Zaterdag 05/12/2020

'Een Frankenstein-scenario is zeker realistisch'

Een abortus omdat DNA-testen uitwijzen dat het kind niet de juiste oogkleur heeft: geneticus Jean-Jacques Cassiman wijst in zijn boek op de gevaren van de genetische revolutie. Kim Van de Perre

Zelfs professor Jean-Jacques Cassiman (KU Leuven) had nooit kunnen voorspellen dat het DNA-onderzoek zo snel zo'n vlucht zou nemen. Geweldig en verontrustend tegelijk, schrijft de genetica-expert in De genetische revolutie.

Waarom verontrustend?

"We hebben het menselijke genoom - 3,1 miljard DNA-letters - dan wel in kaart gebracht, maar het begrijpen doen we nog niet helemaal. Toch kun je via internet al een DNA-paspoort bestellen."

Zo kunnen we erfelijke ziektes toch veel vroeger opsporen?

"Ja, maar er is enorm veel misbruik. Je laat je DNA testen in Europa of de VS zonder dat je weet waarvoor het nog allemaal gebruikt kan worden. Het gaat om een commerciële industrie die speelt met iets wat nog niet klaar is: ze sturen die DNA-profielen door zonder goede uitleg zodat de mensen zelf gaan interpreteren. Gevaarlijk. We moeten de mensen beter informeren, voor er domme dingen gebeuren."

Zoals?

"Het voorbeeld van de maakbare kinderen. Het zal niet lang meer duren voor we foetussen niet alleen op strikt erfelijke ziekten maar ook op andere eigenschappen kunnen testen. Heeft het kind aanleg voor hartziekten of zwaarlijvigheid? Zal het verstandig zijn? Een enorme uitdaging: op basis daarvan kun je beslissen wie geboren wordt en wie niet. Wanneer is een defect ernstig genoeg? Kinderen die niet geboren worden omdat ze de juiste oogkleur, neusgrootte of IQ hadden. Als je ziet hoe mensen zich soms laten leiden door schoonheids- en andere idealen, weet je dat ze de mogelijkheid zullen gebruiken eens die er is. Hetzelfde geldt voor de DNA-toepassingen om de veroudering uit te stellen."

"Als we niet opletten, komen we in een Frankenstein-wereld of 'Brave New World' terecht", schrijft u. Acht u dat reëel?

"Ik vrees van wel. Aldous Huxley (de auteur van Brave New World uit 1932, KVDP) had een profetische blik. Eens we echt begrijpen wat er in ons DNA geschreven staat, kunnen we categorieën mensen maken: mensen met een aanleg die uiterst interessant is, en mensen die eerder geschikt zijn voor het vuile werk. Om misverstanden te vermijden: daar ben ik dus geen voorstander van. Er wordt ook onderzoek gedaan naar bacteriën die via de darm ons afweersysteem kunnen verbeteren, maar de mens evengoed vernietigen. Nog niet voor morgen, maar in genetica kan het snel gaan."

Ook de ontwikkeling van nieuwe therapieën hebben volgens u een schaduwkant.

"DNA-onderzoek kan helpen om heel gerichte medicijnen te ontwikkelen. Door te achterhalen wie zijn lichaam de medicijnen snel zal afbreken en wie niet. Er wordt ook gewerkt aan toestelletjes die in het lichaam de zieke cellen of fout in het DNA opsporen en behandelen. Heel duur natuurlijk. Gevolg: ons solidair ziektekostensysteem zal onder druk komen te staan. Hoe maak je dit betaalbaar voor iedereen?"

Hoe kunnen we vermijden dat DNA-onderzoek fout gebruikt wordt?

"Door nu al na te denken over een ethische code, specialisten en burgers samen. Pas op: ik ben geen doemdenker. Wel moeten we voorzichtig zijn. Veranderingen in deze wetenschap zijn zo ingrijpend, dat er al snel geen weg terug meer is."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234