen. Als je een wedstrijd wint, heeft de bouwheer duidelijk voor jouw ontwerp gekozen. Dat maakt dat je als architect sterker staat. Je kan meer je stempel drukken."

Een statement willen ze met hun ontwerpen niet maken. Alexander: "Wij gaan niet op zoek naar spektakel of de grote geste. Onze gebouwen moeten in de eerste plaats goed in elkaar zitten en beantwoorden aan de vraag van de klant. Dat heeft voorrang op alles. Het vormelijke aspect komt op de tweede plaats. Als ik soms bedenkingen heb bij andere projecten, is dat bijna altijd het pijnpunt.

"Niet omdat ik iets mooi of lelijk vind, dat is heel subjectief, maar omdat ik vind dat de architect zijn eigen ding heeft laten primeren op de noden van de bouwheer. Wat niet betekent dat je ook wel eens tegen zo'n bouwheer in mag gaan. We weten heel goed wat we willen en we durven op onze strepen te staan. We zijn tenslotte architecten, niet de tekenaars van dienst.

"Als ik overtuigd ben van mijn gelijk dan hou ik het been stijf. Dan is het hopen dat het inzicht komt wanneer zo'n project af is. Dat de opdrachtgever dan zegt: 'Jullie hadden gelijk.' Dat is het mooiste compliment dat we kunnen krijgen."

In de filosofie van Dierendonckblancke houdt de betrokkenheid van de architect ook niet op bij het afgeven van de sleutel aan de bouwheer van dienst. "Een gebouw mag niet af zijn. Er moet plaats zijn voor de bewoners, of de mensen die er werken om er hun ding mee te doen.

Neem nu het VRT-gebouw, het overdekte plein tussen de twee delen van het gebouw zal pas geslaagd zijn als de werknemers van de VRT die ruimte ook effectief in bezit nemen. Hetzelfde verhaal voor de tuinkamer en de werkvloeren. Wij hebben het systeem ontworpen, nu is het aan het personeel om dat ook te gebruiken."

Daar kan wat begeleiding bij nodig zijn, weet Alexander ondertussen uit ervaring. "Je stopt vier, vijf jaar bloed, zweet en tranen in zo'n gebouw. Je weet perfect hoe het eigenlijk gebruikt zou moeten worden, maar als je dan na een half jaar gaat kijken, kan het gebeuren dat ze het helemaal niet goed invullen. Dan kan ik daar fysiek ziek van zijn. Veel mensen snappen dat niet. 'Je hebt toch je geld gekregen, trek het je niet meer aan wat er daarna met zo'n gebouw gebeurt'. Maar dat kan ik niet."

Dat Dierendonckblancke niet meteen het doorsnee architectenbureau is, blijkt ook wanneer je hen naar grote voorbeelden of inspiratiebronnen vraagt. Ook dat levert niet het gebruikelijke lijstje bekende namen of architectuurklassiekers op. "Ik haal inspiratie uit wat ik zie en beleef in het dagelijks leven", vertelt Alexander. "Een luchthaven bijvoorbeeld, of die nu mooi of lelijk is, kan heel inspirerend werken. Als wij op reis gaan zitten we constant te bestuderen hoe zo'n gebouw functioneert. We kunnen ondersteboven zijn van dingen waar iedereen aan voorbij loopt. Dat kan van alles zijn. Een mooie schoolpoort of een hek in één of ander achterafstraatje. Maar ook een bezoek aan de supermarkt kan inspirerend werken."

"Heb je al eens gekeken naar het plafond van de plaatselijke Delhaize of de IKEA?", vraagt Isabelle. "Ik vind het bijvoorbeeld interessant om te zien hoe de verlichting ophangt aan zo'n industrieel plafond of hoe de technische leidingen zijn geplaatst. Als je daar ooit een koppel ziet lopen dat evenveel oog heeft voor het plafond dan voor de producten die er staan, dan is er veel kans dat wij het zijn."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234